Gıdalarda kullanılan aroma vericilere ilişkin kurallar yeniden düzenlendi. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan "Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği" Resmi Gazete'de yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi.
Düzenleme, gıdalara tat ve koku kazandırmak amacıyla eklenen maddelerin tamamını kapsıyor. Yönetmelikle birlikte hangi maddelerin kullanılabileceği, hangilerinin yasaklandığı ve etiketleme kurallarının nasıl işleyeceği belirlendi.
Yeni kurallara göre yalnızca tüketici sağlığı açısından risk taşımayan ve yanıltıcı nitelikte olmayan aroma maddelerine izin verilecek. Bu iki şartı karşılamayan maddeler ile bunları içeren gıdaların piyasaya sunulması mümkün olmayacak.
DOMUZ VE BÖCEK KAYNAKLI MADDELERE TAM YASAK
Yönetmeliğin öne çıkan başlıklarından biri kaynak bazlı yasak oldu. Domuz kaynaklı aroma vericiler, aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri ve bunların üretiminde kullanılan kaynak materyaller gıda ürünlerinde kullanılamayacak.
Aynı yasak böcek kaynaklı maddeler için de geçerli. Böcekten elde edilen aroma vericiler ve kaynak materyaller gıda üretiminde yer alamayacak.
Yasak, yalnızca nihai ürünü değil üretim zincirinin tamamını kapsıyor. Bu maddelerin ithalatı, üretimde kullanımı ve piyasaya arzı için geçiş süresi tanınmadı.
Böcek kaynaklı bileşenler son yıllarda gıda sektöründe tartışılan konular arasında yer alıyor. Avrupa Birliği 2023'ten itibaren bazı böcek türlerinin gıda olarak kullanımına onay vermişti. Türkiye'deki düzenleme bu alanda farklı bir yol izliyor.
10 MADDE İÇİN TAKVİM AÇIKLANDI
Yönetmelik bazı aroma maddeleri için kademeli bir yasaklama takvimi de içeriyor. Bu kapsamda 10 madde belirlendi.
FL 04.029, FL 05.100, FL 05.175, FL 05.222, FL 15.029, FL 15.030, FL 15.060, FL 15.119, FL 15.130 ve FL 15.131 kodlu maddeler için son tarih 31 Aralık 2026 olarak belirlendi.
Bu tarihten itibaren söz konusu maddelerin piyasaya arzı, gıda üretiminde kullanımı ve ithalatı durdurulacak. Üreticilere formülasyon değişikliği için yıl sonuna kadar süre tanınmış oldu.
İki madde için ise tam yasak yerine kısıtlama getirildi. FL 05.062 ve FL 05.099 kodlu aroma maddeleri yalnızca belirli gıda kategorilerinde kullanılabilecek.
FL KODLARI NE ANLAMA GELİYOR?
Yönetmelikte geçen FL kodları, aroma maddelerinin uluslararası düzeyde tanımlanmasında kullanılan numaralandırma sistemine ait. Sistem, Avrupa Birliği'nin aroma bilgi sistemi kapsamında geliştirildi.
Her aroma maddesine bu sistemde ayrı bir kod veriliyor. Kodlar sayesinde farklı ülkelerdeki düzenlemeler arasında karşılaştırma yapılabiliyor.
Avrupa Birliği'nde aroma maddeleri 2008 tarihli bir tüzükle düzenleniyor. Türkiye'deki gıda kodeksi de büyük ölçüde bu çerçeveye paralel şekilde hazırlanıyor.
"DOĞAL" İBARESİNE YÜZDE 95 ŞARTI
Düzenlemenin tüketiciyi doğrudan ilgilendiren bölümü etiketleme kuralları oldu. Aroma vericilerde "doğal" ifadesinin kullanımı yeni bir şarta bağlandı.
Bir ürünün etiketinde "doğal" ibaresiyle birlikte bir kaynak belirtiliyorsa, aroma bileşenlerinin ağırlıkça en az yüzde 95'inin o kaynaktan elde edilmiş olması gerekecek. Örneğin "doğal çilek aroması" ifadesi için aromanın en az yüzde 95'inin çilekten gelmesi şartı aranacak.
Bu oran, Avrupa Birliği'nde uygulanan kuralla aynı seviyede bulunuyor. Düzenleme, "doğal" ifadesinin sentetik maddelerle desteklenen aromalarda kullanılmasının önüne geçmeyi amaçlıyor.
Yüzde 95 şartını karşılamayan ürünler etiketlerinde "doğal" ibaresini kaynak adıyla birlikte kullanamayacak.
TÜRK GIDA KODEKSİ NASIL İŞLİYOR?
Türk Gıda Kodeksi, gıda ve yem alanındaki teknik kuralları belirleyen mevzuat bütününü ifade ediyor. Kodeks, Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'na dayanılarak hazırlanıyor.
Kodeks kapsamındaki yönetmelikler ürün gruplarına göre ayrı ayrı düzenleniyor. Aroma vericiler bu gruplardan birini oluşturuyor.
Denetimler Tarım ve Orman Bakanlığı'nın il ve ilçe müdürlükleri tarafından yürütülüyor. Kurallara uymayan ürünler için toplatma ve idari para cezası gibi yaptırımlar uygulanabiliyor.
ÜRETİCİLER İÇİN NE DEĞİŞİYOR?
Gıda üreticileri mevcut formülasyonlarını yeni kurallara göre gözden geçirmek durumunda. Domuz ve böcek kaynaklı bileşenler için herhangi bir geçiş süresi tanınmadığından, bu maddeleri içeren ürünlerin piyasadan çekilmesi gerekiyor.
10 maddelik listede yer alan aroma vericiler için yıl sonuna kadar süre bulunuyor. Bu tarihe kadar üretim yapan firmalar alternatif bileşenlere geçiş yapabilecek.
Etiket tarafında ise "doğal" ibaresi kullanan ürünlerin içerik oranlarının belgelenmesi gerekecek. Denetimlerde bu oranın kanıtlanması istenebilecek.
Yönetmeliğin tam metni Resmi Gazete üzerinden erişime açık bulunuyor. Düzenlemenin uygulama detaylarına ilişkin bakanlık tarafından ayrıca bir açıklama yapılmadı.
