Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’nin yapısına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Bloomberg için kaleme aldığı “BM, Güvenlik Konseyi'nin veto hakkını kaldırmalıdır” başlıklı makalesinde Erdoğan, mevcut karar alma mekanizmalarının günümüz dünyasındaki güç dengelerini ve küresel sorunları yeterince yansıtmadığını ifade etti.
Erdoğan, salgınlar, enerji krizleri, tedarik zincirlerindeki kırılmalar ve bölgesel çatışmaların, küresel sorunların çözümünün “birkaç başkentin iradesine” bırakılmasının mevcut koşullarla bağdaşmadığını gösterdiğini belirtti.
ERDOĞAN’DAN BM’DE REFORM ÇAĞRISI
Erdoğan, BM Güvenlik Konseyi’nin halen İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yapıyı yansıttığını savunarak, küresel karar alma mekanizmalarının bugünün koşullarına uyarlanması gerektiğini belirtti.
Daha geniş temsil, adil sorumluluk paylaşımı ve hesap verebilirliğin güçlendirilmesi gerektiğini ifade eden Erdoğan, Türkiye’nin uzun süredir dile getirdiği “Dünya 5’ten büyüktür” söylemine de makalesinde yer verdi.
Erdoğan’a göre Güvenlik Konseyi’nde yalnızca yeni ayrıcalıklı üyeler oluşturulması, karar alma gücünün sınırlı sayıda devletin elinde toplanması sorununu ortadan kaldırmayacak.
“VETO İMTİYAZININ İLGASI REFORMUN MERKEZİNDE OLMALI”
Erdoğan, makalesinde veto hakkının kaldırılması gerektiğini açık şekilde savundu.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Veto imtiyazının kaldırılması, anlamlı her türlü reformun hem başlangıç noktası hem de temel stratejik hedefi olmalıdır” ifadelerini kullandı.
Erdoğan ayrıca reformun mevcut veto sisteminin başka ülkelere genişletilmesi anlamına gelmemesi gerektiğini belirterek, Genel Kurul bünyesinde daha geniş bir uluslararası koalisyon oluşturulması çağrısı yaptı.
Cumhurbaşkanı, hiçbir devletin uluslararası toplumun çoğunluğunun iradesini kalıcı biçimde engelleyememesi gerektiğini savundu.
GENEL KURUL’UN YETKİLERİNİN GÜÇLENDİRİLMESİNİ İSTEDİ
Erdoğan, BM Genel Kurulu ile Güvenlik Konseyi arasındaki dengenin de yeniden ele alınması gerektiğini belirtti.
Bu kapsamda Genel Kurul’un yetkilerinin güçlendirilmesini isteyen Erdoğan, Güvenlik Konseyi üyelerinin belirli süreler için Genel Kurul tarafından seçildiği ve yeniden görev almak isteyen ülkelerin üyelerin çoğunluğunun desteğini yeniden kazanması gerektiği bir yapı önerdi.
Erdoğan, böyle bir modelin Güvenlik Konseyi’nin temsil kapasitesini ve Genel Kurul karşısındaki hesap verebilirliğini artıracağını ifade etti.
DEĞİŞEN GÜÇ DENGELERİNE DİKKAT ÇEKTİ
Makalesinde son yıllarda küresel sistemde yaşanan değişimlere de değinen Erdoğan, ekonomik, teknolojik ve diplomatik alanlarda yeni güç merkezlerinin ortaya çıktığını belirtti.
Erdoğan, buna karşın uluslararası kurumların söz konusu dönüşüme aynı hızla uyum sağlayamadığını savundu.
Savaşlar, iklim krizi, düzensiz göç ve ekonomik kırılganlıkların devletlerin güçlü kurumlara ve dayanıklı ekonomilere sahip olmasının önemini ortaya koyduğunu belirten Erdoğan, ticaret, lojistik, ulaştırma ve enerji koridorlarının güvenliğinin de giderek daha önemli hale geldiğini ifade etti.
GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN TEMSİLİNE VURGU
Erdoğan, küresel ekonomik dengelerde yaşanan değişimin uluslararası kurumlara da yansıması gerektiğini belirtti.
Asya’nın ekonomik ağırlığının arttığına, Afrika’nın daha güçlü temsil talebinde bulunduğuna ve gelişmekte olan ülkelerin kendi önceliklerini daha fazla dile getirdiğine dikkat çeken Erdoğan, bölgesel aktörlerin kendi coğrafyalarında daha fazla sorumluluk üstlenmesinin önem taşıdığını ifade etti.
Cumhurbaşkanı, gelişmekte olan ülkelerin kalkınma hakkının ve ihtiyaç duydukları finansmana erişimin güvence altına alınması gerektiğini de kaydetti.
TÜRKİYE’NİN REFORM ÇABALARINA DESTEĞİ VURGULANDI
Erdoğan, Türkiye’nin çok taraflı diplomasi tecrübesini BM reformu tartışmalarında kullanmaya devam edeceğini belirtti.
Cumhurbaşkanı, Türkiye’nin veto imtiyazının kaldırılması, seçilmiş üyelerin karar alma süreçlerindeki ağırlığının artırılması ve Genel Kurul’un rolünün güçlendirilmesi yönündeki çabaları desteklediğini ifade etti.
Erdoğan, farklı bölgelerden ülkelerin ortak bir reform zemini oluşturmasının uluslararası sistemin temsil kapasitesini ve meşruiyetini güçlendireceğini savundu.
ERDOĞAN’IN BM REFORMU MESAJI YILLARDIR GÜNDEMDE
Erdoğan’ın BM Güvenlik Konseyi’nin yapısına ilişkin çağrısı yeni bir başlık değil. Anadolu Ajansı’nın BM Genel Kurulu konuşmalarına ilişkin derlemesine göre Erdoğan, 2009’daki BM Genel Kurulu konuşmasında da Güvenlik Konseyi reformunun BM reformunun ayrılmaz parçası olduğunu vurgulamıştı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın son makalesinde de benzer şekilde, uluslararası karar alma mekanizmalarının daha geniş temsil ve hesap verebilirlik temelinde yeniden yapılandırılması gerektiği görüşü öne çıktı. Erdoğan’ın açıklamaları, BM’nin 81. Genel Kurulu kapsamında yürütülen reform tartışmalarının sürdüğü dönemde geldi. Erdoğan’ın 22 Eylül 2026’da Genel Kurul’a 16’ncı kez hitap etmesi planlanmıştı.
