Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'nin 1683 Viyana Muharebesi'nin 343. yıl dönümü için hazırladığı mesaj, Türkiye ile Polonya arasındaki yakın ilişkilerin sürdüğü bir dönemde gündeme geldi. Cumhurbaşkanının imzasını taşıyan mektup, 6 Eylül'de Viyana'daki Kahlenberg Tepesi'nde düzenlenen anma programında Cumhurbaşkanlığı Kabinesi Başkanı Paweł Szefernaker tarafından okundu.
Törene Polonya Cumhurbaşkanı'nın eşi Marta Nawrocka'nın yanı sıra Polonyalı milletvekilleri, askeri yetkililer ve diplomatik temsilciler de katıldı. Polonya'nın resmi açıklamasına göre Nawrocka, Kahlenberg'deki Aziz Joseph Kilisesi'nde Polonya Kralı III. Jan Sobieski'nin heykeline çelenk bıraktı ve daha sonra düzenlenen anma programına katıldı.
OSMANLI İÇİN DİKKAT ÇEKEN İFADELER
Nawrocki'nin mektubundaki en dikkat çekici bölüm, Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa'daki ilerleyişinin anlatıldığı kısım oldu. Polonya Cumhurbaşkanı, 12 Eylül 1683'te gerçekleşen Viyana Muharebesi'ni dünya tarihinin dönüm noktalarından biri olarak tanımlarken, savaşın Osmanlı'nın Avrupa'daki geri çekiliş sürecini başlattığını savundu.
Nawrocki, III. Jan Sobieski komutasındaki kuvvetlerin Avusturya, Lehistan-Litvanya Birliği ve diğer Avrupa ülkelerini “baskıcı bir Müslüman devlete” dahil edilmekten kurtardığını ileri sürdü. Mektubun devamında ise Osmanlı ilerleyişi, “Hristiyan Batı'nın” kültürel ve dini yapısına yönelik bir tehdit olarak tasvir edildi. Bu ifadeler, Polonya Cumhurbaşkanlığının yayımladığı mektubun resmi metninde de yer aldı.
“HANGİ DEĞERLER UĞRUNA HAYATIMIZI TEHLİKEYE ATMAYA HAZIRIZ?”
Mektupta yalnızca 1683'te yaşananlara değinilmedi, Viyana Muharebesi üzerinden günümüz Avrupa'sının kimliği hakkında da mesajlar verildi. Nawrocki, aradan geçen yüzyılların ardından Avrupalıların kendilerini hangi değerler üzerinden tanımladıklarının yeniden sorgulanması gerektiğini ifade etti.
Polonya Cumhurbaşkanı bu çerçevede günümüz Hristiyanları ve Avrupalılarının Viyana'yı savunanlarla ne ölçüde benzerlik taşıdığı, Avrupa toplumlarını gerçekte hangi değerlerin birleştirdiği ve insanların hangi değerler uğruna mücadele edip hayatlarını tehlikeye atmaya hazır oldukları yönünde sorular yöneltti. Nawrocki ayrıca Avrupa'nın geçmişini yeniden değerlendirmesi gerektiğini savunarak kıtanın güvenlik, toplumsal barış ve kültürel değerlerine ilişkin mesajlar verdi.
POLONYA BÜYÜKELÇİLİĞİNDEN AÇIKLAMA GELDİ
Mektuptaki ifadelerin Avusturya basınında tartışılması üzerine Polonya'nın Viyana Büyükelçiliği 9 Eylül'de bir açıklama yayımladı. Büyükelçilik, bazı haberlerde First Lady Marta Nawrocka'ya atfedilen ifadelerin doğru olmadığını, Nawrocka'nın törende konuşma yapmadığını ve Cumhurbaşkanı'nın mektubunun Paweł Szefernaker tarafından okunduğunu belirtti.
Açıklamada mektuptaki Osmanlı İmparatorluğu'na ilişkin ifadelerin yalnızca 1683 Viyana Muharebesi'nin tarihsel bağlamıyla ilgili olduğu savunuldu. Büyükelçilik ayrıca söz konusu ifadelerin günümüzdeki Müslüman çoğunluklu devletlere, İslam dinine veya Müslümanlara yönelik olmadığını belirterek mektubun “İslam karşıtı” biçiminde değerlendirilmesine itiraz etti.
HAZİRANDA ANKARA'DA TÜRKİYE'YE ÖVGÜLER YAĞDIRMIŞTI
Nawrocki'nin Viyana için kaleme aldığı mektup, yalnızca birkaç ay önce Ankara'da Türkiye hakkında yaptığı açıklamalar nedeniyle de dikkat çekti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın daveti üzerine 23 Haziran'da Türkiye'ye resmi ziyaret gerçekleştiren Nawrocki, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde Erdoğan ile bir araya gelmişti.
