Rusya-Ukrayna savaşının uzaması Kiev yönetiminin yalnızca askeri değil, mali kapasitesi üzerindeki baskıyı da artırıyor. Ukrayna yönetimi, yılın geri kalanındaki harcamaları karşılamak amacıyla müttefiklerinden yaklaşık 23 milyar euroluk ek bütçe desteği talep ederken Avrupa Komisyonu henüz bu talebi karşılamaya hazır görünmüyor.
Riga’da konuşan Dombrovskis, savaşın yüksek yoğunlukta devam ettiğine ve Rusya’nın saldırılarını artırdığına dikkat çekerek Ukrayna’nın önemli miktarda ek finansmana ihtiyaç duyabileceğini kabul etti. Ancak Komisyonun öncelikle ortaya çıkan finansman açığının nasıl oluştuğunu ve ne kadarlık bölümünün gerçekten karşılanması gerektiğini belirlemek istediğini söyledi.
KİEV 23 MİLYAR EURO İSTİYOR
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, geçen ay Batılı müttefiklerinden yaklaşık 23 milyar euroluk bütçe açığının kapatılması için destek istemişti. Kiev yönetimi, beklenmedik açığın temel nedenlerinden birinin yılın ikinci yarısı için ayrılan kaynakların savaş harcamaları nedeniyle ilk altı ayda kullanılması olduğunu savunuyor.
Talep edilen kaynak yalnızca silah ve mühimmat harcamalarından oluşmuyor. Personel giderleri ve sosyal harcamaların yanı sıra gelecek yıl teslim edilmesi planlanan askeri ekipmanlar için yapılacak milyarlarca euroluk ön ödemeler de finansman ihtiyacının içerisinde bulunuyor.
Yaklaşık 6 milyar euroluk bölümün 2027'nin başlarında teslim edilmesi planlanan silah sistemleri için peşin ödemelerde kullanılmasının planlandığı belirtiliyor. Bu durum Ukrayna’nın bugünkü bütçesinin gelecek yılın savunma ihtiyaçlarını da finanse etmeye başladığını gösteriyor.
BRÜKSEL: ÖNCE AÇIĞIN NEREDEN GELDİĞİNİ GÖRELİM
Avrupa Komisyonu ise Kiev’in açıkladığı rakamı doğrudan kabul etmek yerine daha ayrıntılı bir mali tablo talep ediyor. Dombrovskis, açığın nasıl karşılanacağına ilişkin karar verilmeden önce finansman ihtiyacının gerçek boyutunun ortaya çıkarılması gerektiğini vurguladı.
Uluslararası Para Fonu da Ukrayna’nın bütçe görünümüne ilişkin teknik değerlendirmelere dahil olmuş durumda. Kiev’in gelirleri, askeri harcamaları ve uluslararası finansman akışları incelenirken ortaya çıkan açığın hangi kaynaklardan kapatılabileceği üzerinde çalışılıyor.
Brüksel açısından tartışma Ukrayna’ya destek verilip verilmemesinden çok, desteğin hangi mekanizma üzerinden ve hangi denetim koşullarıyla sağlanacağı üzerinde yoğunlaşıyor.
90 MİLYAR EUROLUK KREDİ ÖNE ÇEKİLEBİLİR
Kiev’in masaya getirdiği seçeneklerden biri, Avrupa Birliği tarafından Ukrayna için oluşturulan 90 milyar euroluk kredi paketindeki ödemelerin hızlandırılması.
Mevcut plana göre kaynakların 2026 ve 2027 yıllarına yayılarak yaklaşık 45’er milyar euroluk dilimler halinde kullandırılması öngörülüyor. Ukrayna ise artan nakit ihtiyacı nedeniyle gelecek döneme ayrılmış kaynakların bir bölümünün daha erken kullanılmasını istiyor.
Ancak böyle bir karar kısa vadede Kiev’in finansman sorununu hafifletse de gelecek yıl için ayrılan kaynakların azalması anlamına gelebilir. Bu nedenle Brüksel, ödeme takvimini değiştirmenin sonraki dönemlerde yeni bir finansman açığı yaratıp yaratmayacağını da değerlendirmek zorunda.
Dombrovskis, kredi mekanizmasının belirli ayarlamalara izin verdiğini ancak Komisyonun Kiev’den ödeme takviminin değiştirilmesine yönelik henüz resmi bir talep almadığını söyledi.
AB PARANIN NASIL HARCANDIĞINI DAHA YAKINDAN İZLİYOR
23 milyar euroluk beklenmedik finansman ihtiyacı, Ukrayna’daki mali şeffaflık ve hesap verebilirlik tartışmalarını da yeniden gündeme taşıdı. Savaş boyunca Kiev yönetiminde ortaya çıkan yolsuzluk ve usulsüzlük vakaları, Avrupa’dan sağlanan milyarlarca euroluk yardımın denetlenmesini daha hassas hale getirdi.
AB, Ukrayna’ya sağladığı makrofinansal yardımları mali disiplin, iyi yönetişim ve yolsuzlukla mücadele gibi şartlara bağlıyor. Silah alımları ve bazı mali işlemler de denetim mekanizmaları kapsamında takip ediliyor.
