Okullarda düzenlenen etkinlikler, sınıf gezileri ve özel gün kutlamaları sırasında çekilen fotoğraflar, öğretmenler veya veliler tarafından WhatsApp gruplarında paylaşılabiliyor. Ancak bu görüntülerde yer alan bütün çocukların aileleri, fotoğrafların başka kişilerle paylaşılmasını istemeyebiliyor. Özellikle sınıf gruplarındaki görüntülerin başka gruplara gönderilmesi veya sosyal medya hesaplarında yayımlanması, çocukların kişisel verilerinin korunmasına ilişkin tartışmaları gündeme getiriyor. Peki, bir çocuğun fotoğrafı velisinin izni olmadan paylaşılabilir mi? WhatsApp grubunda yapılan paylaşım suç oluşturur mu ve aileler hangi yollara başvurabilir?
TÜRKİNFORM'a okul ortamındaki hukuki sorumluluklar üzerine değerlendirmelerde bulunan Avukat Ramazan Fırat Lala, sorumluluğun belirlenmesinde olayın koşullarının ve ilgili kişilerin yükümlülüklerinin incelenmesinin önemine dikkat çekiyor. Öğrencilerin fotoğraflarının dijital ortamlarda paylaşılması da kişisel verilerin korunması ve çocuk hakları bakımından ayrı bir hukuki değerlendirme gerektiriyor.
ÇOCUKLARIN FOTOĞRAFI KİŞİSEL VERİ Mİ?
Bir çocuğun kimliğinin belirlenmesine veya belirlenebilir olmasına imkân sağlayan fotoğrafı, kişisel veri niteliği taşıyabiliyor.
Özellikle yüzünün açıkça görüldüğü, adıyla birlikte paylaşıldığı veya hangi okula devam ettiğinin anlaşılabildiği görüntüler, çocuğun kimliğiyle ilişkilendirilebiliyor.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, kişisel verilerin hukuka uygun biçimde işlenmesini ve korunmasını düzenliyor.
Fotoğrafın çekilmesi, saklanması, başka kişilere gönderilmesi veya internet ortamında yayımlanması, koşullarına göre kişisel veri işleme faaliyetleri arasında yer alabiliyor.
Ancak her fotoğrafın çekilmesi veya her paylaşımın otomatik olarak hukuka aykırı olduğu söylenemiyor.
Paylaşımın amacı, kim tarafından gerçekleştirildiği, görüntünün kimlerle paylaşıldığı ve hukuki dayanağı birlikte değerlendiriliyor.
WHATSAPP GRUBUNDA FOTOĞRAF PAYLAŞMAK SUÇ MU?
Bir öğretmenin veya velinin sınıf WhatsApp grubunda çocuk fotoğrafı paylaşması, tek başına ve her durumda ceza suçu oluşturduğu anlamına gelmiyor.
Ancak görüntünün hukuka aykırı biçimde kaydedilmesi veya başkalarına aktarılması durumunda kişisel verilerin korunması mevzuatı ve bazı hallerde Türk Ceza Kanunu gündeme gelebiliyor.
Türk Ceza Kanunu'nun 136'ncı maddesi, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak başkasına verilmesini, yayılmasını veya ele geçirilmesini suç olarak düzenliyor.
Bununla birlikte bir paylaşımın bu suçu oluşturup oluşturmadığına, olayın bütün koşulları ve suçun yasal unsurları değerlendirilerek karar veriliyor.
Özellikle görüntünün nasıl elde edildiği, paylaşımın hangi amaçla yapıldığı ve hukuka aykırılık bulunup bulunmadığı önem taşıyor.
Bu nedenle sınıf grubunda fotoğraf paylaşılmasının her durumda suç olduğu veya hiçbir koşulda yaptırıma yol açmayacağı yönünde kesin bir genelleme yapılamıyor.
VELİNİN İZNİ OLMADAN ÇOCUK FOTOĞRAFI PAYLAŞILABİLİR Mİ?
Okul etkinliklerinde çekilen görüntülerin farklı ortamlarda kullanılması, velilerin en fazla merak ettiği konulardan biri.
Çocukların fotoğraflarının yayımlanabilmesi için ilgili kişisel veri işleme faaliyetinin hukuki dayanağının bulunması gerekiyor.
Birçok okul tanıtımı ve sosyal medya paylaşımında, velilerden belirli amaçlarla açık rıza alınması gündeme geliyor.
Ancak bir amaç için alınan iznin, bütün paylaşım türlerini kapsadığı varsayılmamalı.
Örneğin fotoğrafın okul panosunda kullanılması için verilen izin ile okulun herkese açık sosyal medya hesabında yayımlanması aynı işlem olmayabiliyor.
Bu nedenle fotoğrafların hangi ortamda, kimlerle ve ne amaçla paylaşılacağının açık biçimde belirtilmesi önem taşıyor.
Kişisel verilerin işlenmesi için kanunda açık rıza dışında farklı hukuki sebepler de bulunduğundan her somut olay ayrıca değerlendiriliyor.
KVKK'NIN OKUL FOTOĞRAFLARI HAKKINDAKİ KARARI
Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 9 Haziran 2021 tarihli ve 2021/572 sayılı kararında, bir öğrencinin fotoğrafının okulun tanıtım broşüründe ve internet sitesinde kullanılmasına ilişkin şikâyeti inceledi.
Kararda, öğrencinin velisinden alınan iznin kapsamı ve fotoğrafın hangi amaçlarla kullanıldığı değerlendirildi.
Kurul, somut olayda veli tarafından belirli kullanımlar için açık rıza verildiğini tespit etti.
Ancak öğrencinin okuldan ayrılmasına rağmen fotoğrafının internet sitesindeki broşürde yer almaya devam etmesi nedeniyle görüntünün bulanıklaştırılması veya imha edilmesi yönünde değerlendirme yapılmasını istedi.
