Nogay Türkleri, tarih boyunca yaşadıkları göçlere rağmen kültürel kimliklerini korumaya çalışan Türk topluluklarından biri olarak öne çıkıyor. Dil, yemek, aile yapısı, gelenekler ve özel günlerde gerçekleştirilen ritüeller Nogay kültürünün önemli unsurları arasında yer alıyor.
Sosyolog Rukiye Yıldırım Tanrısever, Nogay Türklerinin kültürel kimliğini anlatırken özellikle aile, büyüklerin saygınlığı, dayanışma, misafirperverlik ve geleneklerin korunmasının önemli bir yere sahip olduğunu belirtti.
Tanrısever, özellikle Akin Köyü örneğinde Nogaylara özgü doğum, düğün, bayram ve cenaze ritüellerinin uzun yıllar yaşatıldığını ifade ederek, göç ve şehirleşmeyle birlikte bazı geleneklerin değişmesine veya unutulmasına rağmen yemek kültürü ile bazı ritüellerin günümüze kadar ulaştığını aktardı.
NOGAYLARIN ANADOLU'YA UZANAN GÖÇ HİKAYESİ
Nogay Türklerinin Anadolu'ya gelişinde 19. yüzyılda yaşanan göçlerin önemli bir yere sahip olduğunu belirten Tanrısever, Nogay muhacirlerin Akin Köyü bölgesine 1860 veya 1861 yıllarında yerleşmeye başladığını söyledi.
Tanrısever, yerleşim yerinin belirlenmesinde bölgedeki geniş mera ve otlakların etkili olduğunu ifade ederek, özellikle atların rahatça koşturabileceği düz alanların bulunmasının önem taşıdığını dile getirdi.
Atın Nogay kültüründe önemli bir yere sahip olduğunu vurgulayan Tanrısever, göç hikâyesinin yalnızca bir yer değiştirme sürecinden ibaret olmadığını belirtti. Tanrısever'e göre bu süreç aynı zamanda dilin, yemeklerin, aile yapısının ve geleneklerin yeni kuşaklara aktarılması anlamına geliyor.
Nogayların Osmanlı topraklarına yerleştikten sonra da dillerini, geleneklerini ve doğum, düğün, ölüm ve bayram ritüellerini korumaya çalıştığını aktaran Tanrısever, bu kültürel aktarımın günümüzde de farklı biçimlerde sürdüğünü ifade etti.
"AİLE BÜYÜKLERİNE VERİLEN DEĞER DİKKAT ÇEKİYOR"
Nogay kültürünün belirgin özelliklerinden birinin bozkır ve göçebe yaşamın toplumsal yapı üzerindeki etkisi olduğunu anlatan Tanrısever, at kültürü, geniş aile yapısı, büyüklerin toplum içindeki konumu ve dayanışmanın Nogay kimliğinin önemli parçaları olduğunu söyledi.
Tanrısever, geleneksel Nogay toplumunda aile büyüklerinin konumuna özellikle dikkat çekerek, ailenin en büyüğünün “Aka” olarak kabul edildiğini aktardı.
Çocukların büyüklerin yanında nasıl davranması gerektiğine büyük önem verildiğini belirten Tanrısever, bu anlayışın aile içerisinde saygının korunmasını sağlayan temel unsurlardan biri olduğunu ifade etti.
Tanrısever, aile yapısının yalnızca bireyler arasındaki ilişkileri değil, kültürel değerlerin sonraki kuşaklara aktarılmasını da etkilediğini vurguladı.
AYAKŞAY NOGAY MİSAFİRPERVERLİĞİNİN ÖNEMLİ BİR PARÇASI
Nogay kültürünün en dikkat çekici unsurlarından biri olan Ayakşay hakkında da bilgi veren Tanrısever, sütlü çayın Nogaylar açısından yalnızca günlük tüketilen bir içecek olmadığını söyledi.
Tanrısever, Nogayların Ayakşay'a kendi aralarında “Nogay çayı” veya “Tatar çayı” da dediklerini belirterek, çayın her öğünde hazırlanabildiğini ve Nogay bir misafir geldiğinde mutlaka ikram edildiğini aktardı.
Ayakşay'ın hazırlanışında süt kullanıldığını ifade eden Tanrısever, tercihe göre tuz, kahve, kaymak ve karabiber gibi malzemelerin de eklenebildiğini anlattı.
Tanrısever, bu nedenle Ayakşay'ın yalnızca “sütlü çay” olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti. Misafire Ayakşay ikram edilmesinin Nogayların paylaşma ve misafir ağırlama kültürünün önemli bir parçası olduğunu belirtti.
NOGAY MUTFAĞININ EN GÜÇLÜ MİRASI: YEMEKLER
Nogay kültüründe yemeklerin önemli bir yere sahip olduğunu belirten Tanrısever, özellikle hamur işlerinin mutfak kültüründe öne çıktığını söyledi.
Tanrısever, geçmişte Nogayların temel gıdaları arasında kımız ve etin bulunduğunu aktarırken, Nogaylara özgü çok sayıda ekmek ve hamur işi bulunduğunu ifade etti.
