Merkez bankaları yoğun bir karar haftasına girerken gıda ve enerji fiyatları küresel enflasyonu yeniden yukarı itiyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) gıda fiyat endeksi eylülde yaklaşık 4 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Petrol fiyatları 100 doların üzerinde seyrediyor, Avrupa için kışın yüzde 5'in üzerinde enflasyon ihtimali masada. Anadolu Ajansı'nın derlediği uluslararası kuruluş verilerine göre fiyat artışlarının 2027'de de devam edeceği tahmin ediliyor.
GIDA FİYATLARI KASIM 2022'DEN SONRAKİ EN YÜKSEK SEVİYEDE
Dünya genelinde gıda ürünlerinin uluslararası fiyatlarını izleyen FAO Gıda Fiyat Endeksi eylülde aylık yüzde 1,5 artarak 136 puana yükseldi. Endeks Kasım 2022'den sonraki en yüksek değerini gördü. Yıllık artış yüzde 5,8 oldu. Endeks yine de Ukrayna savaşının ilk haftalarında, Mart 2022'de görülen tüm zamanların rekorunun yüzde 14,3 altında.
Fiyatları yukarı taşıyan birden fazla etken aynı anda devrede. Karadeniz'de tahıl altyapısının hedef alınması sevkiyatlarda gecikmelere yol açıyor. Kızıldeniz'deki güvenlik riski gemileri Afrika'nın etrafından dolaşan uzun rotalara yönlendiriyor. Karadeniz'den Güneydoğu Asya'ya deniz taşıma ücreti, yani navlun yüzde 50 yükseldi. Hürmüz Boğazı'ndaki abluka ise gübre ihracatını kısıtlayarak tarımsal üretimin maliyetini artırıyor. AA'nın derlemesine göre buğdayın fiyatı 2026 içinde yüzde 30'un üzerinde arttı, şekerde ise tarihi zirveler görüldü.
PETROL 100 DOLARIN ÜZERİNDE
Enerji tarafında baskı sürüyor. AA'nın derlemesinde Brent petrolün 114 doları aştığı belirtilse de 27 Ekim sabahı saat 09.34 itibarıyla Brent petrolün aralık vadeli kontratı varil başına 110,34 dolardan, ABD'nin WTI türü petrolü ise 101,25 dolardan işlem görüyordu. Küresel piyasalarda doğal gaz fiyatları da Orta Doğu'daki savaş başlamadan önceki seviyesinin iki katını aştı.
Analistlere göre enerji fiyatlarındaki artış tüketiciye bir anda değil, zamanla yansıyor. Nakliye, paketleme ve işleme maliyetleri üzerinden ekmek, makarna, buğday ve mısır gibi üretiminde yoğun enerji kullanılan ürünlerin fiyatlarına geçmesi bekleniyor.
AVRUPA'DA ENFLASYON 3 YILIN ZİRVESİNDE
Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) 20 Ekim'de yayımladığı gıda enflasyonu analizi, gelişmiş ekonomilerde riskin büyüdüğüne işaret ediyor. Euro Bölgesi'nde yıllık enflasyon eylülde yüzde 3,8'e çıkarak 3 yılın zirvesini gördü. Gelişmiş ülkelerde enerji ve gıda gibi oynak kalemler hariç tutularak hesaplanan çekirdek enflasyonun ortalaması yüzde 2,7'den yüzde 2,9'a yükseldi.
ECB'nin tahminine göre 2026 yazında Avrupa'yı etkileyen aşırı sıcaklar ve kuraklık, yalnızca iklim kaynaklı etkiyle 2027'de Euro Bölgesi gıda enflasyonunu 0,3 ile 0,8 puan arasında artırabilir. Taze sebze ve meyve gibi işlenmemiş gıdalarda yıllık enflasyon eylülde yüzde 4'e yükseldi. Artış, hava koşullarına bağlı ürünlerde etkinin şimdiden başladığına işaret ediyor.
Hollanda merkezli ING'nin analistleri ise doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle Euro Bölgesi'nde kışın enflasyonun en az yüzde 4 olacağını neredeyse kesin görüyor. ING'nin senaryosuna göre petrolün varili 130 dolara çıkar ve gaz fiyatları yüksek kalırsa enflasyon kışın yüzde 5'in üzerine tırmanabilir. İngiltere'de hane halkının enerji faturalarında Ocak 2027'de yüzde 25'lik artış öngörülüyor.
TÜRKİYE'DE ENERJİ VE ULAŞTIRMA ÖNDE
Türkiye'de eylül enflasyon verilerinde tablo farklı bir dağılım gösteriyor. TÜİK verilerine göre yıllık enflasyon yüzde 29,73 olurken gıda ve alkolsüz içeceklerde yıllık artış yüzde 27,62 ile genel endeksin altında kaldı. Gıda fiyatları eylülde aylık bazda yüzde 0,20 geriledi. Öte yandan elektrik, gaz ve diğer yakıtları da kapsayan konut grubunda yıllık artış yüzde 39,99'a, ulaştırmada yüzde 35,10'a ulaştı. Küresel petrol ve gaz fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'de en çok enerji ve ulaştırma kalemleri üzerinden hissediliyor.
FED ECB VE BOJ ÜÇ GÜN ÜST ÜSTE KARAR VERECEK
Para otoriteleri artan fiyat baskısına faiz artışlarıyla yanıt veriyor. ECB 2026'da toplam 50 baz puanlık artışla mevduat faizini yüzde 2,50'ye taşıdı. ABD Merkez Bankası (Fed) 2023'ten sonraki ilk faiz artışıyla politika faizini yüzde 3,75 ile yüzde 4 aralığına yükseltti. Japonya Merkez Bankası (BoJ) haziranda ve eylülde faiz artırdı, politika faizi yüzde 1,25'te. Faiz artıran ülkeler arasında Yeni Zelanda, Pakistan, Avustralya ve Güney Kore de var.
Fed'in faiz kararı 28 Ekim Çarşamba, ECB'nin kararı 29 Ekim Perşembe, BoJ ise 30 Ekim Cuma günü kararını duyuracak. Piyasalarda üç bankanın da söz konusu toplantılarda faizleri sabit bırakması, aralıktaki yılın son toplantılarında ise yeniden artırım yapması bekleniyor. Fransa'da yükselen tahvil faizleri ve gelişmekte olan ülke paralarının dolar karşısındaki kayıpları da kararların piyasalara etkisini belirleyecek başlıklar arasında.
