Türkiye, dünyanın en hareketli deprem kuşaklarından biri olan Alp-Himalaya Deprem Kuşağı üzerinde yer alıyor. Bu nedenle ülkenin çok büyük bir bölümü farklı seviyelerde deprem tehlikesiyle karşı karşıya bulunuyor. Son yıllarda yaşanan büyük depremler, vatandaşların yaşadıkları bölgenin risk durumuna yönelik ilgisini de artırdı. AFAD'ın güncel deprem tehlike haritaları ve aktif fay sistemleri dikkate alındığında, Türkiye'de deprem riski yalnızca belli şehirlerle sınırlı değil. Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF), Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF) ve Batı Anadolu'daki çok sayıdaki aktif fay sistemi milyonlarca kişinin yaşadığı yerleşim alanlarının yakınından geçiyor. Peki Türkiye'nin hangi bölgeleri daha yüksek risk altında? Hangi ilçeler aktif faylara daha yakın? İşte bölge bölge deprem risk analizi...
MARMARA BÖLGESİ NEDEN EN KRİTİK BÖLGE?
Türkiye'de deprem denildiğinde ilk akla gelen bölge Marmara oluyor. Bunun en önemli nedeni ise Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın Marmara Denizi'nin altından geçmesi. Fayın kuzey kolu Marmara Denizi'nin içerisinden ilerlerken, güney kolu İzmit Körfezi, Sapanca, Adapazarı, Geyve ve Pamukova üzerinden uzanıyor. Bursa'nın Gemlik ilçesi ile Balıkesir'in bazı bölgeleri de bu sistemden etkileniyor. Uzmanlara göre özellikle İstanbul, Kocaeli, Sakarya, Yalova, Bursa ve Balıkesir yüksek risk taşıyan iller arasında yer alıyor. İstanbul'da özellikle Avcılar, Bakırköy, Beylikdüzü, Küçükçekmece, Zeytinburnu, Maltepe, Pendik, Tuzla ve Adalar aktif faylara yakınlığı ve zemin özellikleri nedeniyle dikkat çeken ilçeler arasında bulunuyor.
EGE BÖLGESİ NEDEN EN SIK DEPREM YAŞAYAN BÖLGELERDEN BİRİ?
Ege Bölgesi, yalnızca tek bir büyük fay hattıyla değil, çok sayıda aktif kırık sistemiyle çevrili olması nedeniyle Türkiye'nin en hareketli deprem bölgelerinden biri olarak kabul ediliyor. Gediz Grabeni, Büyük Menderes Grabeni ve Küçük Menderes Grabeni boyunca uzanan faylar, bölgeyi sürekli sismik hareketlerin yaşandığı alanlardan biri haline getiriyor. İzmir çevresinde Tuzla Fayı, Seferihisar Fayı ve İzmir Fayı önemli risk oluştururken; İzmir, Manisa, Aydın, Denizli, Muğla, Kütahya ve Uşak deprem tehlikesinin yüksek olduğu iller arasında gösteriliyor. İzmir'de Bayraklı, Bornova, Karşıyaka, Buca, Konak ve Seferihisar, Manisa'da Salihli, Turgutlu ve Akhisar, Aydın'da ise Nazilli, Söke ve Kuşadası öne çıkan riskli ilçeler arasında yer alıyor.
DOĞU ANADOLU FAY HATTI HANGİ ŞEHİRLERİ ETKİLİYOR?
2023 yılında yaşanan Kahramanmaraş merkezli depremler, Doğu Anadolu Fay Hattı'nın ne kadar büyük bir enerji taşıdığını bir kez daha gözler önüne serdi. Hatay'dan başlayarak Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya, Elazığ ve Bingöl'e kadar uzanan sistem, Türkiye'nin en aktif fay zonlarından biri olarak biliniyor. Bu nedenle Hatay, Kahramanmaraş, Adıyaman, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş ve Erzincan yüksek deprem riski taşıyor. Hatay'da Antakya, Defne, Samandağ, Kahramanmaraş'ta Pazarcık, Elbistan, Dulkadiroğlu, Malatya'da Battalgazi ve Yeşilyurt, Elazığ'da ise Sivrice en dikkat çeken ilçeler arasında bulunuyor.
