Ani bir bilinç kaybı yaşandığında çevredekilerin saniyeler içinde verdiği tepki, hastanın güvenliği açısından kritik önem taşıyor. Türkinform muhabiri Almila Kerküklü’ye özel açıklamalarda bulunan Doktor Eren Hopan, bayılma anında yapılması gereken doğru ilk yardım adımlarını anlatarak, yanlış müdahalelerin solunum yolu, travma ve bilinç kaybı açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti.
Bir kişinin aniden yere yığılmasıyla çevresindekilerin ilk refleksi çoğu zaman yüzüne su serpmek, kolonya koklatmak veya kendine gelmesi için tokat atmak oluyor. Ancak Doktor Eren Hopan’a göre “yardım etmek” amacıyla yapılan bu uygulamalar, hastanın hava yolundan olası boyun travmasına kadar birçok açıdan risk oluşturabiliyor.
SU İÇİRMEK BOĞULMA RİSKİ YARATABİLİR
Bayılma ya da tıbbi adıyla senkop, beyne giden kan akımının geçici olarak azalması sonucu ortaya çıkabiliyor. Kişinin yere düşmesiyle vücudun yatay pozisyona geçmesi, kanın yeniden beyne ulaşmasına yardımcı olabiliyor.
Bu sırada yapılabilecek en ciddi hatalardan biri ise bilinci tam olarak yerine gelmemiş kişiye su veya başka bir sıvı içirmeye çalışmak.
Hopan, bilinci kapalı veya yarı açık kişide yutkunma ve öksürük gibi koruyucu reflekslerin yeterince çalışmayabileceğine dikkat çekti.
“Ağza dökülen su veya şekerli sıvı yemek borusu yerine soluk borusuna kaçabilir. Bu durum boğulmaya veya aspirasyona bağlı ciddi akciğer sorunlarına yol açabilir.”
Bu nedenle kişinin bilinci tamamen açılmadan ve güvenli şekilde yutabileceğinden emin olunmadan ağzından yiyecek ya da içecek verilmemesi gerekiyor.
KOLONYA KOKLATMAK VE TOKAT ATMAK MASUM DEĞİL
Türkiye’de bayılan kişiye kolonya koklatmak neredeyse geleneksel bir ilk yardım uygulaması gibi görülüyor. Ancak Hopan, yoğun kimyasal buharların özellikle hassas kişilerde solunum yollarını tahriş edebileceğini ve spazma yol açabileceğini ifade etti.
Benzer şekilde hastanın yüzüne tokat atılması veya şiddetle sarsılması da doğru bir müdahale değil.
Çünkü kişinin bayılırken başını ya da boynunu çarpıp çarpmadığı ilk anda bilinmeyebilir.
Olası bir boyun travması bulunan kişinin sert şekilde sarsılması veya başının kontrolsüz biçimde hareket ettirilmesi, mevcut yaralanmanın ağırlaşmasına neden olabilir.
Hopan bu nedenle hastayı kendine getirmeye çalışırken şiddet uygulamak yerine bilinç ve solunum kontrolünün yapılması gerektiğinin altını çizdi.
“DİLİ GERİ KAÇTI” DİYEREK AĞZINA KAŞIK SOKMAYIN
Toplumdaki bir diğer yaygın yanlış ise kişinin “dilini yutmaması” için ağzına kaşık, anahtar veya benzeri sert bir cisim yerleştirmek.
Hopan, dilin anatomik olarak yutulmasının söz konusu olmadığını; bilinç kaybı sırasında gevşeyen dil kökünün geriye doğru yer değiştirerek hava yolunu daraltabileceğini belirtti.
Buna müdahale etmek için ağzı zorla açmaya çalışmak ise çok daha farklı yaralanmalara neden olabiliyor.
Diş kırıkları, çene yaralanmaları ve kırılan bir diş parçasının hava yoluna kaçması, yanlış müdahalenin yol açabileceği risklerden bazıları.
Durum bayılma değil de epileptik nöbetse, kasılan kol ve bacakları zorla düzeltmeye çalışmak da doğru değil. Hastanın üzerine kapanarak kasılmaları durdurmaya çalışmak çıkık ve kırıklara neden olabiliyor.
KENDİNE GELİR GELMEZ AYAĞA KALDIRMAYIN
Bayılan kişi gözlerini açtığında çevresindekilerin yaptığı bir başka hata ise hastayı hemen oturtmak veya ayağa kaldırmak. Hopan, kişinin kendine gelmesinin dolaşımın tamamen normale döndüğü anlamına gelmediğini vurguladı. Hasta hızlı bir şekilde ayağa kaldırılırsa yeniden bayılabilir ve ikinci düşüş sırasında ciddi bir kafa travması yaşayabilir. Bu nedenle kişinin güvenli bir pozisyonda dinlenmesine izin verilmesi gerekiyor.
Düşmeye bağlı travma şüphesi bulunmuyorsa ve kişinin solunumu normalse, sırtüstü yatırılarak bacaklarının bir miktar yükseltilmesi değerlendirilebilir. Sıkı yaka, kravat veya kemer gibi solunumu ve dolaşımı zorlaştırabilecek giysiler de gevşetilebilir.
BAYILAN BİRİNE DOĞRU MÜDAHALE NASIL OLMALI?
Hopan’a göre ilk yapılması gereken, kişiyi zorla kendine getirmeye çalışmak değil çevre güvenliğini, bilincini ve solunumunu kontrol etmek.
Kalabalığın uzaklaştırılması, kişinin omzuna hafifçe dokunularak seslenilmesi ve normal nefes alıp almadığının değerlendirilmesi ilk adımlar arasında yer alıyor.
Solunumu bulunan kişide hava yolunun açık tutulması önem taşıyor. Ağızdan salya veya kusmuk gelmesi ya da kişinin bilincinin hızla geri dönmemesi durumunda, travma şüphesi de dikkate alınarak hava yolunu koruyacak uygun pozisyonun sağlanması gerekiyor.
Kişi kısa sürede tamamen kendine gelmiyorsa, göğüs ağrısı veya çarpıntısı varsa, düşme sırasında başını çarptıysa ya da normal nefes almıyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi’nden profesyonel yardım istenmesi gerekiyor.
Doktor Eren Hopan’ın uyarısı ise oldukça net: Bayılma anında amaç kişiyi tokatla, suyla ya da kolonya kokusuyla “uyandırmak” değil; hava yolunu ve solunumu koruyarak olası daha ciddi bir sağlık sorununu gözden kaçırmamak.
Çünkü iyi niyetle yapılan birkaç saniyelik yanlış müdahale, hastanın durumunu düzeltmek yerine çok daha ciddi bir sağlık sorununa dönüştürebilir.
