Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), yatırım fonu soruşturmasında adı geçen fon şirketlerinin sahipleri ve yöneticileri için bankalar ile diğer finansal kuruluşlara uyarı gönderdi. MASAK, mal varlığının yurt dışına ya da üçüncü kişilere kaçırılmasını önlemek amacıyla 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamındaki tedbirlerin, işlem ertelemesi başta olmak üzere uygulanmasını istedi.
Uyarı, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın aynı gün dört şirketin yöneticilerine ait hesap hareketlerinin incelenmesi için MASAK'a talep göndermesinin ardından geldi. MASAK ve Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), işleme kapalı olduğu dönemde sınırlı sayıda yatırımcının alım satım yaptığı ve buna rağmen yüksek değer artışı gösteren bir fonun yatırımcılarını ve para transferlerini de incelemeye aldı.
MASAK'ın uyarısı, 5549 sayılı Kanun'da yükümlü olarak tanımlanan kuruluşların tamamına yönelik oldu. Kanun, bankaların yanı sıra aracı kurumları, portföy yönetim şirketlerini, ödeme kuruluşlarını, sigorta şirketlerini ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarını yükümlü olarak saydı. Uyarı kapsamındaki kuruluşlar, fon şirketi sahipleri ve yöneticileri adına yapılmak istenen para transferi, kripto varlık çıkışı ya da varlık devri gibi işlemleri şüpheli işlem olarak MASAK'a bildirecek ve MASAK'ın kararıyla işlemi bekletecek.
İŞLEM ERTELEME YEDİ İŞ GÜNÜ SÜRECEK
MASAK'ın istediği işlem ertelemesi, 5549 sayılı Kanun'un 19/A maddesinde düzenlendi. Madde, şüpheli işlem bildirimine konu olan bir işlemin yedi iş günü süreyle askıya alınmasına ya da işlemin gerçekleşmesine izin verilmemesine olanak tanıdı. Askıya alma süresi içinde konu Cumhuriyet savcılığına bildirildi, savcılık ise mal varlığına el konulması için mahkemeden karar istedi. Yedi iş günlük süre, paranın hesaptan çıkmasıyla mahkeme kararı arasındaki boşluğu kapatmak için tasarlandı.
İşlem ertelemesi, bankanın müşteri hesabını kendi kararıyla bloke etmesinden farklı işledi. Banka işlemi durdurdu, kararı MASAK verdi, kalıcı tedbir ise yalnızca mahkeme kararıyla mümkün oldu. Ertelenen işlemin sahibi süre dolduğunda ve savcılık el koyma talep etmediğinde işlemi tamamlama hakkını korudu. MASAK'ın fon soruşturmasında bu mekanizmayı önceden bankalara duyurması, yöneticiler adına yapılacak her transferin tek tek incelemeden geçmesi anlamına geldi.
KAPALI FONDAKİ DEĞER ARTIŞI MERCEĞE GİRDİ
MASAK ve SPK'nın ortak incelemesinde bir fon tek başına ele alındı. Fon, alım satıma kapalı olduğu dönemde yalnızca sınırlı sayıda yatırımcının işlem yapmasına rağmen yüksek değer artışı gösterdi. Yatırım fonlarında fon birim fiyatı, portföydeki varlıkların piyasa değerine göre her gün hesaplandı. Fonun kapalı olduğu dönemde yeni yatırımcı girişi olmadığı için fiyat artışı yalnızca portföydeki varlıkların değer kazanmasıyla açıklandı. İnceleme, portföydeki varlıkların fiyatının hangi işlemlerle yükseldiğine ve bu dönemde işlem yapan sınırlı sayıdaki yatırımcının kim olduğuna odaklandı.
SPK ve MASAK, fonun finansal hareketlerini, yatırımcı işlemlerini ve para transferlerini ayrıntılı olarak araştırdı, izleme ve kontrol mekanizmalarını devreye aldı. İki kurum, sermaye piyasalarında manipülatif işlem gerçekleştiren ve bu işlemlerden menfaat sağlayan kişilerin tespitine yönelik incelemelerin sürdüğünü, vatandaşlardan gelen ihbar ve şikâyetlerin de değerlendirmeye alındığını bildirdi.
SORUŞTURMA ON BİR GÜNDE ÜÇ KURUMA YAYILDI
Fon soruşturması 9 Eylül'de SPK'nın manipülatif işlem iddiasıyla suç duyurusunda bulunmasıyla kamuoyuna yansıdı. SPK, Tera, Pusula, Hedef, Bulls, Atlas, A1 ve Pardus portföy yönetim şirketlerine bağlı 131 fonun tasfiyesine karar verdi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yürüttüğü soruşturmada Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız ve Destek Yatırım Yönetim Kurulu Başkanı Altunç Kumova'nın da aralarında bulunduğu şüpheliler tutuklandı, 19 Eylül'de Pusula Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Turhan ve Tera Yatırım Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen gözaltına alındı. Soruşturmada 51 kişiye yurt dışı çıkış yasağı getirildi.
Başsavcılık 20 Eylül'de Pusula Finans Holding, Tera Yatırım Menkul Değerler, Hedef Holding ve Bulls Yatırım Menkul Değerler ile bağlı ortaklıklarının yöneticilerine ait 2024'ten bu yana yapılan tüm hesap hareketlerinin, yurt dışı transferlerin ve kripto varlık işlemlerinin raporlanması için MASAK'a talep gönderdi. MASAK'ın bankalara uyarısı aynı gün geldi. Savcılığın talebi geçmişe dönük hareketleri raporlamayı, MASAK'ın uyarısı ise bundan sonraki hareketleri durdurmayı hedefledi. İki adım birlikte yöneticilerin mal varlığını hem geriye hem ileriye doğru izleme altına aldı.
FON TASFİYELERİ BORSAYI SARSMIŞTI
131 fonun tasfiyesi Borsa İstanbul'da sert satışa yol açtı. BIST 100 endeksi 16 Eylül'de yüzde 5,54 düşerek 13.122 puana geriledi, ertesi gün yüzde 2,95 toparlandı. SPK, zorunlu satışları yavaşlatmak için kredili hisse alımlarında özkaynak koruma oranını 2 Ekim'e kadar yüzde 35'ten yüzde 20'ye indirdi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sorunun sınırlı sayıda fonla sınırlı olduğunu ve genele yayılmış bir risk bulunmadığını açıkladı.
MASAK ve SPK, soruşturmalarda elde edilecek yeni bulgular doğrultusunda hukuki ve idari adımların atılacağını bildirdi. Tasfiye edilen fonlardaki yatırımcıların alacağı tutar, fon portföyündeki varlıkların satışıyla belirlenecek. Türkiye ekonomi gündeminde eylül ayına damga vuran soruşturmada bankalara gönderilen uyarı, yöneticilerin mal varlığına ilişkin ilk koruyucu tedbir oldu.
