ABD Başkanı Donald Trump'ın bugün Ankara'ya gerçekleştirdiği ziyaret sırasında Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile yaptığı görüşmenin ardından CAATSA yaptırımlarına ilişkin yaptığı açıklama gündem oldu. Gazetecilerin sorusunu yanıtlayan Trump, ABD'nin Türkiye'ye uyguladığı CAATSA yaptırımlarını kaldıracaklarını açıkladı. Açıklamanın ardından, S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle 2020 yılında yürürlüğe giren yaptırımlar yeniden merak konusu oldu.
CAATSA KALDIRILACAK MI?
ABD Başkanı Donald Trump, Ankara'da Erdoğan ile yaptığı görüşmenin ardından CAATSA yaptırımlarına ilişkin yöneltilen soruya şu yanıtı verdi:
"Bu müeyyideleri kaldıracağız. Bunu söyleyebilirim. Sayın Cumhurbaşkanı vaktini harcamasın bu soruyu cevaplamakla, ben doğrudan söylüyorum; çok yakın konuşuyoruz. Marco Rubio da burada, Dışişleri Bakanımız; Scott Bessent da burada, Pete de burada, herkes burada. Bu ambargoları, bu müeyyideleri kaldırıyoruz artık vakti geldi. Tamam? Biz dostlarımızın müeyyideli (ambargolu) olmasını istemiyoruz, bu çok basit. Biz dostlarımıza müeyyide uygulamıyoruz."
Trump'ın açıklamasıyla birlikte Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarının geleceği yeniden gündeme geldi.
CAATSA YAPTIRIMLARI NEDİR?
CAATSA, "Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşılık Verme Yasası"nın İngilizce adı olan "Countering America's Adversaries Through Sanctions Act" ifadesinin kısaltmasıdır. ABD'de 2 Ağustos 2017 tarihinde yürürlüğe giren yasa, ABD'nin ulusal güvenliğine tehdit olarak değerlendirdiği İran, Rusya ve Kuzey Kore'ye yönelik yaptırımları düzenliyor.
Yasanın 231'inci maddesi, Rusya'nın savunma veya istihbarat sektörleriyle önemli düzeyde işlem yapan kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmasını öngörüyor. Türkiye'ye yönelik yaptırımların hukuki dayanağını da bu madde oluşturdu.
TÜRKİYE'YE NEDEN CAATSA YAPTIRIMI UYGULANDI?
ABD, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından Ankara'yı F-35 savaş uçağı programından çıkardı ve Aralık 2020'de CAATSA yaptırımlarını yürürlüğe koydu.
Dönemin ABD Başkanı Donald Trump, yaptırımların uygulanmasını bir süre ertelemiş, ancak Aralık 2020'de yaptırımların uygulanmasına karar verilmişti.
TÜRKİYE'YE HANGİ YAPTIRIMLAR UYGULANDI?
ABD, Aralık 2020'de Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle CAATSA kapsamında Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve dört üst düzey yetkiliye yaptırım uyguladı. Uygulanan yaptırımlar şöyle:
- Savunma Sanayii Başkanlığı'na ABD'den mal ve teknoloji ihracatına yönelik yeni ihracat lisanslarının verilmesi durduruldu.
- ABD İhracat-İthalat Bankası'nın (Eximbank) SSB'ye yönelik kredi, garanti ve sigorta desteği kesildi.
- ABD mali kuruluşlarının, Savunma Sanayii Başkanlığı'na 12 aylık dönemde 10 milyon doların üzerindeki kredi veya finansman sağlaması yasaklandı.
- ABD, uluslararası finans kuruluşlarında Türkiye'nin Savunma Sanayii Başkanlığı'nın yararlanacağı kredi ve finansmanlara karşı oy kullanma kararı aldı.
- Dönemin Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir, Savunma Sanayii Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit, Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı Serhat Gençoğlu ile Savunma Sanayii Başkanlığı Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanlığı Grup Müdürü Mustafa Alper Deniz'e mal varlığı dondurma, finansal işlem kısıtlaması ve ABD'ye giriş yasağı uygulandı.
YAPTIRIMLAR HANGİ KİŞİ VE KURUMLARI KAPSIYORDU?
CAATSA kapsamında Türkiye'de Savunma Sanayii Başkanlığı ile dönemin Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir, Savunma Sanayii Başkan Yardımcısı Faruk Yiğit, Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanı Serhat Gençoğlu ile Savunma Sanayii Başkanlığı Hava Savunma ve Uzay Daire Başkanlığı Grup Müdürü Mustafa Alper Deniz yaptırım listesine alındı.
CAATSA YAPTIRIMLARI KALDIRILIRSA TÜRKİYE'Yİ NELER BEKLİYOR?
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması halinde Türkiye ile ABD arasındaki savunma sanayii alanındaki bazı kısıtlamaların sona ermesi mümkün olabilecek. Bu kapsamda Savunma Sanayii Başkanlığı'nın ABD'den teknoloji, ekipman ve savunma ürünlerine erişimine ilişkin yaptırımların kaldırılması gündeme gelebilecek. İki ülke arasında savunma sanayii alanındaki iş birliği ve ortak projelerin yeniden ilerlemesi de değerlendirilebilecek başlıklar arasında yer alıyor.
Yaptırımların kaldırılması durumunda F-16 modernizasyonu, mühimmat tedariki, savunma sistemleri ve ortak üretim projelerine ilişkin görüşmelerin yeniden hız kazanmasının önü açılabilecek. Bununla birlikte bu alanlarda atılacak adımların ABD'nin ilgili kurumları ile Kongre'nin onay süreçlerine bağlı olarak ilerlemesi gerekiyor.
