Sigara ve diğer tütün ürünlerinin sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin veriler Türkiye’deki tabloyu bir kez daha ortaya koydu. Sağlık Bakanlığından edinilen bilgilere göre ülkede her yıl yaklaşık 125 bin kişi tütün kullanımına bağlı nedenlerle yaşamını yitiriyor.
Bu sayı, Türkiye’de ortalama her 4 dakikada bir kişinin tütün nedeniyle hayatını kaybettiği anlamına geliyor. Yaklaşık 25 bin ölüm ise sigara kullanmadığı halde tütün dumanına maruz kalan kişilerde görülüyor.
DÜNYADA 7 MİLYONDAN FAZLA KİŞİ HAYATINI KAYBEDİYOR
Dünya Sağlık Örgütü’nün 26 Haziran 2026’da güncellediği verilere göre tütün, insan vücudundaki neredeyse her organa zarar verebiliyor.
Tütün kullanımı kanser, kalp hastalıkları, inme ve akciğer hastalıklarının yanı sıra doğurganlığın azalması, bağışıklık sisteminin zayıflaması ve erken ölümle ilişkilendiriliyor.
DSÖ verilerine göre dünya genelinde her yıl 7 milyondan fazla kişi tütün nedeniyle yaşamını yitiriyor. Bu ölümlerin 1,6 milyondan fazlasını ise sigara kullanmamasına rağmen pasif içiciliğe maruz kalan kişiler oluşturuyor.
20'DEN FAZLA KANSER TÜRÜNDE RİSK FAKTÖRÜ
Tütün kullanımı kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarının yanı sıra 20’den fazla kanser türü veya alt türü açısından önemli risk faktörleri arasında gösteriliyor.
Sigara dumanındaki parçacıklar akciğerlere ulaştığında zararlı etkiler ortaya çıkarken, dumandaki karbonmonoksit de kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltıyor.
PASİF İÇİCİLİĞİN GÜVENLİ SEVİYESİ YOK
Tütünün oluşturduğu sağlık riski yalnızca sigara kullananlarla sınırlı değil.
DSÖ, pasif içicilik açısından güvenli kabul edilebilecek bir maruziyet düzeyi bulunmadığını belirtiyor. Tütün dumanına maruz kalmak koroner kalp hastalığı ve akciğer kanseri dahil ciddi hastalıklarla ilişkilendiriliyor.
Yanan bir sigaradan çevreye yayılan dumanda yaklaşık 4 bin kimyasal madde ve toksin bulunduğu, bunların yaklaşık 50’sinin kanser yapıcı özellik taşıdığı belirtiliyor.
Çocuklarda sigara dumanına maruz kalmanın ise astım, bronşit, orta kulak sorunları ve akciğer fonksiyonlarında azalma gibi sağlık sorunlarının görülme riskini artırabileceği aktarılıyor.
SİGARA DOĞURGANLIĞI DA ETKİLİYOR
Tütün kullanımından olumsuz etkilenen alanlardan biri de üreme sağlığı.
DSÖ’nün verilerine göre sigara kullanımı kadınlarda kısırlıkla, erkeklerde ise sperm üzerindeki olumsuz etkilerle ilişkilendiriliyor. Pasif içiciliğin de doğurganlık üzerinde olumsuz etki oluşturabileceği belirtiliyor.
Tütün kullanan kadınlarda kısırlık riskinin kullanmayan kadınlara göre yüzde 40 daha yüksek olduğu, sigaranın tüp bebek gibi yardımcı üreme yöntemlerinin başarı ihtimalini de azaltabileceği aktarılıyor.
NİKOTİN BAĞIMLILIĞINA DİKKAT
DSÖ, nikotinin yüksek derecede bağımlılık yapıcı olduğunu ve özellikle beyin gelişimi devam eden çocuklar, ergenler ve genç yetişkinler açısından zararlı olduğunu bildiriyor.
Ergenlik döneminde nikotine maruz kalmanın dikkat ve öğrenme gibi beyin fonksiyonlarını etkileyebileceği, erken yaşta kullanımın ise uzun süreli bağımlılık ihtimalini artırabileceği belirtiliyor.
Yeşilayın verilerine göre nikotin 90-120 dakika alınmadığında yoksunluk belirtileri başlayabiliyor. Öfke, baş dönmesi, iştah artışı, uykusuzluk ve yoğun nikotin isteği görülebilen belirtiler arasında yer alıyor.
ELEKTRONİK SİGARALAR DA RİSK TAŞIYOR
Elektronik sigaralar da sağlık açısından risksiz kabul edilmiyor.
DSÖ’ye göre elektronik sigaraların oluşturduğu aerosol nikotin ve çeşitli toksik maddeler içerebiliyor. Bu maddelerin kullanıcıların yanı sıra çevredeki kişiler açısından da zararlı olabileceği belirtiliyor.
Elektronik sigaraların uzun dönem etkileri henüz tam olarak bilinmese de bazı ürünlerin kanser, kalp ve akciğer hastalıkları riskini artırabilecek toksik maddeler üretebildiği bildiriliyor.
SİGARAYI BIRAKINCA VÜCUTTA NE DEĞİŞİYOR?
Sigarayı bırakmanın ardından vücuttaki olumlu değişimler kısa sürede başlayabiliyor.
Yeşilayın aktardığı bilgilere göre son sigaranın ardından 20 dakika içinde kalp atış hızı ve kan basıncı düşmeye başlıyor. Yaklaşık 12 saat sonra kandaki karbonmonoksit seviyesi normale dönüyor.
Bırakmayı takip eden 2 hafta ile 3 ay arasında kan dolaşımında ve akciğer fonksiyonlarında iyileşme görülürken, 1 ila 9 ay içinde öksürük ve nefes darlığında azalma yaşanabiliyor.
Bir yılın ardından koroner kalp hastalığı riskinin sigara kullananların yaklaşık yarısı seviyesine düştüğü, 10 yıl sonra ise akciğer kanserinden ölüm riskinin yaklaşık yarıya indiği belirtiliyor.
Sigarayı bıraktıktan 15 yıl sonra koroner kalp hastalığı riskinin sigara kullanmayan kişilerin seviyesine kadar gerileyebildiği bildiriliyor.
SİGARAYI BIRAKMAK İSTEYENLERE ÜCRETSİZ DESTEK
Türkiye’de sigarayı bırakmak isteyenlere Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz danışmanlık ve takip desteği sunuluyor.
Sigarayı bırakmak isteyenler ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı üzerinden destek alabiliyor. Ayrıca 182 üzerinden Merkezi Hekim Randevu Sistemi’nden randevu alınarak sigara bırakma polikliniklerine başvurulabiliyor.
ALO 171 hattında çağrılar 7 gün 24 saat karşılanırken, sigarayı bırakmaya karar veren kişiler belirlenen plan çerçevesinde geri dönüş aramalarıyla da takip ediliyor.
