Paketli gıdalarda bu kelimelere dikkat! Etiketlerdeki katkı maddeleri ne anlama geliyor?

Market alışverişinde ambalajların üzerinde yer alan “doğal”, “şekersiz”, “light” veya “yüksek proteinli” gibi ifadeler tüketicilerin ürün tercihlerini etkiliyor. Ancak bir ürünün ön yüzünde sağlıklı bir seçenek olduğu izlenimini veren ifadelerin bulunması, onun her açıdan daha iyi olduğu anlamına gelmiyor. Ürünün gerçek içeriği hakkında en önemli bilgiler, ambalajın arka yüzündeki içindekiler listesinde ve besin değerleri tablosunda yer alıyor.

Glikoz şurubu, maltodekstrin, emülgatör ve koruyucu gibi terimler ilk bakışta karmaşık görünebiliyor. Ancak bu maddelerin ne anlama geldiğini bilmek, ürünleri karşılaştırmayı ve daha bilinçli seçimler yapmayı kolaylaştırıyor.

PAKETLİ GIDA ETİKETİ OKURKEN İLK NEREYE BAKILMALI?

Paketli bir ürünün etiketini incelerken yalnızca kalori miktarına veya ambalajın ön yüzündeki iddialara odaklanmak yeterli olmuyor. İçindekiler listesi, besin değerleri tablosu, saklama koşulları ve tarih bilgileri birlikte değerlendirilmeli.

İçindekiler listesinde bileşenler genellikle ağırlıklarına göre azalan sırada yer alıyor. Bu nedenle listenin başındaki maddeler, ürünün içeriği hakkında önemli ipuçları veriyor.

Örneğin kahvaltılık gevreğin içindekiler listesinde şeker veya şeker şurubu ilk sıralarda bulunuyorsa ürünün şeker içeriğine dikkat etmek gerekiyor. Benzer şekilde et ürünlerinde kullanılan etin yanı sıra nişasta, su ve diğer bileşenlerin de listelenmesi, ürünün içeriğini anlamaya yardımcı oluyor.

Besin değerleri tablosunda ise değerleri 100 gram veya 100 mililitre üzerinden incelemek ve tüketilen porsiyon miktarını hesaba katmak önem taşıyor.

GLİKOZ ŞURUBU, FRUKTOZ VE DEKSTROZ NE ANLAMA GELİYOR?

Paketli gıdalarda şeker yalnızca “şeker” adıyla yer almıyor. Farklı şeker türleri ve şeker içeren şuruplar, içindekiler listesinde farklı isimlerle görülebiliyor.

• Glikoz şurubu: Genellikle nişastadan elde edilen, tatlandırma ve kıvam verme amacıyla kullanılabilen bir şurup.

• Fruktoz: Meyvelerde doğal olarak bulunan, gıdalarda tatlandırıcı bileşen olarak da kullanılabilen bir şeker türü.

• Dekstroz: Glikozun diğer adı. Bazı paketli gıdalarda tatlandırıcı veya üretim bileşeni olarak kullanılıyor.

• Sakkaroz: Sofra şekeri olarak bilinen, glikoz ve fruktozdan oluşan şeker.

• İnvert şeker şurubu: Glikoz ve fruktoz içeren, tatlılık ve kıvam özellikleri nedeniyle kullanılabilen bir karışım.

• Bal ve meyve suyu konsantresi: Ürüne tatlılık kazandırabilen bileşenler.

Bu maddelerin isimlerine bakarak bir ürünü doğrudan zararlı ilan etmek doğru değil. Asıl dikkat edilmesi gereken, ürünün toplam şeker miktarı ve ne sıklıkta tüketildiği.

Dünya Sağlık Örgütü, serbest şeker tüketiminin günlük enerji alımının yüzde 10’undan az olmasını, ek sağlık yararı için mümkünse yüzde 5’in altına indirilmesini öneriyor.

MALTODEKSTRİN NEDİR, ZARARLI MIDIR?

Maltodekstrin, genellikle nişastadan elde edilen ve gıda üretiminde kullanılan bir karbonhidrat. Ürünlere kıvam veya hacim kazandırmak ve bazı bileşenlerin karışmasını kolaylaştırmak amacıyla kullanılabiliyor.

