İstanbul'da çalışan esnaf kurye Erdem Kayık, Türkinform'a özel yaptığı açıklamada iki rakip teslimat platformunun aynı şirkette toplanmasıyla kuryenin elindeki tek kozun zayıfladığını söyledi. "Eskiden biri az verince ötekine geçerdik, şirketler de kurye kapmak için birbiriyle yarışırdı. Artık iki rakip aynı kasaya giriyor, o koz eskisi kadar işlemiyor. Büyük şirket, sistem düzelir diyen arkadaşlarım da var ama sokakta hava tedirgin" dedi.
ABD merkezli ulaşım ve teknoloji şirketi 2025'te bir e-ticaret grubunun hızlı teslimat platformunun yüzde 85'ini yaklaşık 700 milyon dolara aldı, Şubat 2026'da da rakip bir platformun yemek teslimatı için 335 milyon dolarlık anlaşma imzaladı. Rekabet Kurumu ikinci devre 19 Haziran'da şirketin Türkiye'ye 500 milyon dolar yatırım yapması şartıyla onay verdi. Türkiye'nin en büyük yemek sipariş platformu ise aynı şirketin Alman sahibine yaptığı 14,8 milyar dolarlık teklifin dışında tutuldu, 13 başka pazardaki şirketle birlikte yaklaşık 1,4 milyar euroya ABD merkezli bir yatırım şirketine devredilecek.
KAYIK ÖNCE MAAŞLA, ŞİMDİ KENDİ MOTORUYLA ÇALIŞIYOR
Kayık daha önce iki ayrı platformda çalıştı, birinde motoru şirket veriyor, sabit maaş ödüyordu. Şimdi çalıştığı platformda ise şahıs şirketi açıp kendi motoruyla, paket başına kazanan esnaf kurye oldu. "Çevremdeki kuryelerin çoğu iki uygulamayı aynı anda açık tutar, hangisinden sipariş düşerse onu alır. Bu işte bağlılık yok, ekmek parası var" dedi.
Kayık'ın aklındaki soru satın alınan platformun sipariş ve kuryelerinin nereye akacağı. "Oradan gelenler aynı havuza mı düşecek, kimse bize bir şey anlatmadı. Sipariş artarsa herkes kazanır. Sipariş yerinde sayar da kurye çoğalırsa aynı köşede daha kalabalık bekleriz, paket başına bekleme uzar, akşam eve götürdüğümüz para azalır. Bizi en çok yoran da bu belirsizlik" dedi.
82 PAKETLİK BAREM GÜNDE 12-13 SAAT DEMEK
Kayık'ın çalıştığı platformun 2026 İstanbul tarifesinde kendi motoruyla çalışan kuryenin paket ücreti gündüz 64,5 lira, gece 92 lira. Kilometre başına 6,5 ile 7,8 lira ekleniyor, aynı anda alınan ikinci paketin ücreti 27 liraya kadar iniyor. Günlük paket hedefine bağlı bonusun en üst baremi 82 paket.
"82 paketi duyan 'ne güzel' der. Ama 82 paket demek 12-13 saat hiç durmadan, yemeği motorun üstünde yiyerek çalışmak demek. Parayı ilanda gösteriyorlar, bedelini biz yolda ödüyoruz" diyen Kayık, Ocak'taki zammın da cebe aynı oranda girmediğini anlattı. "Kağıtta yüzde 30'un üzerinde görünüyor ama zammın büyük kısmı bonusta, bonusa yetişemezsen o zam sana gelmiyor. Benzin her hafta artıyor, bize yılda bir zam geliyor" dedi.
MASRAF DÜŞÜNCE SAATLİK KAZANÇ ASGARİ ÜCRETİ ZOR GEÇİYOR
Kayık'a göre ekranda görünen rakamla cebe kalan aynı değil. Benzin, bakım, Bağ-Kur primi, muhasebeci, vergi, telefon, kask ve montun yanında krediyle alınan motorun taksiti de o rakamdan düşüyor. Kayık, "Bazı günler bütün hesabı yapınca saatlik kazanç asgari ücreti ancak geçiyor" dedi. 2026'da net asgari ücret aylık 28 bin 75,50 lira, yaklaşık hesapla saat başına 125 lira.
Kayık'ın bir şikayeti de sipariş dağıtımı. "Paketin kime gideceğine bir algoritma karar veriyor ama nasıl karar verdiğini kimse anlatmıyor. Bir gün iyi paket geliyor, ertesi gün aynı saatte aynı yerde boş bekliyorsun. Siparişi reddedince puan düşüyor, ardından paket azalıyor gibi geliyor" diyen Kayık, uygulamanın hesapladığı mesafenin tek yönü, yokuşu ve trafiği hesaba katmadığını, kuralların açık olmasını ve mesafenin gerçek yola göre ölçülmesini istedi.
ESNAF KURYE BORDRO DEĞİL GÜVENCE İSTİYOR
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu'nun Mayıs'ta açıkladığı verilere göre 103 bin 493 kurye işletmecisine yetki belgesi verildi, tek taşıtla çalışan motokurye sayısı 100 bin 876. Kayık da bunlardan biri. "Kağıtta bir şirketim, fatura kesiyorum. Gerçekte patronum telefon. İstediğin saatte çalışırsın diyorlar, doğru, ama bonus istiyorsan yoğun saatlerde yolda olmak zorundasın. Kıdem tazminatım, yıllık iznim yok, hasta olduğum gün kazancım sıfır. Hesabım kapansa bu kanunen işten çıkarılma bile sayılmıyor" dedi.
Kayık esnekliği sevdiklerini ama güvence istediklerini vurguladı. Kazada hastane, motor tamiri ve çalışılamayan günlerin yükü kuryeye kalıyor. Süre baskısından yakınan Kayık, "Biz hız yapmak istemiyoruz, sistem bizi oraya itiyor" dedi.
Kuryelerin SRC Kurye Mesleki Yeterlilik Belgesi alması için son tarih 1 Ocak 2027. Eğitime karşı olmadığını söyleyen Kayık, "Belge 11 bin lira civarında, kursa gittiğim günler de çalışamayacağım. Şirket güvenliği önemsiyorsa masrafın bir kısmını üstlensin, yoksa kuryenin sırtına bir yük daha biner" dedi.
TARİFE İÇİN KURYEYE DANIŞILMASINI İSTEDİ
En büyük yemek sipariş platformunun aynı ele geçmemesini olumlu bulan Kayık, yeni sahibin önce masrafa dokunmasından çekindiğini söyledi. "Elimizde hala bir alternatif var. Kurye için en iyisi birkaç büyük şirketin gerçekten yarışmayı sürdürmesi" dedi.
Kayık, platformları satın alan şirketin yöneticilerine de seslendi. "Türkiye'ye milyarlarca dolar yatırdınız ama bu işi sokakta yürüten biziz. Tarifeyi açıklamadan önce bize sorun, bonus hedefini insanın ulaşabileceği yere çekin, kazada yanımızda olun. Bir sorun yaşadığımızda karşımıza otomatik cevap veren ekran değil, bir insan çıksın. Biz düşman değiliz, bu sistemi birlikte döndürüyoruz" dedi.
