Rusya-Ukrayna savaşında Karadeniz cephesi giderek daha tehlikeli hale geliyor. Limanlar ve askeri gemilerle başlayan karşılıklı saldırıların petrol terminalleri, enerji altyapısı ve ticari gemilere kadar genişlemesi, bölgedeki seyir güvenliğini yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, son gelişmelerin sorumluluğunu Ukrayna’ya yüklerken, Kiev’in Rusya’nın ekonomik ve sivil altyapısını hedef almasının ardından Moskova’nın karşılık verdiğini savundu. Peskov, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in daha önce kullandığı “Pandora’nın kutusu” ifadesine atıfta bulunarak Ukrayna’nın saldırılarının çatışmanın kapsamını genişlettiğini öne sürdü.
“PANDORA’NIN KUTUSUNU UKRAYNA AÇTI”
Putin, Ukrayna’nın Rusya’daki ekonomik hedeflere yönelik saldırılarını artırmasının ardından Kiev’i “Pandora’nın kutusunu açmakla” suçlamıştı. Peskov da Kremlin’in son açıklamalarında bu ifadeyi yeniden gündeme getirerek Moskova’nın yaşanan tırmanmayı Ukrayna’nın eylemlerine verilen bir karşılık olarak değerlendirdiğini belirtti.
Rus yönetimine göre Kiev’in enerji tesisleri, ekonomik altyapı ve Rusya bağlantılı deniz taşımacılığını hedef alan saldırıları savaşın sınırlarını genişletti. Moskova ise Ukrayna’nın askeri kapasitesine hizmet ettiğini savunduğu liman ve lojistik altyapıyı meşru hedef olarak görüyor.
Kiev yönetimi ise Rusya’nın bu tezini reddediyor. Ukrayna, Rus enerji ve lojistik altyapısına yönelik operasyonların Moskova’nın savaş kapasitesini ve askeri finansman kaynaklarını zayıflatmayı amaçladığını savunuyor.
KARADENİZ’DE TİCARİ GEMİLER SAVAŞIN ORTASINDA KALDI
Son aylarda karşılıklı saldırıların ticari gemilere kadar uzanması Karadeniz’deki riskin boyutunu değiştirdi. Türk sahipli veya Türkiye bağlantılı gemilerin de saldırılardan etkilenmesi üzerine Ankara hem Moskova’ya hem de Kiev’e uyarılarda bulundu.
Türkiye, özellikle sivil deniz taşımacılığının savaşın dışında tutulmasını istiyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, çatışmaların başlangıçta limanlar ve askeri gemiler üzerinde yoğunlaştığını ancak zaman içerisinde ticari gemilerin de saldırıların hedefi haline geldiğini belirterek Karadeniz’de karşılıklı saldırıları durduracak bir moratoryum mekanizması önermişti.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da ticari deniz taşımacılığının güvenliğinin yalnızca Türkiye açısından değil, Karadeniz üzerinden gerçekleştirilen küresel ticaret açısından önem taşıdığını vurgulamıştı.
MOSKOVA ANKARA’YA UKRAYNA’YI ŞİKAYET ETTİ
Karadeniz’deki saldırılar 8-9 Eylül tarihlerinde Moskova’da gerçekleştirilen Türk-Rus diplomatik görüşmelerinin de önemli gündem maddelerinden biri oldu.
Rusya Dışişleri Bakanlığı, Türk heyetine Ukrayna’nın Karadeniz’deki faaliyetlerine ilişkin Moskova’nın değerlendirmelerinin aktarıldığını açıkladı. Rus tarafı, Kiev’in eylemlerinin seyir güvenliğini tehdit ettiğini ve bu riskin Türkiye’yi de doğrudan ilgilendirdiğini savundu.
Ankara ise savaşın Karadeniz’deki ticari deniz trafiğine daha fazla yayılmasını istemiyor. Türkiye, daha önce Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi’ni Dışişleri Bakanlığına çağırarak Türk gemilerinin hedef alınması nedeniyle güvenlik, mülkiyet, çevre ve seyir serbestisinin korunması gerektiğini bildirmişti.
MOSKOVA SİLAH TAŞINDIĞINI SAVUNUYOR
Rusya’nın ticari gemilere ilişkin temel iddialarından biri, sivil taşımacılığın Ukrayna’ya askeri malzeme ulaştırmak amacıyla kullanılabileceği yönünde. Moskova, geçmişte Karadeniz Tahıl Girişimi kapsamında oluşturulan mekanizmanın da bu nedenle yeniden hayata geçirilmesine karşı çıkıyor.
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ticari yük taşıdığı belirtilen gemilerin gerçekte silah ve mühimmat taşıyıp taşımadığının denetlenmesinin mümkün olmadığını savunarak Karadeniz’de gemilere yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulması önerisine mesafeli yaklaştı.
