2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e verildi. Üç bilim insanı, ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri nedeniyle ödüle layık görüldü.
Nobel Meclisi tarafından yapılan açıklamada, bilim insanlarının çalışmalarının yaşayan beyindeki sinir hücrelerinin etkinliğini ışık kullanılarak kontrol edilmesini mümkün kıldığı belirtildi. Araştırmaların beynin işleyişinin ve sinir hücreleri arasındaki bağlantıların daha ayrıntılı incelenmesine imkan sağladığı aktarıldı.
2026 NOBEL TIP ÖDÜLÜ ÜÇ BİLİM İNSANINA VERİLDİ
Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'in çalışmaları optogenetik yönteminin temelini oluşturdu. Yöntem, ışığa duyarlı proteinlerin kullanılmasıyla sinir hücrelerinin faaliyetlerinin kontrol edilmesine dayanıyor.
Peter Hegemann ve Georg Nagel, tek hücreli alglerde bulunan kanalrodopsin adlı proteinin özelliklerini ortaya çıkardı. Protein, mavi ışıkla karşılaştığında hücre zarındaki bir kanalı açarak yüklü iyonların geçişine ve elektriksel sinyal oluşmasına yol açıyor.
Karl Deisseroth ise bu mekanizmayı sinir hücrelerinde kullanarak ışık aracılığıyla sinir sinyallerinin kontrol edilmesini sağlayan çalışmalara öncülük etti.
OPTİGENETİK BEYİN ARAŞTIRMALARINDA KULLANILIYOR
Deisseroth'un çalışmalarıyla kanalrodopsin proteininin sinir hücrelerinde kullanılmasının ardından optogenetik yöntemi geliştirildi. Deisseroth, 2005 yılında yöntemin temelini ortaya koyan çalışmasını yayımladı. İki yıl sonra ışıkla kontrol edilen sinir hücrelerini canlı farelerin beyninde çalıştırmayı başardı.
Optogenetik, araştırmacıların belirli sinir hücrelerinin faaliyetlerini hassas biçimde kontrol etmesine imkan veriyor. Yöntem sayesinde hafıza, duygular ve davranışlarla bağlantılı sinir devreleri incelenebiliyor.
NOBEL ÖDÜLÜNÜN GEREKÇESİ AÇIKLANDI
Nobel Komitesi, üç bilim insanının keşiflerinin sinir sisteminin çalışma biçiminin anlaşılmasında yeni bir araştırma alanı oluşturduğunu bildirdi. Optogenetik yöntemi dünya genelindeki nörobilim laboratuvarlarında kullanılıyor.
Araştırmacılar yöntemi nörolojik ve psikiyatrik hastalıklarla bağlantılı sinir devrelerini incelemek için de kullanıyor. Klinik araştırmalarda ise görme kaybı bulunan kişilerin görme yetisinin yeniden kazandırılması amacıyla optogenetik temelli yaklaşımlar üzerinde çalışmalar yürütülüyor.
2026 Nobel Tıp Ödülü kapsamında üç bilim insanı toplam 12 milyon İsveç kronu tutarındaki para ödülünü paylaşacak. Nobel ödülleri, Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta düzenlenecek törenlerle sahiplerine takdim edilecek.