Eviniz neden satılmıyor? İlanlardaki bu hatalara dikkat

İçeriği Görüntüle

Etikette maltodekstrin yazması, ürünün otomatik olarak sağlıksız olduğu anlamına gelmiyor. Bununla birlikte maltodekstrin sindirim sırasında hızla parçalanabildiği için kan şekerini yükseltebiliyor. Özellikle diyabeti olan kişilerin ürünün toplam karbonhidrat miktarını dikkate alması önem taşıyor.

Bir ürünü değerlendirirken yalnızca maltodekstrine odaklanmak yerine toplam şeker, karbonhidrat, enerji ve diğer besin değerlerini birlikte incelemek gerekiyor.

E KODLU KATKI MADDELERİ NE ANLAMA GELİYOR?

Paketli gıdaların etiketlerinde E harfiyle başlayan kodlar görülebiliyor. Bu kodlar, gıdalarda belirli işlevler için kullanılan ve ilgili mevzuatta tanımlanan katkı maddelerini gösteriyor.

Katkı maddeleri koruyucu, renklendirici, tatlandırıcı, kıvam artırıcı, emülgatör veya asitlik düzenleyici gibi farklı amaçlarla kullanılabiliyor.

Etiketlerde karşılaşılabilecek bazı örnekler şöyle:

• E300: C vitamini olarak da bilinen askorbik asit. Bazı ürünlerde antioksidan olarak kullanılıyor.

• E330: Sitrik asit. Asitlik düzenleyici olarak kullanılabiliyor.

• E202: Potasyum sorbat. Belirli gıdalarda küf ve maya gelişimini kontrol etmeye yardımcı olan bir koruyucu.

• E415: Ksantan gam. Ürünlere kıvam kazandırmak için kullanılan bir katkı maddesi.

• E322: Lesitinler. Su ve yağ gibi bileşenlerin karışmasına yardımcı olan emülgatörler arasında yer alıyor.

Bu örnekler, E kodlarının tek bir madde grubunu veya aynı düzeyde riski ifade etmediğini gösteriyor.

E KODLU KATKI MADDELERİNİN HEPSİ ZARARLI MI?

Hayır. Bir katkı maddesinin E koduyla belirtilmesi, tek başına zararlı olduğu anlamına gelmiyor. E kodları, ilgili maddelerin tanımlanmasını sağlıyor. İzin verilen katkı maddeleri, belirli kullanım koşulları ve miktar sınırları çerçevesinde değerlendiriliyor.

Bununla birlikte bir katkı maddesinin izinli olması, her ürünün sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmiyor. Tüketilen miktar, ürünün genel besin değeri ve kişisel hassasiyetler de önem taşıyor.

Bu nedenle etikette E kodu görüldüğünde paniğe kapılmak yerine maddenin adını, işlevini ve ürünün genel içeriğini incelemek daha doğru bir yaklaşım oluyor.

EMÜLGATÖR, KORUYUCU VE KIVAM ARTIRICI NE İŞE YARIYOR?

Etiketlerde karşılaşılan teknik terimler, gıda üretiminde kullanılan bileşenlerin işlevlerini anlatıyor.

Emülgatörler, normal koşullarda kolayca karışmayan su ve yağ gibi bileşenlerin bir arada kalmasına yardımcı oluyor. Bazı soslarda, çikolatalarda ve fırıncılık ürünlerinde kullanılabiliyor.

Koruyucular, gıdalarda bozulmaya neden olabilecek bazı mikroorganizmaların gelişimini kontrol etmeye yardımcı oluyor. Uygun şekilde kullanıldıklarında belirli ürünlerin güvenliğini ve raf ömrünü destekleyebiliyor.

Kıvam artırıcılar, gıdanın yoğunluğunu ve dokusunu düzenliyor. Stabilizörler ürünün yapısının korunmasına yardımcı olurken asitlik düzenleyiciler de ürünün asit seviyesini ayarlamak için kullanılıyor.

Bu terimlerin hiçbiri tek başına bir ürünün sağlıklı veya sağlıksız olduğunu göstermiyor. Ürünün bütün içeriği ve tüketim sıklığı birlikte değerlendirilmeli.

