Estonya, Rusya ve Belarus'a karşı uyguladığı ulusal yaptırımların kapsamını genişleterek iki ülkeden gelen tahılların transit geçişini yasakladı. Estonya hükümetinin 1 Ekim'de aldığı kararla Rusya ve Belarus menşeli CN 10 ürün grubundaki tahılların Estonya üzerinden başka ülkelere taşınmasının önü kapatıldı.
Kararın arkasında Rusya'nın tahıl ihracatında yeni güzergâhlar araması bulunuyor. Karadeniz'deki sevkiyatlarda yaşanan sorunların ardından Rus ihracatçılar Baltık Denizi yönündeki alternatifleri değerlendirirken Tallinn yönetimi Estonya limanlarının bu amaçla kullanılmasına izin vermeyeceğini ilan etti.
ESTONYA RUS TAHILINA KAPILARINI KAPATTI
Estonya Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan resmî açıklamaya göre hükümet, Rusya ve Belarus menşeli tahılların Estonya üzerinden transit geçişini ulusal yaptırım kapsamına aldı. Düzenlemeyle söz konusu ürünlerin yalnızca Estonya pazarına girmesi değil, ülkenin bir geçiş güzergâhı olarak kullanılarak üçüncü ülkelere ulaştırılması da engellenecek.
Estonya'nın kararı özellikle transit ticaret açısından önem taşıyor. Avrupa Birliği'nin daha önce uygulamaya koyduğu yüksek gümrük vergileri Rusya ve Belarus'tan AB'ye yapılan tahıl ithalatını hedeflerken üçüncü ülkelere gerçekleştirilen transit sevkiyatları kapsam dışında bırakıyordu. Tallinn yönetimi ulusal yaptırımla bu boşluğu kendi toprakları açısından kapatmış oldu.
TSAHKNA: ESTONYA BÖYLE BİR GÜZERGÂH SAĞLAMAYACAK
Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna, kararın gerekçesini Rusya'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaş ve Ukrayna'nın tahıl ihracatında yaşanan sorunlarla ilişkilendirdi. Rusya'nın Ukrayna limanlarına saldırdığını ve Ukrayna tahılının küresel pazarlara ulaşmasını engellediğini belirten Tsahkna, aynı dönemde Moskova'nın kendi ürünleri için yeni ihracat yolları aradığına dikkat çekti.
Tsahkna, “Rusya kendi tahılı için Karadeniz'in yanında yeni ihracat yolları arıyor ancak Estonya limanları bunlardan biri olmayacak” mesajını verdi. Estonyalı Bakan, Rusya'nın başlattığı savaşın kendi ticaretinde yarattığı sonuçların hafifletilmesine yardımcı olmayacaklarını vurguladı.
EYLÜL AYINDA UYARI YAPILMIŞTI
Estonya yönetiminin kararı sürpriz olmadı. Tsahkna, 10 Eylül'de yaptığı açıklamada Rus tahılının Estonya üzerinden transitinin o tarihte “fiilen yok denecek kadar az” olduğunu belirtmiş ve bunun böyle kalması gerektiğini söylemişti.
Taşımacılık şirketlerine doğrudan mesaj veren Tsahkna, Rus tahılının Estonya üzerinden geçirilmesine yönelik plan yapılmaması çağrısında bulunmuştu. Estonya Dışişleri Bakanlığı da Rusya'nın yeni ihracat rotaları aradığını ve Estonya limanlarını kullanmaya yönelik ilginin bulunduğunu açıklamıştı. 1 Ekim'deki kararla bu siyasi uyarı hukuki yaptırıma dönüştürüldü.
RUS TAHILI BUGÜNE KADAR ESTONYA'YI YOĞUN KULLANMIYORDU
Yeni yaptırımın kapsamını değerlendirirken Rus tahılının bugüne kadarki güzergâhını da ayırmak gerekiyor. Estonya Dışişleri Bakanlığı'nın verdiği bilgiye göre Rus tahılının Estonya üzerinden transit geçişi şimdiye kadar fiilen yok denecek düzeydeydi.
Bu nedenle yeni karar, Estonya üzerinden devam eden büyük ölçekli bir Rus tahıl ticaretini durdurmaktan çok gelecekte böyle bir güzergâh oluşmasını engelliyor. Rus ihracatçıların Karadeniz dışındaki seçeneklere yönelmesi Tallinn yönetimini önleyici bir yaptırım uygulamaya yöneltti.