Nogay mutfağındaki ekmek çeşitleri arasında tavaöptek, şöyünöptek, kalakay ve bavursak bulunduğunu belirten Tanrısever; şır börek, taba börek, kaşık börek, kazan börek ve inkâl gibi hamur işlerinin de kültürün önemli parçaları arasında yer aldığını söyledi.
Tanrısever ayrıca bılamık ve sorpa gibi çorbalar ile topalağın da Nogay mutfağında önemli bir yere sahip olduğunu aktardı.
Yemek kültürünün bazı geleneklere göre daha az değiştiğini ifade eden Tanrısever, Nogayların günümüzde en güçlü şekilde koruduğu kültürel unsurlardan birinin yemekleri olduğunu belirtti.
ŞEHİRLEŞME GELENEKLERİ DEĞİŞTİRDİ
Nogay kültürünün gelecek kuşaklara aktarılmasında aile büyüklerinin önemli bir rol oynadığını belirten Tanrısever, büyüklerin değerinin bilinmesi ve aile bağlarının korunmasının kültürel miras açısından önem taşıdığını söyledi.
Ancak günümüzde geleneklerin tamamının geçmişteki biçimiyle sürdürülmesinin kolay olmadığını ifade eden Tanrısever, şehirleşme, köyden kente göç, farklı topluluklarla evlilikler, teknolojik değişimler ve kuşak farklılıklarının bazı geleneklerin unutulmasına veya değişmesine neden olduğunu aktardı.
Tanrısever, bu nedenle kültürün yaşatılması açısından genç kuşağın geçmişini öğrenmesinin ve aile içerisinde geleneklerin anlatılmaya devam edilmesinin büyük önem taşıdığını vurguladı.
ANKARA'DAKİ NOGAYLAR ÖZEL GÜNLERDE BİR ARAYA GELİYOR
Ankara ve özellikle Şereflikoçhisar çevresinde Nogay kültürünün önemli izlerinin bulunduğunu belirten Tanrısever, Akin Köyü'nün Nogay kimliğinin ve geleneklerinin yaşatıldığı önemli yerleşimlerden biri olduğunu ifade etti.
Tanrısever, köy nüfusunun önemli bölümünün şehirlerde yaşaması nedeniyle ailelerin bir araya gelmesinin ve özel günlerin kültürün devamlılığı açısından önem kazandığını söyledi.
Akin halkının Ankara, İstanbul ve Konya gibi şehirlerde yaşadığını aktaran Tanrısever, yaz aylarında, bayramlarda ve tatillerde köye gelişlerin kültürel bağların korunmasına katkı sağladığını belirtti.
Tanrısever ayrıca Nogayların dernekler ve çeşitli kültürel faaliyetler aracılığıyla geleneklerini yeniden yaşatmaya çalıştığını dile getirdi.
Bayramların da kültürel aktarım açısından önemli olduğunu ifade eden Tanrısever, Ramazan Bayramı'nda büyüklerin ellerinin öpülmesi, toplu mezarlık ziyaretleri ve aileler ile komşular arasında bayramlaşma gibi geleneklerin sürdürüldüğünü aktardı.
GENÇ KUŞAĞIN KÜLTÜRE İLGİSİNDE DİL BELİRLEYİCİ
Nogay kültürünün geleceğe taşınması konusunda en önemli başlıklardan birinin dil olduğunu belirten Tanrısever, özellikle şehirlerde büyüyen yeni neslin Nogaycayı öğrenmesinin giderek zorlaştığını söyledi.
Tanrısever, aile içerisinde Nogayca konuşulmaması veya çocuklara dilin özellikle öğretilmemesi halinde yeni kuşağın Nogaycayı öğrenemediğini ifade etti.
Nogaycanın hâlâ konuşulduğunu ancak gerekli çaba gösterilmediği takdirde zaman içerisinde unutulabileceğini belirten Tanrısever, kültürün geleceğe taşınması için çocuklara Nogay tarihinin, dilinin, yemeklerinin ve geleneklerinin aile içerisinde aktarılması gerektiğini vurguladı.
Derneklerin, kültürel etkinliklerin ve aile buluşmalarının da bu aktarımı destekleyebileceğini belirten Tanrısever, kültürün yalnızca geçmişe ait bir miras olarak görülmemesi gerektiğine dikkat çekti.
Tanrısever'in aktardığı değerlendirmelere göre Nogay kültürünün geleceği, geçmişten gelen değerlerin yeni kuşakların günlük hayatında yeniden karşılık bulmasına bağlı. Dilin konuşulması, yemeklerin yapılması, bayram ve aile geleneklerinin sürdürülmesi ise bu kültürel mirasın canlı tutulmasında belirleyici rol oynuyor.
Nogay kültürünün korunması, yalnızca geçmişin hatırlanması değil; bu mirasın günlük yaşam içerisinde yaşatılarak gelecek kuşaklara aktarılması anlamına geliyor.
