Türk Devletleri İşbirliği Günü, Türk devletleri arasındaki ilişkilerin kurumsallaşmasını sağlayan Nahçıvan Anlaşması’nın 17. yıl dönümünde kutlanıyor. 3 Ekim 2009’da imzalanan anlaşma, bugün Türk Devletleri Teşkilatı adıyla faaliyet gösteren yapının temelini oluşturdu.
3 Ekim’in iş birliği günü olarak kabul edilmesi bu anlaşmaya dayanıyor. Ortak tarih, dil, kimlik ve kültür bağları üzerine kurulan yapı, Türk devletleri arasında farklı alanlarda yürütülen çalışmaların eşgüdümünü sağlamayı amaçlıyor.
NAHÇIVAN’DA DÖRT ÜLKENİN İMZASIYLA KURULDU
Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan, Nahçıvan’da gerçekleştirilen zirvede Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi’nin kuruluş anlaşmasını imzaladı. Türk Konseyi olarak da anılan kuruluşla, ülkeler arasındaki görüşmelerin düzenli bir yapı içinde sürdürülmesi ve zirvelerde alınan kararların takip edilmesi hedeflendi.
Bu adımın gerisinde, 1992’de başlayan devlet başkanları zirveleri bulunuyordu. Nahçıvan Anlaşması, önceki yıllarda gelişen çok taraflı ilişkileri uluslararası bir teşkilat altında topladı. Böylece zirve buluşmalarında ortaya konulan hedeflerin kurumsal mekanizmalar üzerinden yürütülmesinin önü açıldı.
İSTANBUL ZİRVESİNDE TEŞKİLATIN ADI DEĞİŞTİ
Kuruluşun bugünkü adını alması, 12 Kasım 2021’de İstanbul’da düzenlenen 8. Zirve’de kararlaştırıldı. Türk Konseyi, bu toplantının ardından çalışmalarını Türk Devletleri Teşkilatı adı altında sürdürmeye başladı.
Aynı zirvede Türk Dünyası 2040 Vizyon Belgesi de kabul edildi. Teşkilatın orta ve uzun vadeli amaçları ile görevlerini belirleyen belge, sonraki dönemde yürütülecek çalışmalar için ortak bir çerçeve sundu. Türkmenistan’ın gözlemci olarak katılması da İstanbul’daki toplantıda gerçekleşti.
BEŞ ÜYE ÜLKE AYNI ÇATIDA BULUŞUYOR
Teşkilatta Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan tam üye olarak yer alıyor. Dört kurucu ülkenin ardından Özbekistan, Ekim 2019’da Bakü’de düzenlenen zirvede üyeliğe katıldı.
Macaristan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ise gözlemci statüsünde bulunuyor. Macaristan 2018’de, Türkmenistan 2021’de, KKTC de 2022’de bu statüyü kazandı. Ülkelerin yanı sıra Ekonomik İşbirliği Teşkilatı da 2023’ten bu yana gözlemci olarak yapıya dahil.
İŞ BİRLİĞİ KÜLTÜRDEN TİCARETE UZANIYOR
TDT’nin çalışma alanları kültürel ilişkilerle sınırlı kalmıyor. Ekonomi, bilim, eğitim, ulaştırma, turizm ve gümrük işlemleri de ülkeler arasında iş birliğinin geliştirilmesinin hedeflendiği başlıklar arasında bulunuyor. Teşkilat, bu alanlardaki ikili ilişkilerin bölgesel düzeyde ortak çalışmalara dönüştürülmesini amaçlıyor.
Karar ve koordinasyon yapısında Devlet Başkanları Konseyi, Dışişleri Bakanları Konseyi, Aksakallar Konseyi, Kıdemli Memurlar Komitesi ve Sekretarya görev yapıyor. TÜRKSOY, TÜRKPA, Türk Akademisi, Türk Kültür ve Mirası Vakfı ile Türk Ticaret ve Sanayi Odaları Birliği gibi kuruluşlar da kendi faaliyet alanları üzerinden iş birliğine katkı sunuyor.
AZERBAYCAN’DAN İŞ BİRLİĞİNİ GENİŞLETME MESAJI GELDİ
Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı, 3 Ekim dolayısıyla yayımladığı mesajda Türk devletleri arasındaki dayanışmaya değindi. Bakanlığın X hesabından yapılan paylaşımda, Nahçıvan Anlaşması’yla temeli atılan teşkilatın ortak kökler ve kültürel değerler etrafında gelişen stratejik ortaklığı temsil ettiği belirtildi.
Açıklamada, Azerbaycan’ın diğer Türk devletleriyle iş birliğini genişletme ve ortak geleceği güçlendirme hedefini sürdürdüğü kaydedildi. Bakanlık, Türk dünyası arasındaki bağların geliştirilmesine yönelik kararlılığını vurguladı.
Teşkilatın bu ayki takviminde Türkiye’nin ev sahipliği yapacağı 13. Zirve de bulunuyor. TDT’nin resmi etkinlik programına göre liderler zirvesi 30 Ekim’de gerçekleştirilecek. Zirve öncesinde, 29 Ekim’de Ankara’da Dışişleri Bakanları Konseyi toplantısı yapılması planlanıyor.