PAKETLİ GIDALARDA HANGİ BESİN DEĞERLERİNE DİKKAT EDİLMELİ?

İçindekiler listesinin yanı sıra besin değerleri tablosundaki bazı bilgileri karşılaştırmak da bilinçli seçim yapmayı kolaylaştırıyor.

ŞEKER MİKTARI

Şeker oranı yüksek ürünlerin sık tüketilmesi günlük enerji alımını artırabiliyor. Etiketteki şeker değerini 100 gram veya 100 mililitre üzerinden kontrol etmek ve porsiyon miktarını hesaba katmak gerekiyor.

Besin değerleri tablosundaki “şekerler” ifadesi her zaman yalnızca sonradan eklenen şekeri göstermiyor. Üründe doğal olarak bulunan bazı şekerler de bu değere dahil olabiliyor. Bu nedenle içindekiler listesiyle besin değerlerini birlikte incelemek önemli.

TUZ VE SODYUM

Paketli atıştırmalıklar, hazır çorbalar, soslar, işlenmiş et ürünleri ve bazı hazır yemekler yüksek miktarda tuz içerebiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerin günlük tuz tüketimini 5 gramın altında tutmasını öneriyor. Bu miktara hem yemeklere eklenen hem de gıdaların içinde bulunan tuz dahil.

Benzer ürünler arasında karşılaştırma yapmak, daha düşük tuz içeren seçenekleri belirlemeye yardımcı olabiliyor.

DOYMUŞ YAĞ VE TRANS YAĞ

Doymuş yağ miktarı özellikle sık tüketilen atıştırmalıklarda, bazı hamur işlerinde ve kremalı ürünlerde kontrol edilmeli. Doymuş yağın uzun vadede yüksek miktarda tüketilmesi, genel beslenme düzenine bağlı olarak kalp ve damar sağlığı açısından risk oluşturabiliyor.

Endüstriyel trans yağların yüksek tüketimi de kalp ve damar sağlığı açısından olumsuz sonuçlarla ilişkilendiriliyor. Etikette “kısmen hidrojenize yağ” ifadesi görülürse ürünün içeriğini dikkatle incelemek gerekiyor.

LİF VE PROTEİN

Etiket okurken yalnızca azaltılması gereken besin öğelerine odaklanmak yeterli değil. Lif ve protein miktarı da ürünün besleyici niteliği hakkında bilgi veriyor.

Örneğin benzer kahvaltılık gevrekleri karşılaştırırken daha fazla lif ve daha az şeker içeren seçenekler değerlendirilebilir. Ancak porsiyon miktarı, toplam enerji ve diğer besin öğeleri de göz önünde bulundurulmalı.

“ŞEKERSİZ”, “İLAVE ŞEKER İÇERMEZ” VE “LIGHT” NE DEMEK?

Ambalajın ön yüzündeki ifadeler, ürünün nasıl algılandığını etkileyebiliyor. Ancak bu ifadeler birbirinden farklı anlamlar taşıyor.

• Şekersiz: İlgili mevzuatta belirlenen koşullara göre ürünün şeker miktarının çok düşük bir düzeyde olması gerekiyor. Bu ifade, ürünün kalorisiz olduğu anlamına gelmiyor.

• İlave şeker içermez: Üretim sırasında şeker veya belirli tatlandırıcı amaçlı bileşenlerin eklenmediğini ifade ediyor. Ancak ürün, meyve veya süt gibi bileşenlerden doğal olarak şeker içerebiliyor.

• Light veya hafif: Ürünün belirli bir besin öğesi ya da enerji bakımından karşılaştırmalı olarak azaltıldığını ifade edebiliyor. Bu, ürünün her açıdan sağlıklı veya düşük kalorili olduğu anlamına gelmiyor.

• Doğal: Ürünün niteliğine ilişkin bir ifade olsa da tek başına düşük şeker, düşük tuz veya düşük kalori garantisi vermiyor.

• Glutensiz: Gluten tüketmemesi gereken kişiler açısından önemli bir bilgi. Ancak glutensiz ürünlerin tamamı daha düşük kalorili veya daha besleyici değil.

