Borsa İstanbul'da işlem gören bankalar, kendi paylarını satın alırken sermaye tarafında bir bedel ödemeyecek. Kararı 17 Eylül'de duyuran Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK), 11571 sayılı kararıyla söz konusu alımları yıl sonuna dek çekirdek sermaye hesabının dışında tuttu.
Muafiyet 16 Eylül 2026 sonrasında yapılan alımları kapsıyor. Uygulamanın son günü 31 Aralık 2026 olarak belirlendi. Kapsam, yalnızca payları Borsa İstanbul Pay Piyasası'nda işlem gören halka açık bankalarla sınırlı tutuldu.
Eşik tarih kararın kritik ayrıntısını oluşturuyor. 16 Eylül ve öncesinde geri alınan paylar muafiyetin dışında kaldı, söz konusu paylar için eski uygulama sürecek.
KURAL NORMALDE SERMAYEYİ AZALTIYOR
Kurul, kararını Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik'in 9. maddesine dayandırdı. Maddenin dördüncü fıkrasındaki a1 bendi, normal şartlarda bankanın elinde tuttuğu kendi paylarını çekirdek sermayeden düşülecek kalemler arasında sayıyor. Karar, söz konusu düşümü geçici olarak durdurdu.
Bir bankanın borsadan kendi hissesini alması, ekonomik açıdan ortaklara sermaye iadesi anlamı taşıyor. Düzenleyici mantık da aynı yerden geliyor. Banka kasasından para çıkıp yerine kendi hissesi girdiğinde, zarar karşılama gücü fiilen azalıyor, dolayısıyla alınan tutar sermayeden düşülüyor.
Düşüm sermaye yeterliliği oranlarını aşağı çekiyor. Oran gerilediğinde bankanın kredi açma kapasitesi daralıyor. Geri alım yapmak isteyen banka, kredi büyümesinden feragat etmek zorunda kalıyor. Kurul'un adımı, yıl sonuna kadar söz konusu ikilemi ortadan kaldırdı.
RİSK HESABINA DA GİRMEYECEK
Karar sadece sermaye tarafıyla sınırlı kalmadı. Geri alınan paylar, Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca yapılan risk hesaplamalarının da dışında bırakıldı.
Söz konusu paylar için ne kredi riskine esas tutar ne de piyasa riskine esas tutar hesaplanacak. İki kalem, sermaye yeterliliği oranının paydasını oluşturuyor. Paydaya eklenmeyen varlık, oranı aşağı çekmiyor.
Sonuçta geri alım işlemi bankalar için hem pay hem payda tarafında nötr hale geldi. Alım yapan banka, yıl sonuna kadar oranını bozmadan piyasaya girebilecek.
KARAR SERT SATIŞ DALGASININ ARDINDAN GELDİ
Kurul'un adımı, Borsa İstanbul'da yaşanan sert satışların hemen ardından duyuruldu. BIST 100 endeksi 16 Eylül'ü yüzde 5,54 kayıpla 13.122,58 puandan kapatmıştı.
Aynı süreçte Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) da iki ayrı önlem açıkladı. İlk adımda kredili işlemlerde asgari yüzde 35 olması gereken özkaynak koruma oranının 2 Ekim seans sonuna kadar yüzde 20 olarak uygulanmasının önü açıldı.
İkinci adımda yedi portföy yönetim şirketinin Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu'nda işlem gören fonları alım ve satıma kapatıldı. Aynı şirketlere ait 130 fon için tasfiye kararı alındı.
BDDK'nın düzenlemesiyle birlikte iki gün içinde üç ayrı kurumsal adım atılmış oldu. Üçünün ortak yönü, kurumların elindeki teknik parametreleri geçici sürelerle gevşetmesi oldu.
SERMAYE YETERLİLİĞİ NASIL ÖLÇÜLÜYOR
Sermaye yeterliliği, bir bankanın taşıdığı riske kıyasla ne kadar özkaynağı bulunduğunu gösteren ölçüt olarak tanımlanıyor. Hesaplamada özkaynak tutarı, risk ağırlıklı varlıklara bölünüyor.
Özkaynak üç katmandan meydana geliyor. En kaliteli katman, ödenmiş sermaye ve dağıtılmamış kârlardan oluşan çekirdek sermaye olarak adlandırılıyor. Üzerine ilave ana sermaye ve katkı sermaye ekleniyor.
Yürürlükteki mevzuat çekirdek sermaye yeterliliği oranı için yüzde 4,5, ana sermaye yeterliliği oranı için yüzde 6, sermaye yeterliliği standart oranı için yüzde 8 asgari sınır öngörüyor. Sermaye koruma tamponu gibi ilave yükümlülükler nedeniyle bankalar uygulamada daha yüksek oranlar gözetiyor.
GERİ ALINAN PAY OY HAKKI VERMİYOR
Pay geri alımı, halka açık bir şirketin kendi paylarını borsadan satın alması işlemi olarak biliniyor. Şirketler geri alım programlarının azami pay sayısını, ayrılan fon tutarını ve süresini önceden ilan etmek durumunda bulunuyor.
Geri alınan paylar şirket portföyünde tutuluyor. Söz konusu paylar için oy hakkı kullanılmıyor ve kâr payı ödenmiyor. Şirket, portföyündeki payları daha sonra yeniden satabiliyor ya da sermaye azaltımı yoluyla iptal edebiliyor.
Kurul kararının metninde 31 Aralık 2026 sonrasına dönük bir düzenleme yer almadı. Sürenin uzatılıp uzatılmayacağı ayrı bir karar konusu olacak.
Bankacılık ve piyasalara ilişkin diğer gelişmeler için ekonomi haberleri sayfamızı, günün öne çıkan başlıkları için gündem sayfamızı takip edebilirsiniz.
