Konut giderleri, hanelerin kira ve kredi bütçesinin çok ötesine geçerek mutfaktan sağlığa kadar pek çok kalemi etkiliyor. Habitat for Humanity International'ın Türkiye dahil 22 ülkede 30 bin 758 kişiyle 10 Nisan-30 Haziran arasında yürüttüğü çalışmaya göre katılımcıların yüzde 75'i, barınma masrafını karşılamak için son bir yılda en az bir harcamasını azalttı. Açıklanan oranların büyük kısmı 22 ülkenin ortak sonuçlarını gösteriyor, Türkiye'ye özel veriler ayrıca öne çıkarılmadı.
Z ve Y kuşaklarının yüzde 81'i harcama kıstı. Oran düşük gelirlilerde yüzde 85, güvencesiz ya da kayıt dışı konutlarda oturanlarda yüzde 89 oldu.
KONUT GİDERİ İÇİN İLK KISILAN KALEM GIDA OLDU
Katılımcıların barınma masrafını karşılamak için başvurduğu yollar aşağıdaki gibi sıralandı.
- Yüzde 33'ü gıda ve market alışverişini azalttı
- Yüzde 32'si birikimini ya da acil durum için ayırdığı parayı harcadı
- Yüzde 31'i daha uzun çalıştı ya da ek iş yaptı
- Yüzde 13'ü sağlık hizmetini erteledi ya da sağlık harcamasından kaçındı
Oranlar ankete katılanların sayısına uygulandığında yaklaşık 10 bin 150 kişinin konut gideri yüzünden mutfak bütçesini daralttığı görülüyor.
SAĞLIK VE ÇOCUK KAYGISI KİRACILARDA ÖNE ÇIKTI
Kirada oturanların yüzde 28'i oturduğu evin koşullarının sağlığına zarar verdiğinden endişe ediyor, ev sahiplerinde oran yüzde 19'da kalıyor. Katılımcıların yüzde 89'u güven veren, kalıcı bir evin ruh sağlığı için önemli olduğunu düşünüyor. Yüzde 35'i ise konut durumunu hayatındaki başlıca stres kaynaklarından biri olarak görüyor. Stres oranı güvencesiz barınma koşullarında yüzde 64'e, Z ve Y kuşaklarında yüzde 39'a çıkıyor.
Ebeveynlerin yüzde 58'i yüksek konut giderlerinin çocuklarına sunacakları fırsatları daralttığından kaygılı. Çocuklu kiracılarda oran yüzde 68'e yükselirken ev sahiplerinde yüzde 54 oldu.
GENÇLERİN YÜZDE 62'Sİ AİLE KURMAKTA ZORLANIYOR
Katılımcıların yüzde 56'sı konut maliyetlerinin aile kurmayı aklından geçirmeyi bile zorlaştırdığını söyledi. Oran Z ve Y kuşaklarında yüzde 62'ye yükselirken yaşı daha büyük katılımcılarda yüzde 46'da kaldı.
Araştırma hanelerin mali tamponunun ince olduğunu da ortaya koydu. Katılımcıların yüzde 48'i, tek bir beklenmedik masrafın bile evinde kalmasını riske atacağını belirtti. Yüzde 40'ı daha güvenli bir eve gücü yetmediği için belli ölçüde güvenlik riskini kabullendiğini söyledi.
Kendi evi olmayan katılımcıların yüzde 23'ü hayatı boyunca ev alamayacağını düşünüyor. Ev sahibi olma umudunu yitirenlerin payı Kanada'da yüzde 56, ABD'de yüzde 42.
İKLİM RİSKİ DE EVLERİ ZORLUYOR
Katılımcıların yüzde 30'u önümüzdeki 3 yılda aşırı sıcak, soğuk ve sel gibi hava olaylarının yaşadığı bölgede hayatı zorlaştıracağını düşünüyor. Yüzde 18'i evinin bu risklere karşı yeterince korunaklı olmadığını belirtti. Bazı haneler, artan konut giderleri yüzünden iklim tehditlerine karşı evlerini sağlamlaştıracak bakım ve onarımları ertelemek zorunda kaldı.
Türkiye'de ekim ayında yenilenecek kira sözleşmelerinde uygulanacak artış sınırı, TÜİK'in 5 Ekim'de açıkladığı eylül enflasyonuyla belli oldu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da 7 Ekim'de kira enflasyonunun Ekim 2022'den bu yana en düşük seviyeye indiğini açıkladı.
