Arktik Daire'nin yaklaşık 200 kilometre kuzeyinde bulunan Kiruna, dünyanın en büyük yer altı demir cevheri madenlerinden birine ev sahipliği yapıyor. Ancak kentin ekonomik gücü olan maden, yıllar içinde yer altında oluşturduğu boşluklar nedeniyle zeminde çatlaklara ve çökme riskine yol açtı. Bu nedenle İsveçli yetkililer, tarihi binalar, kamu kurumları ve binlerce konutu kapsayan kapsamlı bir taşınma projesini hayata geçirdi. Şehir merkezi yaklaşık 3 kilometre doğuya taşınırken, süreç etaplar halinde yıllardır devam ediyor. Yaklaşık 6 bin kişi, binlerce konut ve çok sayıda kamu binası bu dönüşümden etkileniyor.
DEV TAŞINMA OPERASYONU YILLARDIR ADIM ADIM SÜRÜYOR
Kiruna'daki taşınma süreci, yalnızca birkaç binanın yer değiştirmesinden ibaret değil. Dünyanın en kapsamlı kentsel dönüşüm projelerinden biri olarak gösterilen çalışma kapsamında tarihi yapılar, belediye hizmet binaları, okullar, kiliseler, yollar, altyapı sistemleri ve binlerce konut ya yeni yerlerine taşınıyor ya da aslına uygun şekilde yeniden inşa ediliyor. Kentin simgelerinden bazı tarihi binalar ise özel platformlar ve raylı sistemler kullanılarak metrelerce öteden yeni konumlarına taşınıyor. Yetkililer, taşınma işlemlerinin vatandaşların günlük yaşamını en az etkileyecek şekilde etap etap yürütüldüğünü belirtiyor. Yeni şehir merkezi inşa edilirken eski merkez kontrollü biçimde boşaltılıyor. Böylece hem madencilik faaliyetleri kesintiye uğramıyor hem de kent sakinlerinin yaşamını sürdürebileceği modern ve güvenli bir yerleşim alanı oluşturuluyor.
MADEN KENTİ OLMANIN BEDELİ AĞIR OLDU
1900'lü yılların başından bu yana dünyanın en zengin demir cevheri rezervlerinden biri sayesinde büyüyen Kiruna, İsveç ekonomisinin en stratejik şehirlerinden biri olarak kabul ediliyor. Ülkenin en büyük demir cevheri üreticisi olan devlet şirketi LKAB tarafından işletilen maden, yıllardır Avrupa'nın çelik üretimine önemli katkı sağlıyor. Ancak yer altında kilometrelerce derinlikte sürdürülen madencilik faaliyetleri zamanla zeminde deformasyonlara neden oldu. Uzmanların yaptığı jeolojik incelemelerde, maden galerilerinin genişlemesiyle birlikte şehir merkezinin bulunduğu bölgede çatlak ve çökme riskinin giderek arttığı tespit edildi. Bunun üzerine İsveç hükümeti, yerel yönetimler ve maden şirketi ortak hareket ederek, "şehri olduğu yerde bırakmak yerine daha güvenli bir alana taşımanın" en doğru çözüm olduğuna karar verdi. Bugün dünyada eşi benzeri az görülen bu proje, şehir planlaması ve afet yönetimi açısından uluslararası düzeyde örnek gösteriliyor.
DÜNYA ŞEHİRCİLİK TARİHİNE GEÇEN PROJE
Uzmanlara göre Kiruna'da yürütülen çalışma, yalnızca bir taşınma operasyonu değil; aynı zamanda geleceğin şehir planlamasına yön veren önemli bir mühendislik projesi. Milyarlarca dolarlık yatırımla sürdürülen süreçte, tarihi dokunun korunması ile modern şehircilik anlayışı bir arada uygulanıyor. Bir yandan yüz yılı aşkın geçmişe sahip yapılar özenle taşınırken, diğer yandan enerji verimliliği yüksek, çevre dostu ve sürdürülebilir yeni yaşam alanları oluşturuluyor. Bu yönüyle Kiruna, Atatürk'ün "Ağaç kesilmeyecek, gerekirse köşk taşınacak" anlayışıyla hafızalara kazınan Yürüyen Köşk hikâyesini hatırlatan, ancak bu kez tek bir bina yerine koskoca bir şehrin geleceğini yeniden şekillendiren sıra dışı bir dönüşüm projesi olarak dikkat çekiyor. Bu nedenle proje, sadece İsveç'in değil, dünyanın en ilginç şehircilik uygulamalarından biri olarak yakından takip ediliyor.