Moskova, 2022-2023 yıllarında uygulanan tahıl koridorunun Ukrayna tarafından askeri amaçlarla kullanıldığını ileri sürerken Kiev bu suçlamaları reddediyor.
TÜRKİYE YENİ BİR KARADENİZ MEKANİZMASI İSTİYOR
Ankara’nın önerisi ise Rusya ile Ukrayna arasında daha sınırlı ancak uygulanabilir bir mutabakat kurulması üzerine şekilleniyor. İlk aşamada ticari gemiler, limanlar ve deniz ticaretine hizmet eden altyapının karşılıklı saldırıların dışında tutulması hedefleniyor.
Türkiye açısından bu mesele yalnızca Rusya-Ukrayna savaşının bir uzantısı değil. Karadeniz’den geçen ticaret, Türk limanları, Türk denizcilik şirketleri ve Türk mürettebatın güvenliği çatışmanın genişlemesinden doğrudan etkileniyor.
Ankara bu nedenle hem Rusya hem de Ukrayna ile iletişim kanallarını kullanarak savaşın ticari deniz taşımacılığına yayılmasını engellemeye çalışıyor. Türkiye’nin arabuluculuğunda 2022’de kurulan tahıl koridorunun deneyimi de yeni bir mekanizma ihtimalinde yeniden gündeme geliyor.
UKRAYNA: TEKNİK KANIT İSTİYORUZ
Kiev ise Karadeniz’deki saldırılara ilişkin kendisine yöneltilen suçlamaların teknik kanıtlarla desteklenmesi gerektiğini savunuyor. Ukrayna tarafı, ticari gemilere yönelik saldırıların kaynağının belirlenmesi konusunda spekülasyon yerine somut bulguların esas alınması gerektiğini belirtiyor.
Ukrayna yönetimi aynı zamanda Karadeniz’de yalnızca tahıl gemilerini değil, tüm meşru sivil deniz taşımacılığını koruyacak daha geniş bir güvenlik mekanizmasını Türkiye ile görüşmeye açık olduğunu bildiriyor.
Böylece Ankara’nın önerdiği model konusunda Kiev daha olumlu bir yaklaşım sergilerken Moskova, gemilerin askeri amaçlarla kullanılabileceği gerekçesiyle aynı öneriye şüpheyle yaklaşıyor.
ZELENSKİ’NİN UÇAĞINA İHA SALDIRISI İDDİASI
Karadeniz’deki gerilim devam ederken Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin Moldova’dan Norveç’e hareketi sırasında İHA tehdidi yaşandığı yönündeki iddialar da gündeme geldi.
Moldova makamlarının açıklamalarına göre Zelenski’nin uçağı doğrudan bir İHA saldırısına uğramadı. Moldova hava sahasının İHA alarmı nedeniyle geçici olarak kapatılması üzerine uçağın kalkışı ertelendi ve tehlikenin sona ermesinin ardından uçuşa izin verildi.
Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store’nin ilk değerlendirmelerinde olayın Zelenski’nin uçağına yönelik bir saldırı olduğu izlenimi oluşsa da daha sonra yapılan açıklamalar doğrudan saldırı iddiasını doğrulamadı.
MOSKOVA BATI’YI DA SUÇLUYOR
Kremlin, Ukrayna’nın Rusya içindeki operasyonlarını yalnızca Kiev’in aldığı kararlar olarak değerlendirmiyor. Moskova uzun süredir İngiltere başta olmak üzere bazı Batılı ülkelerin Ukrayna’nın istihbarat ve sabotaj faaliyetlerine destek verdiğini öne sürüyor.
Rus yönetimi, cephede istediği sonucu elde edemediğini savunduğu Ukrayna’nın Rusya içerisindeki ekonomik hedeflere, enerji altyapısına ve stratejik tesislere yönelik saldırılara ağırlık verdiğini iddia ediyor. Kiev ise Batı’nın kendisini savaşa sürüklediği yönündeki Rus suçlamalarını reddederek saldırıların Rusya’nın savaş kapasitesini azaltmayı amaçladığını belirtiyor.
KARADENİZ’DE YENİ KRİZİN MERKEZİNDE TÜRKİYE VAR
Karadeniz’de karşılıklı saldırıların ticari gemilere kadar genişlemesi Türkiye’yi savaşın deniz cephesinde daha kritik bir konuma taşıyor. Ankara bir taraftan Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü desteklerken diğer taraftan Rusya ile diplomatik ve ekonomik ilişkilerini sürdürüyor.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi nedeniyle Karadeniz’e erişimin merkezinde bulunan Türkiye, savaşın başlangıcından bu yana bölgedeki askeri tırmanmanın sınırlandırılması için özel bir politika izliyor. Ticari gemilerin giderek daha fazla hedef haline gelmesi ise Ankara’nın karşı karşıya olduğu riski büyütüyor.