RUSYA KARADENİZ'E ALTERNATİF ARIYOR
Rus tahıl ihracatının büyük bölümü geleneksel olarak Karadeniz ve Azak Denizi'ndeki limanlar üzerinden gerçekleştiriliyor. Ancak Ukrayna'nın Rus liman altyapısı ve gemilerine yönelik saldırılarının sevkiyatlarda aksamalara yol açması üzerine Rus şirketlerin Baltık ve Arktik bölgelerindeki terminalleri tahıl taşımacılığına uygun hale getirmeye başladığı bildiriliyor.
Reuters'ın aktardığı bilgilere göre gübre, kömür ve diğer yüklerin taşındığı bazı terminaller tahıl ihracatı için dönüştürülüyor. Bu gelişme Baltık ülkelerinde Rus tahılının bölgedeki limanlara yönelme ihtimaline ilişkin endişeleri artırdı.
BALTIK ÜLKELERİ ORTAK HAREKET EDİYOR
Estonya yalnız hareket etmiyor. Tsahkna, 30 Eylül'de Riga'da Letonya Cumhurbaşkanı Edgars Rinkēvičs ve Letonya Dışişleri Bakanı Baiba Braže ile yaptığı görüşmelerde Rus tahılının Baltık limanlarından transit geçişinin engellenmesi için ortak hareket edilmesi gerektiğini söyledi.
Estonya, Letonya ve Litvanya'nın Rus tahılı konusunda bölgesel bir yaklaşım geliştirmesi hedefleniyor. Tsahkna, Baltık ülkelerinin limanlarının Rusya'nın savaş ekonomisini destekleyen bir güzergâha dönüşmesine izin veremeyeceklerini belirtti.
Letonya daha önce Rusya ve Belarus kaynaklı tahıllara ilişkin sınır kontrollerini artırırken Litvanya da Klaipeda Limanı üzerinden taşınan ürünlere yönelik denetimleri sıkılaştırdı. Baltık ülkelerinin üzerinde durduğu konulardan biri de Rusya'nın işgal ettiği Ukrayna topraklarından çıkarıldığı öne sürülen tahılların Rus ürünü olarak ihraç edilmesinin engellenmesi.
AB 2024'TE YÜKSEK GÜMRÜK VERGİSİ GETİRMİŞTİ
Avrupa Birliği Konseyi, Mayıs 2024'te Rusya ve Belarus'tan gelen tahıl ürünlerine ithalatı pratikte durduracak seviyede yüksek gümrük vergileri uygulanmasına karar vermişti. Düzenleme tahılların yanı sıra yağlı tohumları ve bunlardan üretilen bazı ürünleri de kapsarken uygulama 1 Temmuz 2024'te yürürlüğe girdi.
Ancak AB düzenlemesinde önemli bir istisna bulunuyor. Rusya ve Belarus'tan gelip AB topraklarını yalnızca geçiş güzergâhı olarak kullanarak üçüncü ülkelere gönderilen ürünler yüksek gümrük vergilerinden etkilenmiyor. Estonya Dışişleri Bakanlığı da yeni ulusal yaptırımın gerekçelerinden biri olarak bu duruma işaret etti.
YASAK HANGİ ÜRÜNLERİ KAPSIYOR?
Estonya'nın yeni yaptırımı gümrük sınıflandırmasında CN 10 grubunda bulunan ve Rusya veya Belarus menşeli olan tahılları kapsıyor. Kararın uygulanması için 29 Eylül 2022 tarihli ve 93 sayılı, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırısıyla bağlantılı ulusal yaptırımları düzenleyen hükümet yönetmeliğinde değişiklik yapılacak.
Düzenleme Estonya Resmî Gazetesi Riigi Teataja'da yayımlandıktan sonraki gün yürürlüğe girecek. Böylece Rusya veya Belarus menşeli kapsamdaki tahılların Estonya topraklarını ve limanlarını üçüncü ülkelere ulaşmak amacıyla kullanması hukuken yasaklanmış olacak.
RUSYA'NIN BALTIK ROTASINA YENİ ENGEL
Estonya'nın kararı Rus tahıl ihracatının tamamını durduracak bir yaptırım anlamına gelmiyor. Rusya kendi Baltık limanlarını ve diğer ihracat güzergâhlarını kullanmayı sürdürebilecek ancak Estonya toprakları yeni bir transit alternatifi olmaktan çıkarılmış olacak.
Tallinn'in bundan sonraki hedefi benzer yaklaşımın diğer Baltık ülkelerinde de uygulanması. Letonya ve Litvanya ile yürütülen çalışmaların ortak bir bölgesel politikaya dönüşmesi halinde Rus tahılının Baltık ülkelerinin limanları üzerinden üçüncü pazarlara taşınabileceği güzergâhların önemli ölçüde daralması gündeme gelebilir.
