Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın telefon görüşmesinde iki ülke arasında Stratejik Konsey kurulması konusunda mutabakata varılırken, Brezilya'nın Türkiye'ye savunma ve sanayi alanında üst düzey bir heyet göndermesi kararlaştırıldı. Savunma alanındaki gündemde ise Türk zırhlı araçlarından insansız hava araçlarına, hava savunmadan uzay teknolojilerine ve TUSAŞ-Embraer iş birliğine kadar dikkat çekici projeler bulunuyor.
Brezilya tarafından yapılan açıklamalara göre yeni Stratejik Konsey, iki ülkenin cumhurbaşkanı yardımcıları seviyesinde faaliyet gösterecek ve Türkiye-Brezilya ilişkilerinin derinleştirilmesine yönelik yol haritası hazırlayacak. Lula ve Erdoğan ayrıca iki ülke parlamentolarında yakın zamanda onaylanan Savunma Sanayii İşbirliği Anlaşması'nı da memnuniyetle karşıladı.
BREZİLYA'DAN TÜRKİYE'YE SAVUNMA ÇIKARMASI
Görüşmenin ardından atılacak ilk somut adımlardan biri Brezilya'dan Türkiye'ye gerçekleştirilecek üst düzey ziyaret olacak. Brezilya Devlet Başkanı Lula, ülkesinin savunma yatırımlarını artırmayı planladığını ve Türk şirketleriyle Brezilyalı şirketler arasında yeni ortaklıklar kurulmasını istediğini Erdoğan'a iletti.
Bu kapsamda Brezilya Savunma Bakanı ile Kalkınma, Sanayi, Ticaret ve Hizmetler Bakanı'nın öncülüğündeki bir heyetin görüşmeler gerçekleştirmek üzere Türkiye'ye gönderilmesi kararlaştırıldı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da görüşmede iki ülke arasındaki ilişkilerin yaklaşık 20 yıl önce atılan güçlü temeller üzerinde gelişmeye devam ettiğini belirterek özellikle yatırım, ticaret ve savunma sanayisindeki iş birliğinin derinleştirilmesinin iki ülkenin de yararına olacağını söyledi.
BREZİLYA ORDUSUNUN GÖZÜ TULPAR'DA
Savunma iş birliğinin en dikkat çekici başlıklarından biri Türk kara araçları. Otokar'ın geliştirdiği TULPAR paletli zırhlı araç ailesi, Brezilya Kara Kuvvetlerinin yeni nesil paletli zırhlı araç programı kapsamında değerlendirilen platformlardan biri olarak öne çıkıyor. TULPAR, Brezilya'nın gelecekteki zırhlı birlik yapılanmasında kullanılabilecek adaylardan biri.
Türk savunma şirketlerinin Brezilya'ya ilgisi bununla da sınırlı değil. Brezilya'nın hava savunma sistemleri, insansız hava araçları, helikopterler, deniz platformları ve farklı kara araçlarına yönelik modernizasyon programları Türk şirketleri açısından Latin Amerika'da önemli bir pazar oluşturuyor.
BAYRAKTAR TB3 DE BREZİLYA'NIN RADARINDA
Görüşmelerin bir diğer önemli başlığını ise insansız hava araçları oluşturuyor. Brezilya savunma basınında yer alan bilgilere göre Baykar tarafından geliştirilen Bayraktar TB3, Brezilya'nın kara, deniz ve hava kuvvetlerinin ilgilendiği sistemlerden biri. İki ülke arasındaki savunma sanayisi ilişkilerinin derinleşmesi, gelecekte İHA teknolojilerinde daha kapsamlı ortaklıkların da önünü açabilir.
Türk İHA'larının Brezilya gündemine girmesi, Baykar açısından da stratejik önem taşıyor. Brezilya yalnızca kendi askeri ihtiyaçları nedeniyle değil, Latin Amerika'nın en büyük ekonomisi ve savunma pazarlarından biri olması nedeniyle Türk savunma sanayisinin kıtadaki büyümesi açısından kritik bir konumda bulunuyor.
TUSAŞ İLE EMBRAER ARASINDA KRİTİK İŞ BİRLİĞİ
Türkiye-Brezilya yakınlaşmasının belki de en stratejik boyutlarından biri havacılık sektöründe şekilleniyor. Embraer ve TUSAŞ, Nisan 2025'te Rio de Janeiro'daki LAAD Savunma ve Güvenlik Fuarı sırasında potansiyel endüstriyel iş birliğini araştırmak üzere mutabakat zaptı imzalamıştı.
Anlaşma kapsamında metalik ve kompozit yapıların üretimi, gövde montajı, komponent üretimi, test ve üretim uçuşları ile boyama gibi alanlarda iş birliği imkanları araştırılıyor. Taraflar ayrıca araştırma-geliştirmeyi de içeren daha kapsamlı bir endüstriyel ortaklık ihtimalini değerlendiriyor.
