Çocuk ihmali ve istismarı denildiğinde çoğunlukla fizikiksel veya cinsel şiddet akla gelse de çocukların karşı karşıya kalabileceği riskler bunlarla sınırlı değil. Duygusal istismardan temel ihtiyaçların karşılanmamasına, dijital ortamdaki tehlikelerden çocuğun yaşadıklarını anlattığında yetişkinlerin verdiği tepkiye kadar pek çok unsur çocukların korunmasında önem taşıyor.
Türkinform’a konuşan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Betül Ulukol, çocuk sağlığı ve sosyal pediatrinin yanı sıra çocuk ihmali ve istismarı, çocuğa yönelik şiddetin önlenmesi ve çocuk koruma alanlarında çalışmalar yürütüyor. Ulukol, çocuklarda ihmal ve istismarın belirtilerini, dijital dünyanın oluşturduğu riskleri ve bir çocuk yaşadıklarını anlattığında yetişkinlerin nasıl yaklaşması gerektiğini değerlendirdi.
DUYGUSAL İSTİSMAR GÖZDEN KAÇABİLİYOR
Çocuklara yönelik istismarın yalnızca fiziksel veya cinsel boyutuyla değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çeken Ulukol, duygusal istismarın çocuk üzerinde ciddi etkiler bırakabileceğini belirtti.
Duygusal istismarın fiziksel ve cinsel istismarın da bir parçası olarak ortaya çıkabileceğini ifade eden Ulukol, ihmalin ise çocuğun temel gereksinimlerinin bilerek karşılanmaması olarak değerlendirildiğini söyledi.
Ailenin imkânlarının çocuğun ihtiyaçlarını karşılamak için yetersiz olduğu durumlara da değinen Ulukol, bu noktada ilgili kurumların çocuğun gereksinimlerinin karşılanmasına yönelik sorumluluklarının bulunduğunu vurguladı.
DAVRANIŞ DEĞİŞİKLİKLERİNE DİKKAT
Çocuğun normal davranışlarında ortaya çıkan değişikliklerin ihmal veya istismar açısından değerlendirilmesi gerekebileceğini belirten Ulukol, iletişime kapanma ve belirgin davranış değişikliklerinin bunlar arasında yer alabileceğini söyledi.
Ancak hiçbir belirtinin tek başına istismar veya ihmalin kesin göstergesi olarak kabul edilemeyeceğinin altını çizen Ulukol, bu tür değişimlerin olasılığın değerlendirilmesini gerektirebileceğini ifade etti.
DİJİTAL DÜNYADA İKİ AYRI RİSK
Çocukların telefon, tablet ve diğer dijital araçlarla geçirdiği süreye dikkat çeken Ulukol, çocukların tolere edebileceğinden fazla dijital araç kullanımının gelişimsel fonksiyonları olumsuz etkileyebileceğini belirtti.
Yoğun kullanımın çocuğun çevresindeki olumsuzlukları fark edememesine kadar ilerleyebileceğini söyleyen Ulukol, ailelerin de bu süreçte çocuğun ihtiyaçlarını doğru şekilde kestirememesinin ihmale yol açabileceğini ifade etti.
Dijital ortamın beraberinde getirdiği bir diğer tehlikenin kötü niyetli kişiler ve zararlı ortamlar olduğuna dikkat çeken Ulukol, çocukların bu ortamlarda dijital zorbalıkla karşılaşabileceğini ve riskin cinsel istismara kadar ilerleyebileceğini söyledi.
“ÇOCUĞUN ANLATTIKLARINA İNANILMAMASI OLUMSUZ SONUÇLAR DOĞURUR”
Bir çocuk kendisine yönelik istismar veya kötü muameleyi anlattığında yetişkinlerin vereceği tepkinin kritik olduğunu vurgulayan Ulukol, çocuğun anlattıklarına inanılmamasının ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtti.
“Çocuğun anlattıklarına inanılmaması kesinlikle olumsuz sonuçlara yol açar. Bu yaklaşım, çocuğun yaşadığı travmadan daha ağır bir travmaya neden olabilir” diyen Ulukol, çocukların yaşadıklarını her zaman doğrudan anlatamayabileceğine dikkat çekti.
Çocuğun olayı “arkadaşımın başına geldi” şeklinde aktarabileceğini, yaşadıklarını olduğundan daha küçük gösterebileceğini veya yaşadığı durumun ne anlama geldiğini henüz fark etmemiş olabileceğini belirten Ulukol, yetişkinlerin çocuğu suçlamadan dinlemesi gerektiğini söyledi.
Çocuğa inanıldığının ve destek olunmak istendiğinin hissettirilmesinin önemine işaret eden Ulukol, çocuğun rahatlatılması ve doğru şekilde profesyonel yardım alınması gerektiğini belirtti. Çocuğu suçlamanın, sorgulamanın veya anlatması için sıkıştırmanın ise yaşadığı travmayı daha da ağırlaştırabileceğini ifade etti.
ÇOCUĞA YÖNELİK ŞİDDETE KARŞI EYLEM PLANI ÇAĞRISI
Çocukların ihmal ve istismardan korunmasında yalnızca ailelere değil, kurumlara da sorumluluk düştüğünü belirten Ulukol, çocuk istismarının önlenmesini önceleyen kapsamlı eylem planlarına ihtiyaç olduğunu söyledi.
Bu planlarda aile yapısının desteklenmesi, ilgili kurumların işleyişinin güçlendirilmesi ve eğitim çalışmalarının geliştirilmesi gerektiğini belirten Ulukol, temel ihtiyacın çocuğa yönelik şiddetin önlenmesine ilişkin kapsamlı ve uygulanabilir bir eylem planının hazırlanması olduğunu vurguladı.