Nawrocki ortak açıklamada Türkiye'nin Polonya'nın en önemli ortaklarından biri olduğunu söylemiş, Ankara'yı NATO içerisinde güvenilir bir müttefik ve Avrupa'nın, özellikle de Karadeniz bölgesinin güvenliğinde önemli rol oynayan bir ülke olarak tanımlamıştı. İki ülke arasındaki ilişkileri “dostane, ortaklığa ve müttefikliğe dayalı” şeklinde nitelendiren Nawrocki, Ankara ile Varşova arasındaki işbirliğinin geliştirilmesine önem verdiklerini vurgulamıştı.
TÜRKİYE VE POLONYA NATO'DA DA YAKIN TEMASTA
İki ülke arasındaki siyasi ve askeri temaslar Nawrocki'nin haziran ziyaretinin ardından da devam etti. Polonya Cumhurbaşkanı 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi'ne katılırken beraberindeki heyette Dışişleri ve Savunma bakanları da yer aldı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da hazirandaki görüşmede Türkiye ile Polonya'nın altı asrı aşan ilişkilerine dikkat çekmiş ve iki NATO müttefikinin işbirliğini güçlendirmek için çalıştığını söylemişti. Bu nedenle Nawrocki'nin Viyana Muharebesi için kaleme aldığı mektuptaki Osmanlı tasviri, günümüzde Ankara-Varşova hattında sürdürülen yakın siyasi ve askeri ilişkilerle birlikte yeniden tartışma konusu oldu.
1683'TE KAHLENBERG'DE NE OLDU?
İkinci Viyana Kuşatması, Osmanlı Sadrazamı Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki ordunun 1683 yılında Viyana'yı kuşatmasıyla başladı. Kuşatma 12 Eylül 1683'te III. Jan Sobieski liderliğindeki yardım kuvvetlerinin Osmanlı ordusuna karşı gerçekleştirdiği saldırıyla sona ererken, Kahlenberg Tepesi savaşın sembolik merkezlerinden biri haline geldi.
Muharebe Avrupa ve Osmanlı tarihi açısından önemli askeri ve siyasi sonuçlar doğurdu. Viyana yenilgisinin ardından Osmanlı ile Avrupa devletleri arasındaki savaşlar devam ederken süreç 1699 Karlofça Antlaşması'na kadar uzandı ve Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki hakimiyet alanında önemli değişiklikler meydana geldi.
OSMANLI, POLONYA'NIN PAYLAŞILMASINI TANIMADI
Türkiye-Polonya ilişkilerinin tarihsel arka planı ise yalnızca 1683'teki askeri karşılaşmadan oluşmuyor. Lehistan-Litvanya Birliği 18. yüzyılın sonlarında Rusya, Prusya ve Avusturya tarafından üç kez paylaşılırken 1795'te bağımsız Polonya devleti Avrupa haritasından silindi ve ülke 1918'e kadar yeniden bağımsızlığını kazanamadı.
Osmanlı Devleti'nin Polonya'nın paylaşılmasını tanımaması, iki ülkenin ortak tarih anlatısında önemli bir yer tutuyor. Nitekim Cumhurbaşkanı Erdoğan da Nawrocki'nin Ankara ziyaretinde Türkiye ile Polonya arasındaki ilişkilerin altı asrı aşan köklü bir geçmişe dayandığını vurgularken iki ülkenin bugün NATO çatısı altında müttefik ve stratejik ortak olarak ilişkilerini sürdürdüğünü belirtmişti.
POLONYALI SIĞINMACILAR OSMANLI'YA GELDİ, POLONEZKÖY KURULDU
Polonya'nın bağımsızlığını kaybetmesinin ardından özellikle 19. yüzyıldaki ayaklanmaların başarısızlıkla sonuçlanmasıyla çok sayıda Polonyalı siyasi sürgün Osmanlı topraklarına geldi. İstanbul, Avrupa'daki Polonya bağımsızlık hareketinin önemli merkezlerinden biri haline gelirken Polonyalı asker, siyasetçi ve aydınların bir bölümü Osmanlı topraklarında yaşamlarını sürdürdü.
Bu dönemin bugün de görülebilen en önemli izlerinden biri İstanbul'un Beykoz ilçesindeki Polonezköy oldu. 1842'de Adam Czartoryski'nin girişimleriyle kurulan ve uzun yıllar “Adampol” adıyla da bilinen yerleşim, Osmanlı topraklarına gelen Polonyalılar için kalıcı bir yaşam alanına dönüştü. Böylece Türkiye ile Polonya arasındaki tarihsel ilişki, 1683'te karşı karşıya gelen iki güçten 19. yüzyılda siyasi sığınma ve dayanışma ilişkisine, günümüzde ise NATO müttefikliğine uzanan çok katmanlı bir geçmiş ortaya çıkardı.
