Uzman biyolog Sevtap Gedik, Türkinform'a özel yaptığı açıklamada bir canlı öldüğünde hücrelerinin neden hemen ölmediğini ve bilim insanlarının bu hücrelerden nasıl yeni canlılar elde ettiğini anlattı. Alandaki bilimsel yayınları yakından takip eden Gedik'e göre son yıllarda yapılan deneyler, yaşamla ölüm arasındaki sınırın sanıldığı kadar keskin olmadığını gösteriyor.
"Bir insan öldüğünde vücudundaki hücreler onunla birlikte aynı anda ölmüyor. Kimi hücreler birkaç saat, kimileri haftalarca canlı kalıyor. Son yıllarda bilim insanları, uygun ortam sağlandığında bu hücrelerin doğada daha önce hiç görülmemiş canlı yapılara dönüşebildiğini fark etti" dedi.
HÜCRELERİN KENDİ KENDİNE KURDUĞU İLK CANLI
Gedik'in anlattığına göre süreç kurbağa hücreleriyle başladı. ABD'deki Tufts ve Vermont üniversitelerinden bilim insanları 2020'de kurbağa embriyolarından aldıkları deri hücrelerini bir kaba yerleştirdi. Hücreler dağılmak yerine bir araya geldi ve boyu milimetreyi bulmayan küçük toplar oluşturdu. "Kurbağanın derisinde mukusu temizleyen çok ince tüyler var. Toplarda aynı tüyler kürek işlevi gördü, toplar kabın içinde yüzmeye başladı" diyen Gedik, araştırmacıların bu yapılara Xenobot adını verdiğini söyledi.
Xenobot'ların yaralandığında kendini onardığını, birkaç hafta yaşadıktan sonra da kendiliğinden dağıldığını anlatan Gedik, 2021'de daha da şaşırtıcı bir sonuç alındığını belirtti. "Xenobot'lar ağzı andıran bir açıklığa sahip gövdeleriyle kaptaki serbest hücreleri itip bir araya topladı. Toplanan hücrelerden birkaç gün sonra yeni Xenobot'lar oluştu. Bildiğimiz hiçbir canlı böyle çoğalmıyor" dedi.
İNSAN HÜCRESİYLE DE DENENDİ
Aynı ekip 2023'te deneyi insan hücreleriyle tekrarladı. Yetişkinlerin soluk borusundan alınan hücreler, genetik yapılarına hiç müdahale edilmeden yine top şeklini alıp yüzmeye başladı. Araştırmacılar insan hücrelerinden oluşan yapılara Anthrobot adını verdi.
Gedik, "Araştırmacılar Anthrobot'ları, üzeri çizilerek hasar verilmiş sinir hücreleri katmanına yerleştirdi. Üç günün sonunda Anthrobot'lar hasarlı bölgenin üzerine bir köprü gibi yerleşti, altlarındaki sinir dokusu da yeniden gelişti. Onlara bunu yapmayı kimse öğretmedi" dedi.
Biyologlar Peter Noble ile Alex Pozhitkov, bu çalışmaları Physiology dergisinde yayımlanan değerlendirmelerinde bir araya getirdi.
Gedik'in aktardığına göre ölümün ardından insandaki akyuvarlar 2 ila 3 gün canlı kalabiliyor. Fare deneylerinde ise kas hücrelerinin ölümden 14 gün sonra bile yeniden çoğalabildiği görüldü. İki biyolog, bedenden ayrılan hücrelerin yeni bir yapı kurabilmesini canlılık ve ölümden ayrı, üçüncü bir hal olarak tanımladı.
Gedik, "Vücudumuzdaki hücreler bizi ayakta tutmak için iş birliği yapıyor. Yine de hepsinde farklı yapılar inşa etme kabiliyeti gizli duruyor. Beden ortadan kalktığında bu beceri ortaya çıkabiliyor" dedi
