Yapay zeka teknolojilerindeki baş döndürücü gelişmeler yeni tartışmaları beraberinde getirirken, ALPAR AI Kurucusu ve Egemen Sistemler Mimarı Ercüment Erden sektördeki tekelci yaklaşımlara dair çarpıcı değerlendirmelerde bulundu. Erden, küresel devlerin kapalı kapılar ardında yaşadığı zafiyetleri ve Türkiye'nin atması gereken adımları yedi ana başlıkta özetledi.
FREN ÇAĞRILARI BİR TEKELLEŞME SİLAHI
Sektör devlerinden gelen "yapay zeka gelişimini yavaşlatma" çağrılarını değerlendiren Erden, bu durumun gerçek bir riskten ziyade pazar tekelleşmesi (Regulatory Capture) silahına dönüştürülmüş tehlikeli bir ticari kurnazlık olduğunu belirtti. ALPAR AI telemetri merkezinde 57 küresel sağlayıcıda tam 2.908 doğrulanmış model arızasını takip ettiklerini vurgulayan uzman isim, teknoloji devlerinin asıl korkusunun açık kaynaklı modellerin kendi milyar dolarlık yatırımlarını altüst etmesi olduğunu ve çözümün tekellerin lütfedeceği bir kapatma düğmesinde değil, bağımsız denetim altyapılarında yattığını kaydetti.
TEKNOLOJİ SOĞUK SAVAŞI VE EGEMEN YAPAY ZEKA
Sektördeki fren çağrılarına rağmen Çin'in durmamasını "Teknoloji Soğuk Savaşı'nın fiilen başlaması" olarak nitelendiren Erden, küresel bir yapay zeka mutabakatı beklemenin iyi niyetlilik olacağını dile getirdi. Batı dünyasının kendi girişimcisini katı regülasyonlara boğarken Çin'in operasyonel hızını maksimize ettiğini aktaran Erden, Türkiye'nin Batı'nın veri sömürüsüne veya Doğu'nun kapalı ekosistemlerine bağımlı kalamayacağını; verisi, donanımı ve denetimi tamamen yerli olan bir "Egemen Yapay Zeka" (Sovereign AI) doktrinine acil ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.
AGI SÖYLEMLERİ SİLİKON VADİSİ'NİN PAZARLAMA İLLÜZYONU
GPT-6 Astra gibi çok aşamalı görevleri tamamlayan sistemlerin Yapay Genel Zeka'ya (AGI) ulaşıldığı anlamına gelmediğini savunan Erden, bu durumu Dar Yapay Zeka'dan "Çoklu Ajan Çağı'na" (Agentic AI) geçişin tescili olarak yorumladı. Silikon Vadisi'nin şirket değerlemelerini ayakta tutmak için her iterasyona "AGI kapıda" etiketi yapıştırdığını ifade eden Erden, bu sistemlerin felsefi bağlam kurabilen, vicdanı ve hukuki sorumluluğu olan bir zeka değil, sadece olağanüstü bir mühendislik motoru ve araç kullanıcısı olduğunu söyledi.
İNSANSIZ HABER AJANSLARI VE SENTETİK ZEHİRLENME TEHLİKESİ
Tam otonom haber ajanslarının üretim maliyetini sıfıra indirse de bilgi ekosistemini devasa bir sentetik zehirlenmeyle (Model Collapse) karşı karşıya bırakacağını belirten uzman isim, algoritmaların uydurduğu yalanların saniyeler içinde dolaşıma sokulabileceği uyarısında bulundu. Bu durumun gazeteciliği öldürmeyeceğini ifade eden Erden, aksine yapay zekanın ürettiği veriyi adli tıp titizliğiyle denetleyen doğrulamacı (fact-checker) gazetecilerin bilgi hiyerarşisinin en tepesine çıkacağını ve şeffaf insan aklının paha biçilmez hale geleceğini ekledi.
GÜVENLİK FİLTRELERİ MAKYAJDAN İBARET
Yapay zekanın biyolojik silah üretimi veya seçim manipülasyonu gibi çift kullanımlı (dual-use) risklerine karşı alınan önlemlerin yetersiz olduğunu belirten Erden, milyar dolarlık ürünler piyasaya çıktıktan sonra güvenlik filtrelerinin bir makyaj gibi yapıştırıldığını ve kötü niyetli kişilerce dakikalar içinde aşılabildiğini dile getirdi. Bu risklerin teknoloji devlerinin inisiyatifine terk edilemeyeceğini vurgulayan uzman, bağımsız sivil denetim, kriptografik model doğrulaması ve şeffaf kırmızı takım (red-teaming) testlerinin acil bir yasal zorunluluk olması gerektiğini savundu.
ALGORİTMİK KÖRLEŞME VE "KAHİN" YANILGISI
Bireylerin yapay zekaya koşulsuz güvenmesinin yarattığı hayati tehditlere ve "Algoritmik Körleşme" tehlikesine değinen Erden, yapay zekanın her şeyi bilen kusursuz bir kâhin otoritesi değil, sadece istatistiksel bir taslak motoru olduğunu hatırlattı. ABD'de yapay zekanın önerdiği bir rotaya güvenip mahsur kalan acemi dağcılar örneğinde olduğu gibi insanın muhakemesini yazılıma rehin vermesinin trajediler yarattığını belirten Erden, çözümün ilkokuldan itibaren "Algoritmik Okuryazarlık" seferberliği başlatmak ve "kurban olma, denetçi ol" ilkesini hayata geçirmek olduğunu ifade etti.
ÇOCUKLARI KORUMAK İÇİN 3 ACİL YASAL SINIR
Türkiye'nin Avrupa Birliği düzenlemelerini sadece tercüme eden bir takipçi olmaması ve kendi milli güvenliğine uygun bir çerçeve çizmesi gerektiğini savunan Erden, gençleri korumak adına acilen üç stratejik yasal sınırın hayata geçirilmesi gerektiğini kaydetti. Erden bu sınırları; çocuklarla yapay duygusal bağ kuran botlara 18 yaş sınırı getiren "Duygusal Manipülasyon Yasağı", üretilen her ses ve videonun işaretlenmesini öngören "Sentetik İçerik Filigranı" ve vatandaşların verilerini izinsiz işleyen devlere bant daraltma dahil gerçek yaptırımları içeren "Egemen Yaptırım Yetkisi" olarak sıraladı.
