DİJİTAL YALNIZLIK TEYİDİ
Son dönemde dijital mecralarda hızla yayılan “Are You Dead?” / “Are You Dead Yet” uygulamaları, kullanıcıların belirli aralıklarla hayatta olduklarını dijital olarak teyit etmelerine dayanıyor. Teyit edilmediğinde sistem, önceden tanımlanmış kişi veya ağlara otomatik uyarı gönderiyor.
Sosyolog Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, “İlk bakışta bireysel güvenliği hedefleyen işlevsel araçlar gibi görünen bu uygulamalar, çağdaş toplumların en kırılgan meselelerinden birine işaret ediyor: yalnızlığın kurumsallaşması ve dijital teknolojiler aracılığıyla yönetilebilir bir toplumsal olgu hâline gelmesi” dedi.
TOPLUMSAL ALARM VE ALGORİTMİK REFLEKS
Prof. Dr. Süleymanlı, uygulamaların basit bir teknolojik kolaylık olmadığını vurguluyor:
“Bu durum, bireyin varlığının artık kendiliğinden fark edilmediği; toplumsal ilişkilerin bu işlevi yerine getirecek güçten giderek yoksunlaştığına işaret eden bir toplumsal alarm niteliği taşımaktadır.”
Are You Dead? uygulamaları, yalnız yaşam olgusunu sosyolojik tartışmaların merkezine taşıyor. Prof. Dr. Süleymanlı, Eric Klinenberg’in “Going Solo” çalışmasına atıfta bulunarak, yalnız yaşayan yaşlı bireylerin felaketlerde fark edilmeden hayatlarını kaybetmelerinin solo yaşamın ölümcül bir kırılganlık alanı olduğunu gösterdiğini belirtiyor.
DİJİTAL TEYİT UYGULAMALARI VE TOPLUMSAL EŞİTSİZLİK
Prof. Dr. Süleymanlı, dijital teyit uygulamalarının, modern toplumlarda yaş, sınıf, sosyal sermaye ve kırılganlık eksenlerinde derinleşen eşitsizlikleri yansıttığını ifade ediyor.
“Birey hayatta olduğunu bildirmezse, sistem bunu istisna olarak algılıyor ve müdahale mekanizmasını devreye sokuyor. Böylece toplumsal refleksin yerini algoritmik refleks alıyor” dedi.
YALNIZLIK ARTIK GİZLENMİYOR, YÖNETİLİYOR
Dünya genelindeki örnekler:
Japonya: Yalnız yaşlılara yönelik sensörlü ev sistemleri ve Yalnızlık Bakanlığı
Güney Kore: Tek kişilik hanelere odaklanan dijital bakım uygulamaları
ABD: Acil durum teyit yazılımları
İngiltere: Halk sağlığı perspektifiyle Yalnızlık Bakanlığı
Prof. Dr. Süleymanlı, “Toplumsal bağların yerini, dijital izleme ve doğrulama mekanizmaları alıyor. Yalnızlık artık gizlenen değil; ölçülen, izlenen ve yönetişim alanına dâhil edilen bir olgu hâline geldi” diyor.
TÜRKİYE’DE YALNIZLIK VE DİJİTALLEŞME
Türkiye’de yalnızlık, hızlanan kentleşme, çekirdek aile yapısının çözülmesi ve dijital iletişim pratikleriyle yeni bir boyut kazandı. Üsküdar Üniversitesi’nin ulusal ve uluslararası araştırmaları, gençlik ve yaşlılıkta yalnızlığın farklı biçimlerde deneyimlendiğini, ortak olarak görünürlük, aidiyet ve sosyal destek eksikliğiyle ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.
Prof. Dr. Süleymanlı, dijital uygulamaların yalnızlığın hem sonucu hem de semptomu olarak değerlendirilebileceğini vurguluyor:
“Are You Dead? gibi araçlar, sosyal çözülmenin birey düzeyinde ürettiği geçici savunma mekanizmalarıdır. Akademik bilgi ile dijital pratik arasındaki bu kesişim, yalnızlığın artık sadece teorik bir tartışma değil, gündelik hayatın düzenlenen bir alanı olduğunu gösteriyor.”
GENÇLER VE DİJİTAL YALNIZLIK
Yüz yüze güven temelli ilişkiler azalıyor; gençler ChatGPT gibi yapay zekâ tabanlı araçlarla dertleşiyor.
Araştırmalar, gençlerin yoğun dijital etkileşim içinde olmasına rağmen derin ve sürdürülebilir sosyal bağlar kurmakta zorlandığını gösteriyor.
Prof. Dr. Süleymanlı, “Teknoloji yalnızlığı ortadan kaldırmaz; yalnızca onunla başa çıkma biçimleri sunar. Kalıcı güven, aidiyet ve insani temas yüz yüze ilişkilerde ve kolektif dayanışmada yatıyor.” dedi.
SONUÇ: ARE YOU DEAD? YALNIZLIĞI YÖNETİYOR, ÇÖZMÜYOR
Prof. Dr. Süleymanlı ayrıca, “Uygulama, yalnızlığın çözümü değil, onunla baş etme teknolojisidir. Modern birey, yalnızca fiziksel olarak değil, ontolojik düzeyde de güvencesizdir. İnsanların hayatta olduklarını düzenli olarak teyit etmek zorunda kaldığı bir toplumda, hangi sosyal bağların zayıfladığı sorusu öne çıkıyor.” ifadelerini de kullandı.
