COP31 iklim taahhütleri, ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadelede üstlendikleri sorumlulukların ne ölçüde yerine getirileceği sorusunu yeniden gündeme getirdi. Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) devam ederken, çevre ve ekoloji avukatı Arif Ali Cangı, TÜRKİNFORM muhabiri Sılanaz Atçeken'e yaptığı değerlendirmede uluslararası iklim anlaşmalarının hukuki sınırlarını anlattı.
İklim anlaşmalarının en önemli sorunlarından birinin, taraf devletlerin verdikleri taahhütleri yerine getirmemeleri durumunda doğrudan uygulanabilecek yaptırımların sınırlı olması olduğunu belirten Cangı, ülkelerin bu yükümlülükleri yerine getirmesinin uluslararası saygınlıkları açısından da önem taşıdığını söyledi.
İKLİM TAAHHÜTLERİNİ YERİNE GETİRMEYEN ÜLKELERİ NE BEKLİYOR?
Uluslararası anlaşmalarda devletlerin kendi taahhütlerine uymasının beklendiğini ifade eden Cangı, yükümlülüklerin yerine getirilmemesinin ülkelerin uluslararası kamuoyundaki konumunu etkilediğini belirtti. Taahhütlerini yerine getiren ülkelerin saygınlık kazanacağını, sözlerini tutmayan ülkelerin ise eleştiri ve dışlanmayla karşılaşabileceğini kaydetti. Türkiye açısından konunun anayasal boyutuna da değinen Cangı, Anayasa'nın 90'ıncı maddesinin son fıkrasını hatırlattı. Buna göre usulüne uygun yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmünde bulunuyor ve aynı konuda kanunlarla farklı hükümler içermeleri halinde milletlerarası anlaşma hükümleri esas alınıyor. Cangı, Türkiye'nin iklim politikalarının hukuki açıdan değerlendirilebilmesi için öncelikle 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda somut ve uygulanabilir taahhütler ortaya koyması gerektiğini belirtti. Fosil yakıtlardan çıkış konusunun da bu hedefin gerçekçiliği bakımından önemli olduğunu vurguladı.
İKLİM KRİZİNE YOL AÇAN ŞİRKETLER SORUMLU TUTULABİLİR Mİ?
İklim krizine neden olan faaliyetleri yürüten şirketlerin hukuki sorumluluğunun da tartışılması gerektiğini ifade eden Cangı, kömür, petrol ve doğal gaz faaliyetlerinin iklim üzerindeki etkilerinin bilimsel olarak ortaya konulması gerektiğini söyledi. Şirketlerin faaliyetleriyle iklim krizinden kaynaklanan zararlar arasında illiyet bağının kurulabilmesi halinde tazminat sorumluluğunun gündeme gelebileceğini belirten Cangı, bu kapsamda hukuki yollara başvurulabileceğini dile getirdi. Ancak iklim mücadelesinde öncelikli sorumluluğun devletlerde olduğunu vurgulayan Cangı, çevreyi kirleten faaliyetleri önleme ve denetleme yükümlülüğünün de devletlere ait olduğuna dikkat çekti.
İKLİM ADALETİ İÇİN YENİ HUKUKİ MEKANİZMALAR GEREKİYOR
İklim krizinden en fazla sorumlu olan ülkelerle krizden en ağır etkilenen ülkelerin aynı olmadığını belirten Cangı, iklim adaletinin bu eşitsizliğin giderilmesini amaçladığını söyledi. İklim krizine daha fazla neden olan ülkelerin ortaya çıkan zararları karşılaması gerektiğini ifade eden Cangı, mevcut uluslararası sistemde bu sorumluluğu zorunlu kılacak yeterli mekanizmaların bulunmadığını kaydetti. Bu konuda uluslararası anlaşmalarla bağlayıcı düzenlemeler yapılması veya uluslararası yargı mekanizmalarının oluşturulması gerektiğini belirten Cangı, ekokırım suçunun Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin görev alanına alınmasına yönelik tartışmaların da bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Cangı, iklim krizine yol açan faaliyetlerin neden olduğu zararların karşılanabilmesi için yeni hukuki ve yargısal mekanizmalara ihtiyaç duyulduğunu ifade etti.
