Fırtınalı bir havada gökyüzünü aydınlatan yıldırım, doğadaki en güçlü elektriksel olaylardan biri. Yıldırımla ilgili toplumda yaygınlaşmış bazı inanışlar ise bilimsel gerçeklerle örtüşmüyor. Bunların başında “Yıldırım aynı yere iki kez düşmez” sözü geliyor. Aslında bir noktaya daha önce yıldırım düşmüş olması, aynı noktaya yeniden düşmesini engelleyen herhangi bir fiziksel mekanizma oluşturmuyor. Hatta bazı yüksek yapılar tekrar tekrar yıldırım alabiliyor.
YILDIRIM AYNI YERE İKİ KEZ DÜŞEBİLİR Mİ?
Evet. Yıldırım aynı yere iki kez, hatta çok daha fazla kez düşebilir. Yıldırımın nereye düşeceği; fırtınanın yapısı, elektrik alanı, cismin yüksekliği ve çevresindeki yapıların özellikleri gibi çeşitli faktörlerden etkileniyor. Bu nedenle daha önce yıldırım düşen bir noktanın gelecekte yeniden yıldırım almayacağı düşüncesi doğru değil. Özellikle yüksek, sivri veya çevresine göre daha açıkta bulunan yapılar yıldırım açısından dikkat çekiyor.
BİR YERE YILDIRIM DÜŞTÜYSE ARTIK GÜVENLİ Mİ?
Hayır. Bir noktaya yıldırım düşmüş olması o alanı sonraki yıldırımlara karşı güvenli hale getirmiyor. Aynı fırtına sırasında bile belirli bir bölgeye birden fazla yıldırım düşmesi mümkün. Bu nedenle “Buraya az önce yıldırım düştü, artık tekrar düşmez” düşüncesi tehlikeli bir yanılgıya dönüşebilir.
YILDIRIM NEDEN YÜKSEK YAPILARA DAHA SIK DÜŞÜYOR?
Yüksek yapılar ile fırtına bulutları arasındaki elektriksel boşalma süreci, yıldırımın bu yapılara ulaşma ihtimalini artırabiliyor. Ancak yıldırım yalnızca bölgedeki en yüksek noktaya düşmek zorunda değil. Ağaçlar, elektrik direkleri, antenler, binalar ve açık arazideki farklı noktalar da yıldırım alabilir. Bu nedenle “Yakınımda benden daha yüksek bir bina var, bana yıldırım düşmez” düşüncesi de güvenli bir yaklaşım değil.
GÖKDELENLERE YILDA KAÇ KEZ YILDIRIM DÜŞÜYOR?
Aynı noktaya tekrar yıldırım düşebileceğinin en dikkat çekici örneklerini yüksek yapılar oluşturuyor. ABD Ulusal Hava Servisi, New York'taki Empire State Building'in yılda ortalama yaklaşık 25 kez yıldırım aldığını belirtiyor. Yani aynı yapı bir yıl içerisinde onlarca kez yıldırımın hedefi olabiliyor. Bu örnek bile “Yıldırım aynı yere iki kez düşmez” sözünün bilimsel bir kural olmadığını açık biçimde gösteriyor.
YILDIRIM EN ÇOK NEREYE DÜŞER?
Yıldırımın her zaman tek bir noktayı tercih ettiğini söylemek mümkün değil. Ancak yüksek binalar, kuleler, antenler, tepeler ve açık alanda tek başına bulunan yüksek nesneler yıldırım açısından risk oluşturabiliyor. Açık arazide tek başına duran bir ağacın altına sığınmak da güvenli kabul edilmiyor. Fırtına sırasında kapalı ve sağlam bir bina ya da kapalı, metal tavanlı bir araç daha güvenli seçenekler arasında bulunuyor.
ŞİMŞEK VE YILDIRIM AYNI ŞEY Mİ?
Günlük konuşmada şimşek ve yıldırım kelimeleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılsa da aralarında fark bulunuyor. Atmosferde gerçekleşen elektriksel boşalmaların tümü yere ulaşmıyor. Bulutlar arasında veya bulutun kendi içinde meydana gelen elektriksel boşalmalar da görülebiliyor. Yıldırım ise elektriksel boşalmanın yeryüzüyle bağlantılı olduğu olaylar için kullanılan ifade.
“YILDIRIM AYNI YERE İKİ KEZ DÜŞMEZ” SÖZÜ NEREDEN GELİYOR?
Bu ifade bilimsel bir kuraldan çok günlük hayatta kullanılan bir deyim. Genellikle çok düşük ihtimalli veya kötü bir olayın aynı kişinin başına yeniden gelmeyeceğini anlatmak amacıyla kullanılıyor. Ancak konu gerçek yıldırım olduğunda durum tamamen farklı. Bir yerin daha önce yıldırım almış olması, yeniden yıldırım düşmeyeceğinin garantisi değil. Özellikle yüksek ve açıkta bulunan yapılar tekrar tekrar yıldırım alabiliyor. Kısacası, “Yıldırım aynı yere iki kez düşmez” sözü mecazi olarak yaşamaya devam etse de meteoroloji açısından doğru değil.