Kurul ayrıca okulun farklı paylaşım faaliyetleri için hazırladığı aydınlatma ve açık rıza metinlerinde ayrı seçenekler sunulması gerektiğini belirtti.
Bu karar, öğrencilerin fotoğraflarının paylaşımında yalnızca bir defalık izin alınmasının değil, iznin kapsamının ve görüntünün ne kadar süre kullanılacağının da önem taşıdığını gösteriyor.
FOTOĞRAFIN BAŞKA GRUPLARA GÖNDERİLMESİ SORUN OLUŞTURUR MU?
Sınıf WhatsApp grubunda paylaşılan bir fotoğrafın başka gruplara iletilmesi, görüntünün ilk paylaşımından farklı sonuçlar doğurabiliyor.
Özellikle fotoğrafın okul dışındaki kişilere gönderilmesi veya sosyal medyada herkese açık biçimde paylaşılması, görüntünün daha geniş bir çevreye ulaşmasına neden olabiliyor.
Bu durum, çocuğun mahremiyeti ve kişisel verilerinin korunması açısından yeni riskler oluşturabiliyor.
Bir velinin kendi çocuğuna ait fotoğrafı paylaşırken görüntüde bulunan başka çocukları da görünür hale getirmesi de dikkat edilmesi gereken konular arasında bulunuyor.
Ailelerin yalnızca kendi çocukları açısından değil, fotoğraftaki diğer çocukların hakları açısından da özen göstermesi önem taşıyor.
Özellikle başka ailelerin çocuklarına ait görüntülerin izin ve hukuki dayanak değerlendirilmeden kamuya açık hesaplarda yayımlanmasından kaçınılması gerekiyor.
OKULUN FOTOĞRAF PAYLAŞIMINDA SORUMLULUĞU VAR MI?
Fotoğrafın okul yönetimi, öğretmen veya okul adına hareket eden bir kişi tarafından paylaşılması, veri sorumluluğunun değerlendirilmesinde önem taşıyor.
Okulun kendi faaliyetleri kapsamında öğrenci görüntülerini toplaması ve kullanması halinde, ilgili kişisel veri işleme yükümlülüklerinin yerine getirilmesi gerekiyor.
Ancak bir velinin tamamen kişisel amaçlarla gerçekleştirdiği paylaşım ile okulun kurumsal faaliyetleri kapsamında yaptığı paylaşımın hukuki niteliği aynı olmayabiliyor.
Bu nedenle görüntüyü paylaşan kişinin kimliği kadar hangi sıfatla hareket ettiği ve verilerin hangi amaçla kullanıldığı da önem taşıyor.
Avukat Ramazan Fırat Lala'nın okul ortamındaki sorumluluklara ilişkin açıklamalarında da dikkat çektiği üzere, bir olayda hukuki sorumluluğun belirlenmesi için ilgili yükümlülüklerin ve somut koşulların incelenmesi gerekiyor.
Çocuk fotoğraflarının paylaşılmasında da benzer şekilde tek bir sorumluluk kuralından hareket edilemiyor.
FOTOĞRAFI İZİNSİZ PAYLAŞILAN VELİ NE YAPABİLİR?
Çocuğunun fotoğrafının izinsiz paylaşıldığını öğrenen bir veli, öncelikle paylaşımın kim tarafından ve hangi ortamda yapıldığını belirleyebilir.
Görüntü okul tarafından yayımlandıysa okul yönetiminden paylaşımın hukuki dayanağı hakkında açıklama istenebilir.
Hukuka aykırı olduğu düşünülen paylaşımın kaldırılması ve varsa farklı mecralardaki kullanımının durdurulması talep edilebilir.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındaki başvurularda, ilgili veri sorumlusuna başvurulması gerekiyor.
Veri sorumlusu, yapılan başvuruyu kural olarak en geç 30 gün içinde sonuçlandırmakla yükümlü.
Başvurunun reddedilmesi, verilen yanıtın yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi durumunda, kanunda belirtilen süreler içerisinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet yoluna gidilebiliyor.
Ancak kişisel amaçlı bazı paylaşımlarda KVKK'nın uygulama alanı ve başvurulabilecek hukuki yollar farklılık gösterebiliyor.
Ayrıca koşulları oluştuğunda kişilik haklarının korunmasına yönelik hukuki başvurular veya ceza soruşturması da gündeme gelebiliyor.
SINIF GRUPLARINDA ÇOCUKLARIN MAHREMİYETİ NASIL KORUNUR?
Sınıf grupları, öğretmenler ve veliler arasında iletişimi kolaylaştırsa da öğrencilerin kişisel bilgilerinin kontrolsüz biçimde dolaşıma girmesine neden olabiliyor.
Bu nedenle okul etkinliklerinde çekilen fotoğrafların kimlerle paylaşılacağının önceden belirlenmesi ve ailelerin bilgilendirilmesi önem taşıyor.
Gereksiz toplu paylaşımlardan kaçınılması, mümkün olan durumlarda görüntülerin yalnızca ilgili veliye iletilmesi ve başka çocukların yüzlerinin görünür hale getirilmemesi, kişisel veri risklerinin azaltılmasına yardımcı olabiliyor.
Görüntülerin başka gruplara iletilmemesi konusunda velilerin bilgilendirilmesi de önemli bir önlem.
Çocukların fotoğraflarının dijital ortamda paylaşılmasında temel mesele, yalnızca paylaşımın kolaylığı değil, çocuğun mahremiyetinin ve kişisel haklarının korunması.
Bu nedenle okul yönetimleri, öğretmenler ve velilerin fotoğraf paylaşımı konusunda dikkatli ve hukuka uygun hareket etmesi gerekiyor.
