Karnınız tok olduğu hâlde canınız tatlı çektiği oluyor mu? Özellikle stresli bir günün ardından çikolataya veya kek gibi yiyeceklere yönelmek, her zaman açlıkla ilgili olmayabilir. Türkinform muhabiri Pelin Zengin’e değerlendirmelerde bulunan Diyetisyen Zeliha Ateş, tatlı isteğinin oluşmasında duygusal durumların ve kazanılan alışkanlıkların da etkili olabileceğini belirtti.
STRES TATLI İSTEĞİNİ TETİKLEYEBİLİR
Yoğun bir günün ardından tatlı yemek, bazı kişiler için rahatlama veya kendini ödüllendirme yoluna dönüşebiliyor. Lezzetli yiyeceklerin oluşturduğu kısa süreli keyif hissi, kişinin stresli anlarda tatlıya yönelmesini kolaylaştırabiliyor. Bu davranış sık tekrarlandığında ise fiziksel açlıktan bağımsız bir alışkanlık hâline gelebiliyor.
Ateş, tatlı isteğinin yalnızca açlıkla açıklanamayacağını vurgulayarak duygusal durumların da yeme davranışını etkileyebildiğine dikkat çekti. Her yorucu günün sonunda kendini tatlıyla ödüllendiren bir kişi, zamanla benzer koşullarda aç olmasa bile tatlı yemek isteyebiliyor.
Stresin iştah üzerindeki etkisi kişiden kişiye değişiyor. Bazı kişiler gergin olduklarında daha fazla yemek yerken bazılarının iştahı azalabiliyor. Bu nedenle tatlı isteğinin hangi durumlarda ortaya çıktığını fark etmek, davranışın nedenini anlamak açısından önem taşıyor.
UYKUSUZLUK VE ÖĞÜN DÜZENİ DE ETKİLİ
Tatlıya yönelmenin arkasında duygusal etkenlerin yanı sıra uyku ve beslenme alışkanlıkları da bulunabiliyor. Yetersiz uyku, iştahı ve yiyecek tercihlerini etkileyerek bazı kişilerin enerji yoğun yiyeceklere yönelme eğilimini artırabiliyor. Yoğun çalışma temposu nedeniyle öğünlerin aksaması da günün ilerleyen saatlerinde açlık hissini belirginleştirebiliyor.
Ateş’e göre tatlı isteğini değerlendirirken kişinin günlük beslenme düzenini ve yaşam alışkanlıklarını birlikte ele alması gerekiyor. Öğün atlamak veya yeterince doyurucu beslenmemek, tatlı isteğinin gerçek açlıkla ilişkili olmasına neden olabilir. Bu nedenle her tatlı isteğini duygusal açlık olarak değerlendirmek doğru değil.
TATLI İSTEĞİ GELDİĞİNDE KENDİNİZE BU SORUYU SORUN
Tatlı yeme isteği ortaya çıktığında ilk adım, bu isteğin hangi koşullarda geliştiğini anlamaya çalışmak olabilir. Kişinin fiziksel açlıkla duygusal yönelimi birbirinden ayırması, ihtiyacına uygun bir seçim yapmasını kolaylaştırabilir.
Ateş, kişinin kendi yeme davranışını gözlemlemesinin önemine işaret etti. Tok olduğu hâlde tatlı isteyen kişiler, kendilerine “Gerçekten aç mıyım, yoksa stresli, üzgün ya da yorgun olduğum için mi tatlı istiyorum?” sorusunu yöneltebilir.
İstek stres veya yorgunlukla bağlantılıysa kısa bir yürüyüş yapmak, dinlenmek ya da rahatlatıcı başka bir etkinliğe yönelmek alternatif oluşturabilir. Fiziksel açlık söz konusuysa dengeli ve doyurucu bir öğün tercih edilebilir. Burada amaç, tatlı isteğini her koşulda bastırmak değil, ihtiyacın kaynağını anlamak.
TATLIYI TAMAMEN YASAKLAMAK ÇÖZÜM MÜ?
Tatlı tüketimini irade eksikliği olarak görmek veya sevilen yiyecekleri tamamen yasaklamak, beslenme konusunda baskı ve suçluluk hissini artırabiliyor. Bunun yerine kişinin kendi ihtiyaçlarını tanıması ve sürdürülebilir alışkanlıklar geliştirmesi önem taşıyor.
Ateş’in yaklaşımında da tatlı isteğinin nedenini anlamak, yalnızca tüketimi azaltmaya çalışmaktan daha kapsamlı bir değerlendirme gerektiriyor. Kişinin ne zaman tatlıya yöneldiğini, öğün düzenini ve stres düzeyini gözlemlemesi, davranışını daha iyi anlamasına yardımcı olabilir.
Tatlı isteği sık tekrarlanıyor, kontrol edilmesi zorlaşıyor veya günlük yaşamı etkiliyorsa bir beslenme uzmanından destek alınabilir. Çünkü amaç sevilen yiyecekleri tamamen hayatından çıkarmak değil, beslenme alışkanlıklarını kişinin ihtiyaçlarına uygun ve sürdürülebilir hâle getirmek.
