Demir eksikliği, özellikle kadınlarda sık karşılaşılan sağlık sorunlarından biri olarak biliniyor. Beslenme alışkanlıklarının demir seviyeleri üzerindeki etkisi ise uzun süredir merak ediliyor. Prof. Dr. Canan Karatay, YouTube kanalında yayınladığı videoda kansızlık ve demir emilimi konusunda dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Karatay, demirin vücutta yeterince kullanılabilmesi için yalnızca demir içeren besinleri tüketmenin yeterli olmayabileceğini belirterek, demir emilimini etkileyebilecek alışkanlıklara dikkat çekti.
DEMİR EKSİKLİĞİ NEDEN ORTAYA ÇIKIYOR?
Karatay, kansızlığın özellikle kadınlarda yaygın görülmesinin nedenlerinden birinin adet dönemlerinde yaşanan kan kaybı olduğunu ifade etti. Doğum sonrasında da kansızlık görülebileceğini belirten Karatay, uzun süre devam eden kansızlık konusunda altta yatan nedenlerin araştırılması gerektiğine dikkat çekti.
Kronik kansızlıkla ilgili kendi değerlendirmesinde ise glüten intoleransına vurgu yaptı. Ancak demir eksikliği veya kansızlığın tek bir nedene bağlanamayacağına dikkat etmek gerekiyor. Demir eksikliği; yetersiz demir alımı, kan kaybı, emilim bozuklukları ve çeşitli sağlık sorunları gibi farklı nedenlerden kaynaklanabilir.
KARATAY’DAN GLÜTEN UYARISI
Karatay, açıklamasında glüten içeren besinlere özellikle dikkat çekti. Karatay’a göre glüten, bazı kişilerde bağırsaklardaki emilimi olumsuz etkileyerek demirin vücutta yeterince kullanılmasını engelleyebiliyor. Bu nedenle kansızlık problemi yaşayan kişilerin ekmek, buğday ve glüten içeren ürünlere dikkat etmesi gerektiğini savundu. Ancak bu noktada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Glütenin herkes için demir emilimini engellediğini söylemek doğru değil. Özellikle çölyak hastalığı gibi durumlarda bağırsak hasarı demir emilimini bozabilir. Bu nedenle kişilerin doktor önerisi olmadan glütensiz beslenmeye başlamaması gerekiyor.
SADECE DEMİR İÇEREN GIDALARI TÜKETMEK YETERLİ Mİ?
Demir eksikliği söz konusu olduğunda akla ilk olarak demir açısından zengin besinler geliyor. Ancak vücudun aldığı demiri ne kadar emebildiği de büyük önem taşıyor. Demirin emilimi; tüketilen besinin türü, öğünün içeriği ve kişinin bağırsak sağlığı gibi birçok faktörden etkilenebiliyor. Bu nedenle demir eksikliği bulunan kişilerde yalnızca beslenme düzenini değiştirmek yerine, eksikliğin nedeninin belirlenmesi önem taşıyor.
KANSIZLIK ENERJİYİ NEDEN DÜŞÜRÜYOR?
Karatay, kansızlığın hücrelerin ihtiyaç duyduğu oksijenin taşınmasını etkileyebileceğini belirterek bunun enerji düşüklüğüyle bağlantısına dikkat çekti. Kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobin, oksijenin vücutta taşınmasında temel rol oynuyor. Demir ise hemoglobinin yapımında gerekli minerallerden biri. Bu nedenle demir eksikliği ilerlediğinde yorgunluk, halsizlik, enerji düşüklüğü ve dikkat sorunları gibi şikayetler ortaya çıkabiliyor.
KRONİK KABIZLIK DA NEDENLER ARASINDA MI?
Karatay’ın açıklamalarında dikkat çeken bir diğer başlık ise bağırsak sağlığı ve kronik kabızlık oldu. Karatay, bağırsakların düzenli çalışmasının besinlerin emilimi açısından önemli olduğunu belirterek kronik kabızlığa dikkat çekti. Kabızlığın ise tek başına kansızlığın en önemli nedeni olduğunu söylemek mümkün değil. Ancak bağırsak sistemini etkileyen bazı hastalıkların veya emilim bozukluklarının demir eksikliğiyle ilişkili olabileceği biliniyor.
KABIZLIĞA KARŞI NE ÖNERDİ?
Karatay, bağırsakların düzenli çalışması için zeytinyağı, tereyağı ve hayvansal yağların yanı sıra yeterli su tüketimine dikkat edilmesi gerektiğini ifade etti. Ancak kabızlığın uzun süre devam etmesi halinde yalnızca beslenme değişikliklerine güvenmek yerine, altta yatan nedenin araştırılması gerekiyor. Yeterli lif tüketimi, su alımı ve düzenli fiziksel aktivite de bağırsak hareketlerinin desteklenmesinde önemli rol oynuyor.
VEJETARYEN VE VEGANLARDA DEMİR EKSİKLİĞİ RİSKİ DAHA MI YÜKSEK?
Karatay, kansızlığın vejetaryen ve vegan kişilerde de görülebildiğini belirtti. Bitkisel beslenmede demir tamamen ortadan kalkmıyor. Ancak bitkisel kaynaklarda bulunan non-hem demirin vücut tarafından emilimi, hayvansal kaynaklardaki hem demire kıyasla daha düşük olabiliyor. Bu nedenle tamamen bitkisel beslenen kişilerin demir başta olmak üzere B12 gibi bazı besin ögelerini yeterli miktarda alıp almadıklarına dikkat etmeleri önem taşıyor.
C VİTAMİNİ DEMİR EMİLİMİNİ NASIL ETKİLİYOR?
Karatay ayrıca C vitamini konusuna da değindi. C vitamini, özellikle bitkisel kaynaklı demirin emilimini artırabilen önemli bir besin ögesi. Bu nedenle demir içeren bitkisel besinlerin C vitamini kaynaklarıyla birlikte tüketilmesi, demirin vücutta kullanılmasına yardımcı olabilir. Örneğin mercimek, nohut veya kuru fasulye gibi besinlerin yanında C vitamini içeren sebze ve meyvelerin tüketilmesi tercih edilebilir.
DEMİR EKSİKLİĞİ VARSA NE YAPMAK GEREKİYOR?
Demir eksikliği belirtileri yaşayan kişilerin öncelikle kan tahlili yaptırarak eksikliğin gerçekten bulunup bulunmadığını ve nedenini belirlemesi gerekiyor. Çünkü her halsizlik veya yorgunluk demir eksikliği anlamına gelmiyor. Aynı şekilde kansızlığın nedeni de her zaman beslenme olmayabiliyor. Özellikle uzun süren demir eksikliğinde gizli kan kaybı, yoğun adet kanaması, emilim bozuklukları ve çeşitli bağırsak hastalıkları gibi nedenlerin doktor tarafından değerlendirilmesi gerekebilir.
KARATAY’IN AÇIKLAMALARI YENİDEN GÜNDEMDE
Canan Karatay’ın demir eksikliği, glüten, bağırsak sağlığı ve kansızlık üzerine yaptığı açıklamalar sosyal medyada yeniden gündeme gelirken, uzman değerlendirmelerinde önemli olan noktanın kişinin kendi kendine teşhis koymaması ve eksikliğin nedeninin araştırılması olduğu belirtiliyor. Demir eksikliği yaşayan herkes için aynı beslenme programının uygulanması doğru olmayacağından, özellikle demir takviyesi kullanmadan önce kan değerlerinin ve eksikliğin nedeninin hekim tarafından değerlendirilmesi önem taşıyor.
