Kök maaş, iş sözleşmenizde belirtilen ve bordronun en temel unsuru olan brüt ücrettir. Adını, bir ağacın kökünden alır, çünkü tüm dallar yani kesintiler ve ek ödemeler buradan türetilir. İş Kanunu'na göre, kök maaş saatlik, günlük veya aylık olarak tanımlanır. Örneğin, asgari ücretin kök hali, bordrodaki temel tutardır.
Bu kavramı anlamak, zam görüşmelerinde ve dava süreçlerinde kritik rol oynar. Yanlış hesaplanan kök maş, fazla mesai ve kıdem tazminatı gibi haklarınızı etkiler. Uzmanlar, kök maaşın enflasyon ve asgari ücret zamlarıyla güncellenmesi gerektiğini vurguluyor.
KÖK MAAŞ HESAPLAMASINDA TEMEL FÖRMÜL
Kök maaşı hesaplamak için şu adımları izleyin:
İş sözleşmenizi kontrol edin. Aylık brüt ücret belirtilmişse, bu kök maaştır.
Saatlik kök maaşı bulmak için: Aylık kök maaş / 30 gün / 7,5 saat (225 saat standart).
Günlük kök maaş: Aylık kök maaş / 30.
Ek ödemeleri ekleyin: Yemek, yol yardımı gibi ayni yardımlar kök maaşa dahil edilmez, ancak primler dahil edilebilir.
Formül basit: Kök Maaş = Brüt Ücret + Zorunlu Ekler - Yasal Hariç Tutulanlar. SGK primleri ve gelir vergisi, kök maaştan kesilir.
PRATİK ÖRNEKLERLE KÖK MAAŞ HESAPLAMA
Diyelim ki aylık brüt maaşınız 20.000 TL. Saatlik kök maaş: 20.000 / 225 = 88,89 TL. Fazla mesai için bu rakam baz alınır.
Örnek 1 - Asgari Ücret: 2024 net asgari ücret 17.002 TL iken brüt (kök) 20.002,50 TL'dir. Hesaplama: SGK işçi payı %14 + işsizlik %1 + vergi dilimleri düşülür.
Örnek 2 - Beyaz Yaka: Yıllık 300.000 TL brüt maaş alan bir yönetici için aylık kök maaş 25.000 TL. Yıllık izin ücreti: Günlük kök (25.000/30=833 TL) x 20 gün.
Bu örnekler, kök maaşın tazminat ve ikramiye hesaplarında temel olduğunu gösterir. Hesap makinesi apps'leri veya e-Devlet üzerinden doğrulayın.
KÖK MAAŞ VE KESİNTİLER, SGK VERGİ İLİŞKİSİ
Kök maaştan kesilenler: SGK primleri (%14 işçi payı), işsizlik sigortası (%1), gelir vergisi (yüzde 15-40 dilimler) ve damga vergisi. Örneğin, 25.000 TL kök maaşa %20 vergi diliminde yaklaşık 4.500 TL vergi kesilir.
SGK tavanı: 2024 için aylık 7,5 asgari ücret (yaklaşık 150.000 TL).
Vergi istisnaları: Asgari ücretliler için vergi muafiyeti geçerli.
Net maaş formülü: Kök maaş - (SGK + Vergi + Diğer).
Yüksek kök maaşlarda vergi yükü artar, bu yüzden bordro analizi şart. Mali müşavirler, kümülatif vergi matrahını dikkate alır.
YAYGIN HATALAR VE KÖK MAAŞ SAVUMASI
En sık hata: Ek ödemeleri kök maaşa katmamak. Fazla mesai ve ihbar tazminatında kök maaş baz alınır. İşten ayrılırken, bordrolarınızı inceleyin.
Savunma ipuçları:
Bordro itirazı için 5 yıl saklayın.
İş Mahkemesi'nde kök maaş delil olur.
Enflasyon farkı: Kök maaş zam oranına göre güncellenir.
Sendikalı işlerde toplu sözleşme kök maaşı korur. Güncel yasal değişiklikleri (örneğin 2024 asgari ücret düzenlemesi) takip edin.
KÖK MAAŞ GELECEĞİ, DİJİTAL ARAÇLAR VE YASAL GÜNCELLEMELER
Dijital bordro sistemleri (e-Bordro) kök maaş hesaplamayı kolaylaştırıyor. Gelecekte, yapay zeka tabanlı araçlar otomatik hesaplama yapılabilir.
