ABD’de Kazakistan ile ekonomik ve stratejik ilişkilerin geleceğine yönelik dikkat çeken bir çağrı yapıldı. ABD Temsilciler Meclisi Üyesi Jimmy Panetta, Washington yönetiminin Kazakistan ile kalıcı normal ticari ilişkiler kurması gerektiğini belirterek, 1974 tarihli Jackson-Vanik düzenlemesinin Kazakistan açısından sona erdirilmesini istedi.
Panetta, Hudson Institute tarafından 2 Eylül’de düzenlenen programda yaptığı değerlendirmede, ABD’nin Orta Asya’daki ekonomik varlığını artırmasının önemine dikkat çekti. Kazakistan’ın Rusya ve Çin arasında tercih yapmaya zorlanmaması gerektiğini belirten Panetta, Washington’ın bunun yerine ülkeye daha fazla ekonomik ve ticari seçenek sunması gerektiğini ifade etti.
SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDEN KALAN DÜZENLEME
Tartışmaların merkezinde yer alan Jackson-Vanik düzenlemesi, 1974 yılında Sovyetler Birliği’ne yönelik olarak kabul edildi. Düzenleme, vatandaşlarının göç etme hakkını kısıtlayan piyasa dışı ekonomilere koşulsuz normal ticaret ilişkileri tanınmasını sınırlandırıyordu.
Kazakistan, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 1991’de bağımsızlığını kazanmasına rağmen düzenlemenin kapsamından tamamen çıkarılmadı. Ülkenin uzun yıllardır düzenlemenin göç özgürlüğüne ilişkin şartlarını yerine getirdiği belirtilirken, ABD Kongresi’nde Jackson-Vanik’in Kazakistan’a uygulanmasına son verilmesine yönelik çağrılar giderek güçleniyor.
PANETTA “SOĞUK SAVAŞ KALINTISI” OLARAK NİTELENDİRDİ
Jimmy Panetta, Jackson-Vanik düzenlemesinin Kazakistan’a uygulanmaya devam etmesini mevcut ABD politikalarıyla çelişkili bulduğunu ifade etti. Washington bir taraftan Kazakistan ile ekonomik ilişkilerini geliştirmek isterken, diğer taraftan onlarca yıl önce Sovyetler Birliği için hazırlanan bir ticaret mekanizmasının yürürlükte kalmasının doğru olmadığını savundu.
Panetta, düzenlemenin kaldırılmasının ABD’nin Kazakistan ile gelecekteki ilişkilerine bağlılığını göstermesi açısından önemli bir adım olacağını söyledi.
Kısıtlamaların kaldırılmasının yalnızca sembolik bir karar olmayacağına dikkat çeken Panetta, bunun iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine de katkı sağlayabileceğini belirtti.
KRİTİK MİNERALLER İŞ BİRLİĞİ ÖNE ÇIKIYOR
ABD’nin Kazakistan’a yönelik ilgisinin önemli başlıklarından birini kritik mineraller oluşturuyor. Washington, küresel tedarik zincirlerini çeşitlendirmek ve belirli ülkelere olan bağımlılığını azaltmak amacıyla yeni kaynaklara ulaşmaya çalışıyor.
Kazakistan ise uranyum başta olmak üzere manganez, titanyum, bakır, lityum ve tungsten gibi stratejik öneme sahip doğal kaynaklarıyla dikkat çekiyor. ABD Kongresi’nde 2 Eylül’de gerçekleştirilen kritik mineraller ve tedarik zincirleri konulu oturumda da Kazakistan’ın ABD açısından önemli bir potansiyel ortak olduğu vurgulandı.
Kongrede yapılan değerlendirmelerde Kazakistan’ın halihazırda ABD’nin uranyum ithalatının dörtte birinden fazlasını sağladığına dikkat çekildi.
KAZAKİSTAN İÇİN KALICI NORMAL TİCARET İLİŞKİSİ ÇAĞRISI
ABD Kongresi’nde gündeme gelen öneriler, Kazakistan’a “kalıcı normal ticaret ilişkileri” statüsünün verilmesini de kapsıyor. Bu yöndeki adımın iki ülke arasındaki ticari ilişkilerde uzun vadeli ve daha öngörülebilir bir zemin oluşturabileceği değerlendiriliyor.
Panetta da Jackson-Vanik düzenlemesinin kaldırılmasının Amerikan şirketlerinin Kazakistan’daki yatırım imkanlarına erişimini artırabileceğini ve iki ülke arasındaki ekonomik iş birliğinin genişlemesine katkı sağlayabileceğini savundu.
ABD Kongresi’nde hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat bazı isimlerin kısıtlamaların kaldırılmasını desteklemesi de dikkat çekiyor. Temmuz ayında Senato’da yapılan açıklamalarda da Kazakistan dahil bazı Orta Asya ülkelerine yönelik Jackson-Vanik kısıtlamalarının kaldırılması için iki partili destek bulunduğu belirtilmişti.
RUSYA VE ÇİN VURGUSU
Panetta’nın açıklamalarında Orta Asya’daki jeopolitik rekabet de önemli yer tuttu. Kazakistan’ın coğrafi konumu nedeniyle Rusya ve Çin ile güçlü ekonomik ilişkilere sahip olduğuna dikkat çekilirken, ABD’nin bölgede daha fazla ekonomik seçenek sunmasının önemli olduğu ifade edildi.
Panetta, Washington’ın Kazakistan’dan Rusya, Çin ve ABD arasında bir tercih yapmasını istemek yerine, ülkenin ekonomik ilişkilerini çeşitlendirmesine imkan sağlayacak alternatifler oluşturması gerektiğini savundu.
ABD’li Kongre üyesine göre Washington’ın stratejik öneme sahip bölgelerde yeterince aktif olmaması durumunda ortaya çıkan boşluk diğer güçler tarafından doldurulabilir.
KAZAKİSTAN’IN REFORMLARINA DA DEĞİNDİ
Panetta, ekonomik ilişkilerin yanı sıra Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev döneminde gerçekleştirilen siyasi reformlara da değindi.
Kazakistan’da cumhurbaşkanlığı görev süresinin yeniden seçilme imkanı olmaksızın tek dönem ve yedi yıl olarak düzenlenmesini siyasi değişimlere örnek gösteren Panetta, ülkede daha fazla adım atılabileceğini de ifade etti.
Washington’da devam eden tartışmaların önümüzdeki dönemde Kazakistan-ABD ilişkilerinin geleceği açısından önem taşıması bekleniyor. Jackson-Vanik düzenlemesinin Kazakistan açısından tamamen kaldırılması halinde iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin, yatırımların ve özellikle kritik mineraller alanındaki iş birliğinin geliştirilmesinin önü daha da açılabilir.
