Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) kredili hisse işlemlerinde öz kaynak oranını esneten tedbirin süresini ikinci kez uzattı. 30 Ekim'de sona erecek uygulama 13 Kasım seans kapanışına kadar sürecek. Uzatma kararı kredi kullanarak hisse alan yatırımcıların ek teminat yatırmadan ya da pozisyonlarını satmadan daha büyük fiyat düşüşlerine katlanabilmesini sağlıyor. Yatırım fonu krizinin ardından 17 Eylül'de devreye giren tedbir böylece yaklaşık iki ayı dolduracak.
SPK'nın 2026/78 sayılı bülteninde yer alan kararda Borsa İstanbul'daki gelişmeler gerekçe olarak gösterildi. Kurul uzatmayla piyasaların güvenilir ve istikrarlı işleyişini sağlamayı ve yatırımcıların haklarını korumayı amaçladığını bildirdi. Tedbirin süresi daha önce 3 Ekim'deki kararla 30 Ekim'e kadar uzatılmıştı.
ÖZ KAYNAK ORANI ESNEKLİĞİ NE ANLAMA GELİYOR?
Kredili işlemde yatırımcı hisse alımının bir bölümünü aracı kurumdan aldığı krediyle finanse ediyor. SPK mevzuatına göre işleme en az yüzde 50 öz kaynakla başlanıyor ve hesaptaki öz kaynak oranının yüzde 35'in altına düşmemesi gerekiyor. Oran sınırın altına indiğinde yatırımcı ek teminat yatırmak ya da hisselerinin bir kısmını satmak zorunda kalıyor. Karar'ın aktardığı bilgilere göre tedbir aracı kurumlara yüzde 35'lik koruma oranını yüzde 20'ye kadar indirme imkanı veriyor.
Esneklik otomatik olarak uygulanmıyor. Aracı kurumlar kendi risk politikalarına ve müşteri talebine göre karar veriyor, daha yüksek oranı korumayı da tercih edebiliyor. Uygulama yatırımcının zararını ya da kredi borcunu ortadan kaldırmıyor, yalnızca satış baskısının zincirleme büyümesini önlemeyi hedefliyor.
YATIRIMCI NE KADAR DÜŞÜŞE DAYANABİLİR?
Örneğin 100 bin lira kendi parası ve 100 bin lira krediyle 200 bin liralık hisse alan bir yatırımcı işleme yüzde 50 öz kaynakla başlıyor. Normal kuralda portföy değeri yüzde 23 gerilediğinde öz kaynak oranı yüzde 35'e iniyor ve tamamlama süreci başlıyor. Koruma oranı yüzde 20'ye çekildiğinde yatırımcı portföyü yüzde 37,5 değer kaybedene kadar ek teminat çağrısı almıyor. Tedbir böylece yatırımcıya yaklaşık 14 puanlık ek bir hareket alanı tanıyor.
Ek alanın bedeli de bulunuyor. Fiyatlar düşmeye devam ederse kredi borcu sabit kalırken yatırımcının kendi payı daha hızlı eriyor. Kaldıraçlı işlem yapan yatırımcıların 13 Kasım sonrasında aracı kurumlarının hangi oranı uygulayacağını önceden öğrenmesi gerekiyor.
TEDBİRE NEDEN GEREK VAR?
Tedbir Tera, Pusula ve Atlas'ın da aralarında bulunduğu portföy şirketlerinin fonlarında 16 Eylül'de başlayan krizin ardından devreye alındı. Krizde 131 fon için tasfiye kararı verilirken SPK 26 Ekim'de Tera ve Pusula Portföy'ün faaliyetlerini geçici olarak durdurdu. Kurul 27 Ekim'deki bülteninde de fon yatırımcılarına yapılacak ödemelerin sırasını belirledi.
Borsa İstanbul tarafında ise MSCI kararının ardından satış baskısı derinleşti. BIST 100'ün dolar bazındaki değeri 16 ayın en düşük seviyesine geriledi. Endeksteki dalgalanma sürerken SPK'nın 13 Kasım'dan önce tedbiri yeniden uzatıp uzatmayacağı kredili işlem yapan yatırımcıların gündemindeki ilk sırada yer alıyor.
