Merkez Bankası'nın çalışmasına göre SPK'nın 17 Eylül 2026'da tasfiyeye aldığı fonlarda reel sektörden yaklaşık 3 bin firmanın 15 Eylül itibarıyla 116 milyar lira yatırımı bulunuyordu. 15 Eylül verisiyle firma başına ortalama yatırım yaklaşık 39 milyon liraya denk geliyor. TCMB fonlarda parası kalan firmaların reel sektör istihdamındaki payını yüzde 0,6 olarak hesapladı. TCMB'ye göre fon yatırımcısı firmalara mal satan tedarikçilerin istihdamdaki payı ise yüzde 1,2 ile iki kat büyük.
PARANIN YARISI PARA PİYASASI FONLARINDA
TCMB'nin "Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör" başlıklı çalışmasına göre firmaların 15 Eylül 2026 itibarıyla fonlardaki 116 milyar liralık yatırımının 57 milyar lirası para piyasası fonlarında duruyordu. Aynı tarihte hisse senedi fonlarında 31 milyar lira, diğer serbest fonlarda 28 milyar lira bulunuyordu. TCMB'ye göre yatırımların yüzde 31'i hizmet, yüzde 29'u sanayi, yüzde 27'si ticaret firmalarına ait. İnşaat firmalarının payı yüzde 13'te kalıyor. Merkez Bankası sektörel dağılımda belirgin bir yoğunlaşma görmedi.
Tasfiye kapsamında Tera Portföy, Pusula Portföy ve Atlas Portföy'ün kurduğu yatırım fonları bulunuyor. SPK'nın 27 Ekim'de açıkladığı kurallara göre ara ödemeler adında para piyasası geçen fonlarla başlayacak. SPK'ya göre yatırımcı her fon için en fazla 1 milyon lira ara ödeme alabilecek. TCMB verisine göre firmaların fonlardaki ortalama 39 milyon liralık yatırımı fon başına uygulanan 1 milyon liralık sınırın çok üzerinde kalıyor.
EKONOMİDEKİ PAYLARI YÜZDE 1 CİVARINDA
TCMB'nin hesabına göre fon yatırımcısı firmaların reel sektör aktiflerindeki payı yüzde 1,2. Firmaların reel sektör istihdamındaki payı yüzde 0,6, cirodaki payı yüzde 0,9 seviyesinde. İhracattaki payları yüzde 1,1 olurken ticari kredi bakiyesindeki payları yüzde 0,9'da kalıyor.
Merkez Bankası her firmanın fon yatırımını son yıl bilançosundaki dönen varlıklara bölerek bir maruziyet oranı hesapladı. Firmaları düşük, orta ve yüksek olmak üzere üç gruba ayırdı. Yüksek maruziyet grubundaki firmalar reel sektör istihdamının ve cirosunun yalnızca on binde 3'ünü oluşturuyor. Grubun ticari kredilerdeki payı on binde 2'de kalıyor.
ETKİ TEDARİKÇİLERE YAYILABİLİR
Merkez Bankası şirketler arası ticaret kayıtlarından yola çıkarak tedarik zincirini de inceledi. Toplam satışlarının yüzde 5'inden fazlasını fon yatırımcısı firmalara yapan tedarikçiler reel sektör istihdamının yüzde 1,2'sini, cirosunun yüzde 1,5'ini oluşturuyor. Tedarikçilerin istihdamdaki payı fon yatırımcısı firmaların iki katına ulaşıyor. Merkez Bankası düşük maruziyetli firmalar hesaptan çıkarıldığında oranların belirgin biçimde düştüğünü belirtti.
FİRMALAR KREDİ KULLANMAYI SÜRDÜRÜYOR
Merkez Bankası'nın haftalık verilerine göre fon yatırımcısı firmaların toplam kısa vadeli TL krediler içindeki payı tasfiye kararından sonra artıyor. TCMB firmaların krediye erişiminin sürdüğünü vurguladı. Banka 1 Ekim 2026'da bankaların likidite yönetimini desteklemek için yaptığı değişikliklerin de etkili olduğunu değerlendirdi. Merkez Bankası aynı gün KOBİ kredilerindeki büyüme sınırını yüzde 4,5'ten yüzde 5'e çıkarmıştı.
TCMB bulguların firmaların yaşadığı likidite sıkıntısının önemini azaltmadığının altını çizdi. Çalışma fon piyasasındaki gelişmelerin reel sektöre toplam etkisi hakkında bir sonuç sunmuyor. Banka varlık fiyatlarındaki düşüşün, finansal koşullardaki sıkılaşmanın ve güvendeki zayıflamanın üretim, yatırım ve tüketim kararlarını etkileyebileceğine işaret etti.