Dombrovskis, Ukrayna’ya desteğin devam edeceğini belirtirken iyi yönetişim ve yolsuzlukla mücadelenin finansman programlarının temel koşullarından biri olmaya devam edeceğini vurguladı.
45 MİLYAR EUROLUK 2026 KAYNAĞI KULLANILMAYA BAŞLANDI
AB’nin Ukrayna için 2026 yılına ayırdığı 45 milyar euroluk finansmanın bir bölümü şimdiden kullanıldı. Yaklaşık 3,2 milyar euro bütçe desteğine aktarılırken 8,35 milyar euroluk bölüm askeri yardım kapsamında değerlendirildi.
Savaşın beklenenden yüksek maliyetle devam etmesi ise yılın ilerleyen dönemleri için ayrılan kaynakların daha erken kullanılmasına neden oldu. Kiev’in 23 milyar euroluk yeni talebinin arkasındaki temel sorunlardan biri de bu finansman takviminin öne çekilmesi.
Bu nedenle Ukrayna yönetimi ya müttefiklerinden yeni para bulmak ya da gelecek dönemlere ayrılan mevcut kaynakları daha erken kullanmak zorunda kalabilir.
MASADA 210 MİLYAR EUROLUK RUS VARLIĞI VAR
Kiev’in finansman sorununa yönelik en tartışmalı seçenek ise Avrupa’da dondurulan Rusya Merkez Bankası varlıkları.
Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Batılı ülkeler Moskova’ya ait yüz milyarlarca euroluk rezervi dondurdu. Bunların yaklaşık 210 milyar euroluk önemli bölümü Belçika merkezli Euroclear’da tutuluyor.
Ukrayna, söz konusu varlıkların en azından bir bölümünün doğrudan kendi finansmanı için kullanılmasını istiyor. İsveç, Hollanda, İspanya, Polonya ve Baltık ülkeleri de daha önce uzlaşma sağlanamayan bu seçeneğin yeniden değerlendirilmesini destekliyor.
Belçika ise hukuki ve mali riskler nedeniyle Rus varlıklarının doğrudan kullanılmasına temkinli yaklaşıyor. Euroclear’ın Belçika’da bulunması, olası Rus davaları veya misillemelerinde ülkenin önemli bir risk üstlenebileceği endişesini beraberinde getiriyor.
AVRUPA PARLAMENTOSU’NDA 122 VEKİLDEN DESTEK
Rus varlıklarının Ukrayna’ya aktarılması fikri Avrupa Parlamentosu’nda da yeniden güç kazanıyor. Farklı siyasi gruplardan 122 milletvekili, dondurulan Rus rezervlerinin en azından bir bölümünün Kiev’in finansman ihtiyaçları için kullanılmasını destekleyen girişimde bir araya geldi.
Avrupa Komisyonu ise şimdilik yeni bir yasa teklifi sunma taahhüdünde bulunmuyor. Dombrovskis, Komisyonun üye devletler arasında uzlaşma sağlanmasına yardımcı olmaya hazır olduğunu ancak çözümün siyasi ve hukuki açıdan kabul edilebilir olması gerektiğini belirtti.
Rus varlıklarının doğrudan müsadere edilmesi uzun süredir uluslararası hukuk, devlet dokunulmazlığı ve Avrupa finans sisteminin güvenilirliği açısından tartışılıyor. AB bu nedenle şimdiye kadar varlıkların ana parasına el koymak yerine bunlardan elde edilen olağanüstü gelirlerin Ukrayna’ya yönlendirilmesine ağırlık verdi.
KİEV’İN 2027 HESABI DA ŞİMDİDEN BAŞLADI
Ukrayna’nın finansman sorununun yalnızca 2026 ile sınırlı kalmayacağı değerlendiriliyor. Savaşın devam etmesi halinde askeri harcamaların yanı sıra kamu çalışanlarının maaşları, emekli aylıkları, sosyal yardımlar ve temel devlet hizmetlerinin sürdürülmesi için dış finansman ihtiyacı devam edecek.
Özellikle 2027 için planlanan askeri teslimatlara şimdiden milyarlarca euroluk ödeme yapılması, gelecek yılın bütçesi üzerindeki baskının da bugünden başladığını gösteriyor.
Bu nedenle Brüksel’in önündeki soru yalnızca Kiev’in istediği 23 milyar euronun bulunması değil. AB aynı zamanda Ukrayna’nın önümüzdeki yıllardaki finansman ihtiyacını sürdürülebilir hale getirecek bir model oluşturmak zorunda.
AB’NİN ÖNÜNDE ÜÇ SEÇENEK
Gelinen noktada Brüksel’in önünde üç temel finansman yolu bulunuyor. Mevcut 90 milyar euroluk kredinin ödemeleri hızlandırılabilir, üye ülkelerden yeni kaynak oluşturulabilir veya dondurulmuş Rus varlıklarının Ukrayna için daha geniş biçimde kullanılmasının önü açılabilir.
Her seçeneğin farklı bir mali ve siyasi bedeli bulunuyor. Kredinin öne çekilmesi gelecekteki kaynakları azaltırken yeni bütçe oluşturulması üye devletlerin daha fazla yük üstlenmesini gerektiriyor. Rus varlıklarının kullanılması ise hukuki ve finansal riskleri beraberinde getiriyor.
