Soğan doğrarken birkaç saniye içinde gözlerde yanma, batma ve ardından yaşarma başlayabiliyor. Bu durum, soğanın kesilmesi sırasında hücre yapısının bozulmasıyla ortaya çıkan uçucu göz yaşartıcı bir bileşiğin göz yüzeyine ulaşmasından kaynaklanıyor.
Gözyaşı ise aslında vücudun bu tahriş edici maddeye karşı geliştirdiği doğal savunma mekanizmasının bir parçası. Ancak soğanın çeşidine ve içerdiği bileşiklerin miktarına göre yaşarma ve yanmanın şiddeti değişebiliyor.
SOĞAN KESERKEN GÖZLER NEDEN YAŞARIR?
Soğan kesildiğinde hücre yapısı parçalanıyor ve bazı enzimlerin başlattığı kimyasal reaksiyonlar sonucunda syn-propanethial-S-oxide adı verilen uçucu göz yaşartıcı bileşik oluşuyor.
Havaya yayılan bu madde göz yüzeyine ulaştığında buradaki sinirleri uyarıyor. Bunun sonucunda gözyaşı bezleri daha fazla sıvı salgılamaya başlıyor.
Ortaya çıkan gözyaşı, gözün tahriş edici maddeyi uzaklaştırmaya yönelik doğal savunma tepkisi olarak ortaya çıkıyor.
SOĞAN DOĞRAMADAN ÖNCE BUZDOLABINDA BEKLETMEK İŞE YARAR MI?
Soğanı doğramadan önce bir süre buzdolabında soğutmak, göz yaşartıcı bileşiğin oluşumunu ve havaya yayılmasını yavaşlatmaya yardımcı olabilir.
Bu nedenle soğanı kesmeden önce soğutmak, gözlerde oluşan yanma ve yaşarmayı azaltmak için denenebilecek pratik yöntemlerden biri olarak öne çıkıyor.
Ancak bu yöntem gözyaşını tamamen ortadan kaldırmayı garanti etmiyor. Soğanın çeşidi ve kimyasal bileşimi de yaşarma miktarında etkili olabiliyor.
KESKİN BIÇAK KULLANMAK GÖZ YAŞARMASINI AZALTIR MI?
Soğan doğrarken keskin bir bıçak kullanmak, hücrelerin gereksiz yere ezilmesini ve parçalanmasını azaltabilir.
Bunun yanında mutfaktaki hava akışını artırmak da uçucu bileşiğin doğrudan gözlere ulaşmasını azaltmaya yardımcı olabilir. Bu amaçla aspiratör çalıştırılabilir veya pencere açılabilir.
Doğrama sırasında yüzü kesme tahtasına fazla yaklaştırmamak da gözlerin tahriş edici bileşiğe maruz kalmasını azaltabilecek önlemler arasında yer alıyor.
SOĞAN DOĞRARKEN GÖZ YAŞARMASINI AZALTMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR?
Göz yaşarmasını tamamen ortadan kaldıran tek ve kesin bir yöntem bulunmuyor. Ancak birkaç basit önlem birlikte uygulanabilir:
- Soğanı doğramadan önce kısa süre buzdolabında soğutmak
- Keskin ve güvenli bir bıçak kullanmak
- Aspiratörü çalıştırmak veya pencereyi açmak
- Yüzü doğrama tahtasından mümkün olduğunca uzak tutmak
- Gerekirse gözü çevreleyen koruyucu mutfak gözlüğü kullanmak
Soğanı akan su altında doğramak bazı bileşiklerin uzaklaştırılmasına yardımcı olabilir. Ancak bıçak kullanırken oluşabilecek güvenlik riski nedeniyle bu yöntem önerilen pratik çözümler arasında değerlendirilmeyebilir.
Sakız çiğnemek gibi yöntemlerin ise göz yaşarmasını güvenilir biçimde azalttığını gösteren güçlü kanıt bulunmuyor.
SOĞAN DOĞRARKEN GÖZLERİ OVMak DOĞRU MU?
Soğan doğrarken gözlerde yanma başladığında gözleri ovuşturmak yerine tahriş edici ortamdan uzaklaşmak daha uygun olabilir.
Göz yüzeyindeki tahriş devam ederse temiz suyla nazikçe durulama yapılabilir. Ancak yoğun veya uzun süre devam eden şikâyetlerin yalnızca soğana bağlanmaması gerekiyor.
Özellikle belirtiler geçmiyor veya normalden daha şiddetli seyrediyorsa farklı bir göz problemi ihtimalinin değerlendirilmesi için sağlık profesyoneline başvurulabilir.
KORUYUCU GÖZLÜK SOĞANIN GÖZ YAŞARTMASINI ÖNLER Mİ?
Normal numaralı gözlükler göz çevresini tamamen kapatmadığı için soğan keserken oluşan uçucu bileşiğe karşı sınırlı koruma sağlayabilir.
Buna karşılık gözü çevreleyen koruyucu mutfak gözlükleri, bileşiğin göz yüzeyine ulaşmasını fiziksel olarak azaltabilir. Bu nedenle özellikle soğan doğrarken gözleri hassas olan kişiler için denenebilecek yöntemlerden biri olabilir.
Sonuç olarak soğan doğrarken yaşarmanın temel nedeni, kesme sırasında açığa çıkan uçucu bileşiğin göz yüzeyini uyarması. Soğanı önceden soğutmak, keskin bıçak kullanmak, ortamı havalandırmak ve gözleri koruyucu gözlükle kapatmak yaşarmayı azaltmaya yardımcı olabilecek yöntemler arasında bulunuyor.
