ABD ile İran arasında aylardır süren çatışmaları sona erdirmek, Hürmüz Boğazı'nı yeniden normal deniz trafiğine açmak ve nükleer müzakereleri canlandırmak amacıyla New York'ta yürütülen dolaylı görüşmeler pazartesi günü tıkandı. Katar'ın arabuluculuğunda taraflarla ayrı ayrı sürdürülen temaslardan sonuç alınamamasının ardından ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun İran heyetinin ülkeden erken ayrılması yönünde talimat verdiği bildirildi.
RUBIO İRAN HEYETİNİN AYRILMASINI İSTEDİ
Axios'un ABD'li bir yetkili ve konu hakkında bilgi sahibi ikinci bir kaynağa dayandırdığı haberine göre Washington yönetimi pazartesi sabahı müzakerelerden ilerleme çıkabileceği konusunda umutluydu. Gün içerisinde yürütülen temasların ardından taraflar arasındaki temel anlaşmazlıkların aşılamadığı görüldü.
Bunun üzerine Rubio, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin de aralarında bulunduğu heyetin ABD'den derhal ayrılmasını istedi. Axios'a konuşan ABD'li yetkili, İran heyetinin BM Genel Kurulu'nun üst düzey toplantılarının sona ermesinin ardından ülkede kalmaya devam ettiğini belirterek heyetin “misafirlik süresini aştığını” savundu.
Associated Press'e konuşan iki ABD'li yetkili de Rubio'nun İran heyetinin planlanandan önce New York'tan ayrılması talimatını verdiğini doğruladı. Yetkililer, Arakçi ve beraberindeki heyetin salı günü erken saatlerde New York'tan ayrıldığını belirtti.
İRAN: SINIR DIŞI EDİLMEDİK
Tahran yönetimi ise Washington'dan gelen anlatıma karşı çıktı. İran'ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği, heyetin ABD'den kovulduğu veya sınır dışı edildiği yönündeki haberlerin gerçeği yansıtmadığını açıkladı.
İran tarafına göre heyetin dönüş programı haftalar öncesinden hazırlanmıştı ve New York'tan ayrılış tarihi 17 Eylül'de ABD Dışişleri Bakanlığı'na resmen bildirilmişti. Tahran böylece Erakçi'nin ABD'den ayrılmasının Rubio'nun talimatının sonucu olduğu yönündeki ABD'li yetkililerin anlatımını reddetti.
Bu nedenle olayın iki farklı anlatımı bulunuyor. ABD'li yetkililer Rubio'nun heyetin erken ayrılmasını emrettiğini söylerken İran, uçuş programının zaten önceden belirlendiğini savunuyor.
ABD İLE İRAN NEW YORK'TA NE GÖRÜŞTÜ?
Taraflar arasındaki temasların merkezinde aylardır devam eden çatışmanın sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması bulunuyor. İran'ın sunduğu son plan, belirli adımların yedi günlük takvim içerisinde karşılıklı olarak uygulanmasını öngörüyor.
Reuters'a göre İran, ABD'nin yaptırımları hafifletmesi, İran limanlarına yönelik kısıtlamaları kaldırması ve dondurulmuş bazı varlıkların serbest bırakılması karşılığında Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmayı teklif etti. Washington ve Tahran ayrıca İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin yeniden başlatılması konusunda da arabulucular üzerinden temas yürüttü.
Görüşmeler doğrudan ABD ve İran heyetlerinin aynı masaya oturması şeklinde gerçekleştirilmedi. Katar başta olmak üzere arabulucular taraflarla ayrı ayrı görüşerek mesaj ve önerileri karşı tarafa iletti.
KATAR ARABULUCULUĞUNDA SONUÇ ÇIKMADI
Katarlı arabulucular hafta sonundan itibaren Abbas Erakçi ve ABD tarafıyla yoğun temaslarda bulundu. Ancak tarafların özellikle atılacak adımların sıralaması ve zamanlaması konusunda anlaşamadığı bildirildi.
İran, Hürmüz Boğazı'nın açılması ve çatışmaların sona erdirilmesini içeren yedi günlük bir güven artırıcı plan üzerinde çalışırken Washington planın bazı koşullarını kabul etmedi. Pazartesi günü yürütülen temasların ardından tarafların temel başlıklarda anlaşmaya varamaması Rubio'nun İran heyetine yönelik kararının arka planını oluşturdu.
HÜRMÜZ BOĞAZI NEDEN ANLAŞMANIN MERKEZİNDE?
ABD-İran müzakerelerinin en kritik başlıklarından birini Hürmüz Boğazı oluşturuyor. Basra Körfezi'ni Umman Körfezi ve Hint Okyanusu'na bağlayan boğaz, küresel petrol ve LNG ticaretinin en stratejik geçiş noktalarından biri olarak kabul ediliyor.
Bölgede aylardır devam eden çatışmalar ve deniz taşımacılığındaki aksamalar küresel enerji fiyatlarının yükselmesine yol açarken Hürmüz'deki durum uluslararası ekonomi açısından da kritik hale geldi. İran'ın son önerisinin merkezinde boğazdaki normal ticari geçişlerin yeniden başlaması bulunuyor.
MÜZAKERELER TAMAMEN BİTMEDİ
New York'taki görüşmelerin tıkanması ve İran heyetinin ayrılması diplomatik sürecin tamamen sona erdiği anlamına gelmiyor. Reuters'ın aktardığı bilgilere göre Erakçi, salı günü Doha'da Katarlı arabulucular üzerinden İran'ın yedi günlük planına ilişkin ABD'nin resmî geri bildirimini aldı.
Taraflar arasındaki en önemli anlaşmazlığın hangi adımın önce atılacağı konusunda yoğunlaştığı belirtiliyor. Katar'ın Washington ve Tahran arasında yürüttüğü arabuluculuk faaliyetleri de devam ediyor.
ARAKÇİ ABD'NİN YANITINI TAHRAN'A GÖTÜRDÜ
Arakçi, New York'tan ayrılmasının ardından Doha üzerinden İran'a döndü. Reuters'ın haberine göre İran Dışişleri Bakanı, Katar'da ABD'nin karşı teklifini aldıktan sonra bunu değerlendirmek üzere Tahran'a götürdü.
İran Dışişleri Bakanı daha sonra Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve kabine üyelerine ABD'den gelen yanıt hakkında bilgi verdi. Teklifin ayrıntıları kamuoyuna açıklanmazken arabulucuların iki taraf arasında yeni bir uzlaşma formülü üzerinde çalışmayı sürdürdüğü bildirildi.