Bir ürünü yalnızca ambalajın ön yüzündeki iddialara göre seçmek yerine içindekiler listesini ve besin değerlerini de incelemek gerekiyor.

GIDA ALERJENLERİ ETİKETTE NASIL ANLAŞILIR?

Gıda alerjisi veya intoleransı bulunan kişiler için etiketin en önemli bölümlerinden biri alerjen bilgisi. Süt, yumurta, gluten içeren tahıllar, yer fıstığı, sert kabuklu yemişler, soya, balık, kabuklular, susam ve hardal gibi maddeler bazı kişilerde ciddi reaksiyonlara neden olabiliyor.

Alerjenler, mevzuatın gerektirdiği şekilde içindekiler listesinde belirginleştirilebiliyor. “Eser miktarda içerebilir” gibi uyarılar ise üretim sürecinde çapraz bulaşma olasılığına işaret edebiliyor.

Ciddi gıda alerjisi bulunan kişilerin yalnızca ambalajın ön yüzündeki ifadelere güvenmemesi ve içindekiler listesini her alışverişte yeniden kontrol etmesi gerekiyor. Ürünlerin içeriği zamanla değişebildiği için daha önce güvenle tüketilmiş bir ürünün yeni ambalajı da mutlaka incelenmeli.

SON TÜKETİM TARİHİ İLE TAVSİYE EDİLEN TÜKETİM TARİHİ AYNI MI?

Son tüketim tarihi (STT) ile tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) aynı anlama gelmiyor.

Son tüketim tarihi, özellikle mikrobiyolojik açıdan çabuk bozulabilen gıdaların güvenliğiyle ilgili. Son tüketim tarihi geçmiş ürünler tüketilmemeli.

Tavsiye edilen tüketim tarihi ise ürünün uygun saklama koşullarında kalite özelliklerini korumasının beklendiği süreyi ifade ediyor. Bu tarihin geçmesi, her ürünün otomatik olarak güvensiz hâle geldiği anlamına gelmiyor. Ancak ürünün türü, ambalajı ve saklama koşulları mutlaka dikkate alınmalı.

Tarih bilgilerinin yanı sıra saklama talimatlarını da okumak gerekiyor. Özellikle açıldıktan sonra buzdolabında tutulması gereken ürünlerde belirtilen süre ve sıcaklık koşullarına uyulması önem taşıyor.

MARKETTE ÜRÜN KARŞILAŞTIRIRKEN NELERE BAKILMALI?

Daha bilinçli alışveriş yapmak için şu adımlar izlenebilir:

1. İçindekiler listesini okuyun ve ilk sıralarda hangi bileşenlerin bulunduğunu kontrol edin.

2. Benzer ürünlerin besin değerlerini 100 gram veya 100 mililitre üzerinden karşılaştırın.

3. Özellikle sık tükettiğiniz ürünlerde şeker ve tuz miktarını inceleyin.

4. Doymuş yağ, lif ve protein değerlerini de değerlendirin.

5. Porsiyon miktarını dikkate alın. Bir porsiyon için verilen değerlerle paketin tamamındaki miktar aynı olmayabilir.

6. Alerjen uyarılarını kontrol edin ve ürünün içeriğini her alışverişte yeniden okuyun.

7. “Doğal”, “fit” veya “light” gibi ifadeleri tek başına sağlık göstergesi olarak kabul etmeyin.

8. Saklama koşullarına ve tarih bilgilerine dikkat edin.

Paketli gıda etiketlerini okumak, hangi ürünü ne sıklıkta tüketeceğinize daha bilinçli karar vermenizi sağlıyor. Şekerin farklı isimlerini tanımak, tuz ve doymuş yağ miktarlarını karşılaştırmak, alerjenleri kontrol etmek ve katkı maddelerinin işlevlerini anlamak bu sürecin önemli parçalarını oluşturuyor.

Her katkı maddesini zararlı, “doğal” ibaresi taşıyan her ürünü sağlıklı veya uzun içerik listesine sahip her ürünü kötü kabul etmek doğru değil. En bilinçli yaklaşım, tek bir kelimeye takılmadan ürünün bütün içeriğini, besin değerlerini, porsiyon miktarını ve tüketim sıklığını birlikte değerlendirmek.