Çocukluk ve ergenlik döneminde vücut hızlı bir değişim geçiriyor. Özellikle okul çağında uzun süre oturmak, büyüme dönemleri ve günlük alışkanlıklar çocuğun duruşunu etkileyebiliyor. Bu dönemde ebeveynlerin dikkat etmesi gereken konulardan biri de skolyoz.
Omurganın yalnızca yana doğru eğrilmesinden ibaret olmayan skolyozda, omurgada üç boyutlu yapısal değişiklikler görülebiliyor. Bunun yanında gövde, omuzlar, kalçalar ve genel postürde de farklılıklar ortaya çıkabiliyor.
Fizyoterapist Canan Darıcı Mehlepçi, TÜRKİNFORM’a yaptığı değerlendirmede, çocukların yalnızca “dik oturması” konusunda uyarılmasının yeterli olmadığını, çocuğun genel hareketlerinin ve vücut kullanımının bütünsel olarak gözlemlenmesi gerektiğini belirtti.
ÇOCUKLARDA SKOLYOZUN HANGİ BELİRTİLERİNE DİKKAT EDİLMELİ?
Skolyozun erken fark edilmesinde ebeveynlerin günlük yaşam içerisinde yapacağı gözlemler önemli ipuçları sağlayabiliyor.
Çocukta;
- Omuzlardan birinin diğerinden daha yüksek görünmesi,
- Kürek kemiklerinin simetrik durmaması,
- Bel hattının sağ ve sol tarafında belirgin farklılık bulunması,
- Kalçanın bir tarafının daha yüksek veya önde görünmesi,
- Öne eğilirken sırtın bir tarafında belirginleşme oluşması,
- Giysilerin veya çantanın vücutta asimetrik durması,
- Sürekli aynı tarafa doğru eğilerek oturma veya ayakta durma,
- Hareket sırasında gövde kontrolünde belirgin sağ-sol farklılıkları
gibi durumlar gözlemlenebiliyor.
Ancak bu bulguların hiçbirinin tek başına skolyoz anlamına gelmediğini vurgulayan Mehlepçi, duruş bozuklukları ile yapısal omurga problemlerinin birbirinden ayrılması için uzman değerlendirmesinin gerekli olduğunu ifade etti.
ÇOCUĞUN DURUŞUNDAKİ ASİMETRİ NEDEN ÖNEMLİ?
Çocuğun duruşunda fark edilen her asimetri doğrudan skolyoz anlamına gelmiyor. Ancak özellikle belirgin ve devamlı bir asimetri fark edildiğinde bunun yalnızca bir alışkanlık olarak değerlendirilmemesi önem taşıyor.
Mehlepçi, çocukluk ve ergenlik döneminde büyümenin hızlı olması nedeniyle ebeveynlerin duruşta meydana gelen değişiklikleri takip etmesi gerektiğini belirtti.
Uzmanın yaklaşımında önemli noktalardan biri ise çocuğun yalnızca sabit duruşunun değil, hareket halindeki vücut organizasyonunun da değerlendirilmesi.
BOBATH YAKLAŞIMINDA ÇOCUK NASIL DEĞERLENDİRİLİYOR?
Bobath terapisti olarak çocuğun yalnızca tek bir vücut bölgesi üzerinden değerlendirilmediğini belirten Mehlepçi, çocuğu bütünsel olarak hareket eden bir birey şeklinde ele aldıklarını ifade etti.
Bu değerlendirmede;
- Gövdenin stabilitesi,
- Pelvis ve omuz kuşağının birbiriyle ilişkisi,
- Ağırlık aktarımı,
- Denge,
- Koordinasyon,
- Hareket sırasında ortaya çıkan asimetriler
önemli gözlem alanları arasında bulunuyor.
Mehlepçi, çocuğun otururken veya ayakta dururken nasıl hizalandığının, ağırlığını iki tarafa eşit aktarıp aktaramadığının ve yürürken gövdesini nasıl organize ettiğinin önemli bilgiler sunduğunu belirtti.
ÇOCUĞUN HAREKETLERİ NELERİ GÖSTEREBİLİR?
Çocuğun günlük yaşam içerisindeki hareketlerinin gözlemlenmesi, vücudunu nasıl kullandığı konusunda önemli ipuçları sağlayabiliyor.
