İş yerlerinde artan baskı ve çalışan şikayetleri tartışılırken Psikolog Ece Bahat, mobbing kavramına ilişkin kapsamlı değerlendirmelerini TÜRKINFORM muhabiri Sema Ersoy’a aktardı. Bahat, mobbing ile günlük iş stresi arasındaki çizginin net olduğunu belirterek, sürekli tekrar eden davranışların çalışan üzerinde ciddi etkiler oluşturduğunu ifade etti.
MOBBING'E UĞRADIĞINIZ NASIL ANLAŞILIR?
Uzmanlara göre mobbing, tek seferlik gerilimlerden değil, süreklilik gösteren ve kişiyi hedef alan bir süreçten oluşuyor. Davranışın tekrar etmesi temel kriter olarak öne çıkıyor. Psikolog Ece Bahat, mobbingin tanımını şu sözlerle yaptı:
“Mobbing, bir çalışanın iş yerinde sistematik ve süreklilik gösteren şekilde aşağılanması, dışlanması, değersizleştirilmesi ya da yıldırılmaya çalışılmasıdır. Burada önemli olan nokta, davranışın tek seferlik değil, belirli bir süre boyunca tekrar etmesidir.”
YAŞADIĞINIZ MOBBING Mİ, İŞ STRESİ Mİ?
İş yerindeki her stres, yoğunluk ya da performans beklentisi mobbing kapsamında değerlendirilmiyor. Ancak bazı davranışlar sistematik hâle geldiğinde tablo değişiyor. Bahat bu ayrımı şöyle anlatıyor:
“Her iş yerinde zaman zaman stres, yoğun iş yükü ya da yöneticilerden gelen performans beklentileri olabilir. Bunlar tek başına mobbing anlamına gelmez. Ancak kişi sürekli olarak küçük düşürülüyor, fikirleri yok sayılıyor, ekipten dışlanıyor, kasıtlı olarak başarısız gösterilmeye çalışılıyor veya mesleki itibarını zedeleyecek davranışlara maruz bırakılıyorsa artık mobbingden söz etmek mümkündür.”
Uzman ayrıca bazı davranışların bu sürecin parçası olabileceğini belirtiyor:
“Örneğin çalışanın sürekli herkesin içinde eleştirilmesi, yetkinliğinin sorgulanması, dedikoduya maruz bırakılması, bilerek bilgi akışının dışında tutulması ya da yapamayacağı görevlerle sıkıştırılması bu kapsamda değerlendirilebilir.”
“BEN Mİ ABARTIYORUM?” DÖNGÜSÜ KRİTİK BELİRTİ
Mobbinge maruz kalan çalışanların önemli bir kısmı yaşadığı süreci uzun süre adlandıramıyor. Kişi çoğu zaman durumu kendine yükleme eğiliminde oluyor. Bahat bu psikolojik süreci şöyle açıklıyor:
“Mobbinge maruz kalan kişiler çoğu zaman ilk etapta yaşadıkları durumu isimlendirmekte zorlanırlar. Genellikle ‘Ben mi abartıyorum?’, ‘Belki de yetersizim’ gibi düşünceler ortaya çıkar. Oysa kişinin yaşadığı olumsuzluklar sürekli hâle geldiyse ve ruhsal durumunu belirgin şekilde etkilemeye başladıysa bunun üzerinde durmak gerekir.”
Uzmanlara göre mobbing yalnızca psikolojik değil, aynı zamanda fiziksel ve davranışsal etkilerle birlikte ilerleyen bir süreçtir. Etkiler zamanla derinleşir. Bahat bu tabloyu şöyle aktarıyor:
“Duygusal olarak yoğun kaygı, huzursuzluk, özgüven kaybı, değersizlik hissi ve sürekli tetikte olma hali görülebilir. Davranışsal olarak işe gitmek istememe, işten kaçınma, motivasyon düşüklüğü, performansta gerileme ve sosyal geri çekilme sık karşılaşılan belirtilerdir. Fiziksel tarafta ise uyku problemleri, baş ağrıları, mide-bağırsak şikayetleri, çarpıntı, yorgunluk ve dikkat dağınıklığı görülebilir.
Özellikle kişinin hafta sonları veya izin günlerinde kendini daha iyi hissedip işe döneceği zaman yoğun stres yaşamaya başlaması da önemli işaretlerden biridir.”
UZUN VADEDE TÜKENMİŞLİK VE KAYGI BOZUKLUKLARI GÖRÜLEBİLİR
Mobbingin etkilerinin kısa süreli olmadığı, zamanla kişinin genel yaşamına yayıldığı belirtiliyor. Bahat bu durumu şöyle ifade ediyor:
“Mobbing kısa süreli bir iş sorunu olmanın ötesinde, kişinin ruh sağlığını ciddi şekilde etkileyebilen bir süreçtir. Uzun vadede anksiyete bozuklukları, depresif belirtiler, tükenmişlik sendromu, özgüven kaybı ve bazı durumlarda travma sonrası stres belirtileri ortaya çıkabilir.
Kişi zamanla yalnızca iş ortamında değil, özel hayatında da etkilenmeye başlar. Aile ilişkilerinde gerginlikler yaşanabilir, sosyal yaşamdan uzaklaşabilir ve genel yaşam doyumunda belirgin bir düşüş görülebilir. İş performansında dikkat ve konsantrasyon sorunları, hata yapma korkusu ve verimlilik kaybı sık karşılaşılan sonuçlardır.”
“PROFESYONEL DESTEK VE KAYIT TUTMA ÖNEMLİ”
Uzmanlara göre süreçle mücadelede en kritik adım, yaşananların görmezden gelinmemesi ve destek mekanizmalarının devreye sokulmasıdır. Bahat şu uyarılarda bulunuyor:
“Mobbing kısa süreli bir iş sorunu olmanın ötesinde, kişinin ruh sağlığını ciddi şekilde etkileyebilen bir süreçtir. Uzun vadede anksiyete bozuklukları, depresif belirtiler, tükenmişlik sendromu, özgüven kaybı ve bazı durumlarda travma sonrası stres belirtileri ortaya çıkabilir.
Kişi zamanla yalnızca iş ortamında değil, özel hayatında da etkilenmeye başlar. Aile ilişkilerinde gerginlikler yaşanabilir, sosyal yaşamdan uzaklaşabilir ve genel yaşam doyumunda belirgin bir düşüş görülebilir. İş performansında dikkat ve konsantrasyon sorunları, hata yapma korkusu ve verimlilik kaybı sık karşılaşılan sonuçlardır.
Bu süreçte kişinin yaşadıklarını küçümsememesi ve mümkünse profesyonel destek alması önemlidir. Psikolojik destek, kişinin yaşadığı süreci anlamlandırmasına, özgüvenini korumasına ve stresle baş etme becerilerini güçlendirmesine yardımcı olur. Bunun yanında yaşanan olayların kayıt altına alınması, gerekli durumlarda insan kaynakları veya ilgili mekanizmalara başvurulması da sürecin sağlıklı yönetilmesi açısından önem taşır. En önemlisi ise kişinin yaşadığı durumun kendi değeriyle veya yeterliliğiyle ilgili olmadığını fark edebilmesidir.”
