Yüzyıllar boyunca farklı kültürlerle etkileşim içinde gelişen Türkçe, bugün hâlâ şaşırtıcı bir kelime hazinesini barındırıyor. Ancak günlük konuşmaların giderek daha sınırlı bir kelime dağarcığı etrafında şekillenmesi, geçmişten bugüne taşınan pek çok sözcüğün kullanım dışı kalmasına neden oluyor. Bazı kelimeler ise bugün karşımıza çıktığında anlamını tahmin etmeyi neredeyse imkânsız hale getiriyor. Kökenleri ve taşıdıkları anlamlarla dikkat çeken bu sözcükler, Türkçenin ne kadar zengin bir geçmişe sahip olduğunu da gösteriyor.
“DESİSE” NE DEMEK?
Bunlardan biri desise. Günümüzde günlük konuşmalarda pek sık duyulmayan bu kelime, gizli oyun, aldatmaca ve entrika anlamında kullanılıyor. Bir kişinin arkasından çevrilen hesapları anlatmak için kullanılan sözcük, anlamıyla da dikkat çekiyor.
“GÜZİN” KELİMESİNİN ANLAMI ŞAŞIRTIYOR
Bir başka dikkat çekici kelime ise güzin. Farsça kökenli olan bu sözcük; seçilmiş, seçkin ve diğerleri arasından beğenilerek öne çıkarılmış kişi ya da şeyi ifade ediyor.
“HÂMİ” VE “İNHİSAR”I KAÇ KİŞİ BİLİYOR?
Türkçede geçmişten günümüze farklı biçimlerde varlığını sürdüren kelimeler arasında hâmi de bulunuyor. Koruyup gözeten, kollayan kişi anlamındaki sözcük özellikle “hamilik etmek” ifadesinde yaşamaya devam ediyor. İnhisar ise bir kaynağın, hakkın ya da ticaretin tek bir kişinin veya grubun elinde toplanması, başka bir ifadeyle tekel oluşturulması anlamına geliyor.
“ÇALÇENE”NİN ANLAMI BİLİNİYOR MU?
Günlük konuşmalarda zaman zaman kullanılan ancak kökeni ve anlamı üzerinde pek düşünülmeyen çalçene kelimesi ise durmadan ve gereksiz yere konuşan, geveze kişiler için kullanılıyor. Türkçenin bu tür kelimeleri, bugün çok sık kullanılmasalar da dilin geçmişten bugüne taşıdığı kültürel birikimin önemli parçaları arasında yer alıyor.
TÜRKÇENİN ZENGİNLİĞİ SÖZLÜKLERDE SAKLI
İntisap, kademli, hami, güzin ve desise gibi kelimeler, günlük hayatın hızında unutulmaya yüz tutan sözcüklerden yalnızca bazıları. Anlamları öğrenildiğinde ise aslında dilimizin ne kadar geniş ve katmanlı bir kelime hazinesine sahip olduğu bir kez daha ortaya çıkıyor.