İÇ ANADOLU DEPREM AÇISINDAN GÜVENLİ Mİ?
Toplumda uzun yıllardır İç Anadolu'nun deprem açısından daha güvenli olduğu düşünülse de uzmanlar bunun tam olarak doğru olmadığını belirtiyor. Bölge içinde Tuz Gölü Fay Hattı, Eskişehir Fay Zonu, Ecemiş Fayı ve Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın etkilediği alanlar bulunuyor. Ankara'nın kuzey kesimleri KAF'a yakınlığı nedeniyle dikkat çekerken, güneydoğuda bulunan Şereflikoçhisar ve Evren ilçeleri Tuz Gölü Fay Sistemi'nin etkisi altında yer alıyor. Konya'da Cihanbeyli ve Ereğli, Eskişehir'de Odunpazarı ve Tepebaşı, Kayseri'de ise Merkez ilçeler ve Develi deprem riski açısından öne çıkıyor.
AKDENİZ VE GÜNEYDOĞU ANADOLU'DA HANGİ BÖLGELER RİSK ALTINDA?
Akdeniz Bölgesi'nde yalnızca kara fayları değil, deniz altındaki aktif fay sistemleri de dikkat çekiyor. Helenik-Kıbrıs yayı ve Isparta Açısı çevresindeki faylar önemli deprem kaynakları arasında gösteriliyor. Bölgede Hatay, Osmaniye, Burdur, Isparta, Adana'nın doğu kesimleri ve Antalya'nın kıyı ilçeleri yüksek risk taşıyor. Güneydoğu Anadolu'da ise Bitlis-Zagros Bindirme Kuşağı ile Doğu Anadolu Fay Sistemi birlikte etkili oluyor. Şırnak, Siirt, Diyarbakır'ın kuzeyi, Batman'ın kuzeyi ve Adıyaman dikkatle izlenen bölgeler arasında yer alıyor.
KARADENİZ DEPREMDEN TAMAMEN UZAK MI?
Karadeniz denildiğinde birçok kişi deprem riskinin düşük olduğunu düşünse de bu algı gerçeği tam olarak yansıtmıyor. Çünkü Kuzey Anadolu Fay Hattı, bölgenin güney kuşağından geçiyor. Düzce, Bolu, Karabük, Çankırı'nın kuzeyi, Amasya, Tokat ve Erzincan bu nedenle önemli risk taşıyan iller arasında bulunuyor. Özellikle Gerede, Kaynaşlı, Gölyaka, Merzifon, Erbaa, Niksar ve Reşadiye, Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde yer alan en kritik ilçeler arasında gösteriliyor.
DEPREM RİSKİ FAY HATTINA YAKINLIKLA MI BELİRLENİYOR?
Uzmanlara göre hayır. Bir bölgenin deprem açısından taşıdığı risk yalnızca aktif faylara olan uzaklığıyla belirlenmiyor. Zeminin yapısı, yeraltı su seviyesi, yapı stoğunun kalitesi, nüfus yoğunluğu ve eski yapılaşma da deprem sırasında oluşabilecek hasarı doğrudan etkiliyor. Bu nedenle aynı şehir içinde bile bazı ilçeler çok daha yüksek risk taşırken, bazı bölgeler daha güvenli kabul edilebiliyor.
DEPREM HARİTALARI NEYİ GÖSTERİYOR?
AFAD tarafından hazırlanan Türkiye Deprem Tehlike Haritası, geçmişte kullanılan "1. derece, 2. derece deprem bölgesi" sınıflandırmasının yerine geçti. Yeni sistemde bölgeler, olası depremlerde oluşabilecek yer ivmesi değerlerine göre değerlendiriliyor. Bu nedenle artık tek başına "bu il deprem bölgesi değil" ya da "çok güvenli" demek mümkün olmuyor. Uzmanlar, Türkiye'nin deprem gerçeğiyle yaşamayı öğrenmesi gerektiğini vurgulayarak vatandaşların yaşadıkları bölgelerdeki yapı güvenliğini sorgulamalarını, afet planlarını hazırlamalarını ve resmi kurumların uyarılarını yakından takip etmelerini öneriyor.
