Bir otoyoldan geçerken ödemeyi unuttuğunuz 100 liralık ücretin, kısa bir süre sonra 500 liraya ulaşması sizce adil midir?

Son dönemde HGS cezalarına yönelik artan toplumsal tepkinin temelinde tam da bu soru yatmaktadır. Vatandaş, kullandığı yolun ücretini ödemeye değil, küçük bir borcun birkaç katına çıkarılmasına ve kimi zaman borcundan haberdar olmadan cezayla karşılaşmasına itiraz etmektedir.

6001 sayılı Kanun'un 30. maddesine göre, ihlalli geçişten itibaren ilk 15 gün içerisinde ödeme yapılırsa ceza uygulanmaz. Sonraki 30 günlük dönemde geçiş ücretinin bir katı, bu sürenin aşılması hâlinde ise dört katı tutarında ceza söz konusu olur. Böylece 100 liralık geçişin toplam bedeli 500 liraya ulaşabilir.

Bu düzenlemenin kanuni dayanağı bulunmakla birlikte, Anayasa'nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk devleti ilkesi ve 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi bakımından tartışılması mümkündür. Zira bir yaptırımın kanunda düzenlenmiş olması, onun hakkaniyet ve orantılılık yönünden eleştirilmesine engel değildir.

Özellikle HGS bakiyesinin yetersizliğinden haberdar olmayan, otomatik ödeme sisteminde sorun yaşayan veya borcunu zamanında öğrenemeyen vatandaşların ağır mali yaptırımlarla karşılaşması, toplumsal adalet duygusunu zedelemektedir.

Çözüm, cezaları tamamen kaldırmak değil, tahsilat sistemini daha adil hâle getirmektir.

Bunun için ihlalli geçiş sonrasında araç sahibine ücretsiz ve doğrulanabilir bir bildirim gönderilmeli, ödeme sisteminden kaynaklanan aksaklıklar vatandaşın aleyhine sonuç doğurmamalı ve dört kat ceza yerine daha düşük, kademeli ve ölçülü bir yaptırım modeli benimsenmelidir. Bu değişikliklerin bir kısmı idari tedbirlerle, ceza oranlarının değiştirilmesi ise kanuni düzenlemeyle gerçekleştirilebilir.

Sonuç olarak devletin ve otoyol işletmecilerinin geçiş ücretlerini tahsil etme hakkı tartışmasızdır. Ancak bu hakkın kullanılması, vatandaş üzerinde ölçüsüz bir mali yük oluşturmamalıdır.

Hukukun amacı, 100 liralık borcu 500 liraya çıkarmak değil, o 100 liranın adil ve etkin biçimde tahsil edilmesini sağlamaktır.