Gluten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda doğal olarak bulunan bir protein grubudur. Özellikle ekmek, makarna, kek gibi unlu mamullerde yer alır. Ancak bazı kişilerde gluten tüketimi sindirim problemlerine, bağışıklık tepkilerine veya yaşam kalitesini düşüren semptomlara neden olabilir. Bu duruma gluten hassasiyeti ya da tıbbi adıyla gluten intoleransı denir.
Gluten hassasiyeti nedir?
Gluten hassasiyeti, çölyak hastalığından farklı olarak bağışıklık sisteminin doğrudan ince bağırsağa zarar vermediği; ancak gluten alındığında mide-bağırsak rahatsızlıklarının ve çeşitli sistemik belirtilerin ortaya çıktığı bir durumdur. Bazı uzmanlar bunu “non-çölyak gluten duyarlılığı” olarak adlandırır.
Gluten hassasiyeti belirtileri nelerdir?
Gluten tüketiminden sonra ortaya çıkan belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Karın şişkinliği, gaz ve kramp
- Kronik yorgunluk ve baş ağrısı
- İshal veya kabızlık
- Mide bulantısı
- Eklem ağrıları ve kaslarda sertlik
- Cilt döküntüleri (özellikle egzama benzeri)
- Odaklanma güçlüğü ve “beyin sisi”
Bu belirtiler glutenli bir öğün sonrası 30 dakika ila birkaç saat içinde ortaya çıkabilir.
Gluten hangi gıdalarda bulunur?
Gluten, özellikle şu temel gıdalarda bulunur:
- Buğday, arpa ve çavdar
- Ekmek, simit, pide, lavaş
- Makarna, erişte
- Pasta, kurabiye, kek
- Bira ve malt içecekleri
- Hazır çorbalar, soslar, bazı işlenmiş et ürünleri
- Kahvaltılık gevrekler
Ancak günümüzde gluten içermeyen (gluten free) alternatif ürünler marketlerde kolaylıkla bulunabiliyor.
Gluten hassasiyeti nasıl anlaşılır?
Gluten hassasiyetini net olarak teşhis etmek zor olabilir. Ancak aşağıdaki yöntemler tanıda yardımcı olur:
- Eliminasyon Diyeti: Belirli bir süre gluten içeren gıdaları diyetten çıkararak semptomların azalıp azalmadığı gözlemlenir.
- Gluten Tolerans Testi: Bazı özel laboratuvarlarda bağırsak geçirgenliğine ve glutenle ilişkili antikorlara bakan testler yapılabilir.
- Çölyak Testi: Öncelikle çölyak hastalığı dışlanmalıdır. Bunun için kan tahlili ve gerektiğinde endoskopi ile ince bağırsak biyopsisi yapılır.
Gluten hassasiyeti tanısı, çoğunlukla çölyak hastalığı dışlandıktan ve semptomlar diyetle azaldıktan sonra konulur.
Glutensiz yaşam nasıl olur?
Gluten hassasiyeti teşhisi konulan bireyler için glutensiz bir beslenme düzeni önerilir. Bu kişiler için özel olarak üretilmiş glutensiz unlar, ekmekler, atıştırmalıklar ve unlu mamuller giderek yaygınlaşıyor. Ayrıca meyve, sebze, et, süt ürünleri, baklagiller gibi doğal gıdalar da güvenle tüketilebilir.
