Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), ihracatçılara verdiği döviz dönüşüm desteğinde 1 Ekim'de başlayacak dönemin ayrıntılarını ve beklenen etkilerini blog sayfası Merkezin Güncesi'nde paylaştı. TCMB uzmanları Barış Aydoğan, Merve Demirbaş Özbekler, Mehmet Serdar Şarbak ile ekonomist Sümeyra Korkmaz'ın imzasını taşıyan yazıya göre yeni düzenlemenin temel amacı, desteğin TCMB rezervlerine katkısını kalıcı hale getirmek.
DESTEKTEN 3 YILDA 44 BİN FİRMA YARARLANDI
TCMB, ihracatçıların yurt dışından elde ettikleri dövizi Türk lirasına çevirmelerini özendirmek için döviz dönüşüm desteğini Ocak 2023'te başlatmıştı. Firmalara ilk dönemde bozdurdukları dövizin Türk lirası tutarı üzerinden yüzde 2 destek ödendi. TCMB, Mayıs 2025'te destek oranını bir süreliğine yüzde 3'e yükseltti.
Merkezin Güncesi'ndeki yazıya göre uygulamanın başladığı günden bu yana yaklaşık 44 bin firma destekten yararlandı. Destek alan firmaların tüm ihracatçılar içindeki payı her yıl artarak 2026'da yüzde 34'e çıktı. TCMB, yeni dönemde bu oranın daha da yükselmesini bekliyor.
BİR AY DÖVİZ ALMAMA ŞARTI KALKIYOR
Ağustos'ta duyurulan ve 1 Ekim'de uygulamaya girecek düzenleme, destekten yararlanma şartlarını üç noktada değiştiriyor.
- Firmaların bir aylık süre içinde döviz satın almayacağına dair verdiği taahhüt kaldırılıyor. Taahhüdün yerini döviz pozisyon oranı kriteri alıyor. Firmanın elindeki likit döviz, net satışları ya da aktif büyüklüğünden yüksek olanın yüzde 10'unu aşmayacak.
- Firmanın bir yılda destek kapsamında bozduracağı ihracat dövizine, ürettiği katma değer kadar üst sınır getiriliyor. Katma değer, firmanın yıllık faaliyet kârına işgücü maliyeti eklenerek hesaplanıyor.
- İhracatçılara üretim yapan tedarikçilerin destekten yararlanması kolaylaşıyor. Aracı ihracatçının tedarikçi adına yaptığı döviz dönüşümünde destek ödemesi doğrudan tedarikçinin hesabına geçecek.
Yeni talimatla aracı bankalara da destek tutarı üzerinden en fazla yüzde 1 komisyon alma hakkı tanındı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de düzenlemeyle desteğe "daha esnek ve sade" şartlar getirildiğini açıkladı.
KATMA DEĞERİ YÜKSEK FİRMA DÖVİZİNİ DAHA ÇOK BOZUYOR
Yeni kriterin gerekçesini firma bazında yaptıkları analizle açıklayan TCMB uzmanlarına göre katma değerinin brüt satışlarına oranı yüksek olan firmalar, ihracattan kazandıkları dövizin daha yüksek kısmını net olarak Türk lirasına çeviriyor. Aynı eğilim, 2024 ve 2025'te destekten yararlanmayan firmalarda daha güçlü görülüyor.
TCMB, şimdiye kadar döviz almama şartı yüzünden destekten uzak duran ve yüksek katma değer üreten firmaların yeni dönemde sisteme dahil olacağını öngörüyor. Merkez Bankası'na göre destek kapsamındaki döviz satışlarının net döviz satışları içindeki payı artacak ve rezervlere katkı daha kalıcı hale gelecek.
TEDARİKÇİLER DE DESTEKTEN PAY ALACAK
Merkezin Güncesi'ndeki yazıda mevcut sistemde aracı ihracatçıların desteği tedarikçileri adına da alma imkanı bulunduğu, ancak çoğunlukla kendileri adına kullanmayı tercih ettiği belirtildi. Yeni sistemde limitini dolduran aracı ihracatçılar, döviz dönüşümünü tedarikçi firma adına yapacak. Destek tutarı da doğrudan tedarikçinin hesabına aktarılacak.
TCMB, yeni uygulamayla desteği Türkiye'de üretim ve istihdamla daha çok katma değer yaratan firmalara yönlendirmeyi hedefliyor.