TBMM'deki görüşmelerde de TUSAŞ ile Embraer arasında ortak uçak üretim platformu üzerinde çalışıldığı, ayrıca Türk İHA sistemlerinin Brezilya'nın ihtiyaçlarına göre ortak üretimine yönelik görüşmeler yürütüldüğü açıklanmıştı.
TÜRKİYE SAVUNMADA, BREZİLYA SİVİL HAVACILIKTA GÜÇLÜ
Olası ortaklığın en önemli taraflarından biri, iki ülkenin birbirini tamamlayabilecek teknolojik kapasitelere sahip olması. Türkiye son yıllarda insansız hava araçları, elektronik harp, füze teknolojileri, zırhlı araçlar ve askeri havacılıkta önemli bir üretim ekosistemi oluşturdu.
Brezilya ise Embraer sayesinde küresel sivil havacılık sektörünün önde gelen üreticileri arasında bulunuyor. Embraer'in uluslararası sertifikasyon, küresel tedarik zincirleri ve ticari uçak geliştirme konusundaki deneyimi, Türkiye açısından önemli bir iş birliği alanı oluşturabilir.
Bu nedenle Ankara-Brasilia hattındaki yeni dönem yalnızca “Türkiye Brezilya'ya silah satacak” şeklinde tek yönlü bir ilişki olarak değerlendirilmiyor. İki ülkenin farklı alanlardaki teknolojik birikimlerini paylaşabileceği daha geniş bir endüstriyel ortaklık hedefleniyor.
SAVUNMA SANAYİİ ANLAŞMASI ARTIK YÜRÜRLÜKTE
İki ülkenin savunma alanındaki yakınlaşmasının hukuki altyapısı da güçlendirilmiş durumda. 2022'de imzalanan Türkiye-Brezilya Savunma Sanayii İşbirliği Anlaşması, Türkiye'de 23 Haziran 2026'da TBMM tarafından kabul edilerek yasal çerçeveye kavuştu. Böylece yıllardır devam eden şirketler arası temasların daha kapsamlı ortak projelere dönüştürülmesi için önemli bir zemin oluşturuldu.
TBMM'deki değerlendirmelerde de Türkiye'nin hedefinin Brezilya ile ilişkileri yalnızca silah ve mühimmat ticaretinde bırakmamak olduğu özellikle vurgulandı. Ankara'nın yaklaşımı, ortak projeler geliştirmek ve teknoloji iş birliğini derinleştirmek üzerine kurulu.
LATİN AMERİKA'NIN EN BÜYÜK PAZARINA TÜRK SAVUNMA SANAYİSİ AÇILIMI
Brezilya, Türkiye açısından yalnızca ikili ilişkiler kurulacak bir ülke değil, aynı zamanda Latin Amerika'ya açılan stratejik bir kapı. Türkiye Dışişleri Bakanlığı verilerine göre Brezilya, Türkiye'nin Güney Amerika'daki ilk stratejik ortağı ve bölgedeki en büyük ticaret ortağı konumunda. İki ülke arasındaki stratejik ortaklığın temelleri de Erdoğan'ın başbakanlığı döneminde 2010'da imzalanan “Stratejik Ortaklık Eylem Planı”na dayanıyor.
Savunma sanayisinde ise bu ilişkinin artık daha somut bir aşamaya geçtiği görülüyor.
TULPAR'ın Brezilya ordusunun programlarında değerlendirilmesi, Bayraktar TB3'e yönelik ilgi, TUSAŞ-Embraer ortaklığı ve hava savunma ile uzay teknolojilerindeki görüşmeler birlikte değerlendirildiğinde, iki ülke arasında klasik alıcı-satıcı ilişkisinin ötesinde ortak üretim ve teknoloji paylaşımına dayanan yeni bir modelin oluşabileceği görülüyor.
ERDOĞAN-LULA HATTINDA STRATEJİK ORTAKLIK DERİNLEŞİYOR
Erdoğan ve Lula'nın görüşmesi savunmanın yanı sıra küresel gelişmeleri de kapsadı. İki lider Ukrayna ve Orta Doğu'daki savaşların sona erdirilmesi için diyaloğun artırılması gerektiği konusunda görüşlerini paylaşırken Erdoğan, Türkiye ve Brezilya'nın uluslararası meselelerde barışı önceleyen politikalarının dünya barışına katkı sağladığını belirtti.
Yeni kurulacak Stratejik Konsey ise Ankara-Brasilia hattındaki ilişkilerin bundan sonra daha kurumsal bir yapıya kavuşacağının en güçlü işaretlerinden biri.
Masadaki projelerin hayata geçirilmesi halinde ortaya çıkabilecek tablo oldukça dikkat çekici: Türk zırhlı araçları ve insansız hava sistemleri Brezilya savunma ekosistemine girerken, Brezilya'nın dünya çapındaki havacılık tecrübesi Türkiye'nin üretim kapasitesiyle birleşebilir.
Böylece yaklaşık 20 yıldır adım adım geliştirilen Türkiye-Brezilya stratejik ortaklığı, yeni dönemde savunma ve yüksek teknoloji ekseninde çok daha somut bir boyuta taşınabilir.