Örneğin çocuğun bir tarafa uzanırken diğer tarafını nasıl kullandığı, yürürken gövdesini nasıl organize ettiği veya otururken ağırlığını hangi tarafa verdiği değerlendirilebiliyor.
Mehlepçi, bu gözlemlerin çocuğun hareket stratejileri hakkında önemli bilgiler verebileceğine dikkat çekti.
Bu nedenle ebeveynlerin yalnızca çocuğun “düzgün” durup durmadığına odaklanmak yerine, hareket sırasında ortaya çıkan sağ-sol farklılıklarını da gözlemlemesi önem taşıyor.
AĞIR OKUL ÇANTASI SKOLYOZA NEDEN OLUR MU?
Okul döneminde ebeveynlerin en çok merak ettiği konulardan biri de ağır okul çantalarının omurga üzerindeki etkisi.
Mehlepçi, ağır çantanın tek başına skolyoz oluşturmadığını ancak özellikle büyüme çağında yanlış ve uzun süreli taşınmasının omurga üzerindeki yükü artırabileceğini belirtti.
Çocuğun çantayı taşırken öne, yana veya bir tarafa doğru eğilmesi; sırt, bel ve omuz bölgesinde gereksiz yüklenmeye neden olabiliyor.
Bu nedenle yalnızca çantanın ağırlığına değil, çantanın nasıl taşındığına da dikkat edilmesi gerekiyor.
OKUL ÇANTASI NASIL TAŞINMALI?
Çocuğun okul çantasını mümkün olduğunca iki omuzdan kullanması ve vücuduna uygun şekilde ayarlanması önem taşıyor.
Ayrıca çantada gereksiz kitap, defter ve materyallerin taşınmaması da yükün azaltılmasına yardımcı olabilir.
Bununla birlikte Mehlepçi, ağır çantanın skolyozun tek başına nedeni olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgularken, günlük yaşamda uzun süre aynı pozisyonda kalmanın ve hareket çeşitliliğinin azalmasının da kas-iskelet sistemi üzerindeki yük dağılımını etkileyebileceğine dikkat çekti.
ÇOCUKLARI SÜREKLİ “DİK OTUR” DİYE UYARMAK DOĞRU MU?
Çocuğun duruşunu düzeltmek için sürekli “dik otur” uyarısı yapmak yerine, hareket etmesini ve farklı pozisyonları deneyimlemesini desteklemek daha önemli bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.
Mehlepçi, amaçlarının çocukları sürekli olarak dik oturmaları konusunda uyarmak olmadığını belirterek, hareket etmelerinin, farklı pozisyonları deneyimlemelerinin ve bedenlerini fark etmelerinin desteklenmesi gerektiğini ifade etti.
Bu yaklaşımda çocuğun hareket özgürlüğü ve beden farkındalığı ön plana çıkıyor.
SKOLYOZU ERKEN FARK ETMEK NEDEN ÖNEMLİ?
Çocukluk ve ergenlik döneminde büyümenin hızlı olması, vücutta meydana gelen değişikliklerin düzenli olarak gözlemlenmesini önemli hale getiriyor.
Ebeveynler çocuğun duruşunda belirgin ve devamlı bir asimetri fark ettiğinde bunu yalnızca “alışkanlık” olarak değerlendirmek yerine bir sağlık profesyoneline danışabilir.
Çünkü küçük gibi görünen bir değişiklik, daha ayrıntılı bir değerlendirme yapılması için önemli bir ipucu olabilir.
ÇOCUĞUN DURUŞUNDA ASİMETRİ FARK EDİLİRSE NE YAPILMALI?
Çocuğun duruşunda bir asimetri fark edildiğinde panik yapmak yerine durumu gözlemlemek ve gerektiğinde uzman değerlendirmesine başvurmak gerekiyor.
Mehlepçi, bu noktada önemli bir yaklaşımı şu şekilde özetliyor:
“Çocuğu gözlemlemek, onu sürekli düzeltmekten daha değerlidir.”
Çocuğun duruşundaki asimetri görmezden gelinmemeli ancak her asimetri de doğrudan skolyoz olarak değerlendirilmemeli. Uygun değerlendirme sonucunda çocuğun ihtiyaçlarına yönelik yol haritasının belirlenmesi önem taşıyor.
