Bağırsaklarda gaz oluşması, sindirim sürecinin doğal bir parçasıdır. Yemek yerken veya bir şeyler içerken yutulan hava ile bağırsak bakterilerinin tam olarak sindirilemeyen karbonhidratları parçalaması, gaz oluşumunun başlıca nedenleri arasında yer alır. Vücut, oluşan gazı geğirme veya bağırsaklardan çıkarma yoluyla dışarı atar.
Ancak gaz çıkarma sıklığının kişinin alışılmış düzenine göre belirgin biçimde artması, karında şişkinlik oluşturması veya günlük yaşamı etkilemesi durumunda altta yatan nedenin araştırılması gerekebilir.
Bazı kişilerde baklagiller ve gazlı içecekler şikâyeti artırırken bazı kişilerde süt ürünlerini sindirmekte güçlük çekmek, kabızlık veya hassas bağırsak sendromu etkili olabilir.
ÇOK FAZLA GAZ ÇIKARMAK NEDEN OLUR?
Aşırı gaz çıkarmanın tek bir nedeni yoktur. Beslenme alışkanlıkları, yemek yeme biçimi ve bağırsakların çalışma düzeni bu şikâyetin ortaya çıkmasında etkili olabilir.
Gaz şikâyetini artırabilen başlıca nedenler şunlardır:
Gaz yapan yiyeceklerin fazla tüketilmesi: Kuru fasulye, nohut, mercimek, lahana, brokoli, karnabahar, soğan ve bazı lifli gıdalar bağırsaklarda gaz oluşumunu artırabilir. Gazlı içecekler, fruktoz içeren yiyecekler ve sorbitol gibi şeker alkollerini içeren şekersiz sakızlar da bazı kişilerde benzer şikâyetlere yol açabilir.
Hızlı yemek yemek ve hava yutmak: Lokmaları yeterince çiğnememek, yemek sırasında sürekli konuşmak, sakız çiğnemek ve gazlı içecek tüketmek yutulan hava miktarını artırabilir. Bu durum gaz şikâyetinin artmasına katkıda bulunabilir.
Laktoz intoleransı: Süt veya süt ürünleri tüketildikten sonra gaz, şişkinlik, karın ağrısı ya da ishal görülüyorsa laktoz intoleransı olasılığı değerlendirilebilir. Sütte bulunan laktozun yeterince sindirilememesi, bağırsaklarda gaz oluşmasına neden olabilir.
Kabızlık: Dışkının bağırsaklarda ilerlemesinin yavaşlaması, karında doluluk, şişkinlik ve gaz şikâyetlerini artırabilir. Seyrek dışkılama, sert dışkı ve tuvalette zorlanma kabızlığın yaygın belirtileridir.
Hassas bağırsak sendromu: Karın ağrısı, şişkinlik, gaz, ishal veya kabızlıkla kendini gösterebilen bu durum, bazı kişilerde tekrarlayan sindirim şikâyetlerine neden olabilir.
Çölyak hastalığı ve diğer sindirim sorunları: Besinlerin sindirilmesi veya emilmesiyle ilgili bazı sorunlar gaz oluşumunu artırabilir. Özellikle uzun süren gaz şikâyetine ishal, açıklanamayan kilo kaybı veya dışkılama alışkanlığında belirgin değişiklik eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme gerekir.
Bazı ilaçların yan etkileri: Bazı ilaçlar gaz, şişkinlik veya bağırsak alışkanlıklarında değişikliğe yol açabilir. Yeni bir ilaca başladıktan sonra şikâyetlerde artış fark edilirse doktor veya eczacıya danışılmalı, ilaçlar doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
GÜNDE KAÇ KEZ GAZ ÇIKARMAK NORMALDİR?
Gaz çıkarma sıklığı kişiden kişiye değişir. Sindirim sistemiyle ilgili araştırmalarda insanların günde ortalama 8-14 kez gaz çıkarabildiği, bazı kişilerde bu sayının daha yüksek olabildiği belirtiliyor. Bazı kaynaklarda günde 20-25 defaya kadar gaz çıkarmanın da normal aralıkta görülebileceği ifade ediliyor.
Bu nedenle yalnızca gaz çıkarma sayısına bakarak bir sağlık sorunu olduğu sonucuna varmak doğru değildir. Kişinin normal düzeninde belirgin bir değişiklik olup olmadığı, gazın ağrı ve şişkinlikle birlikte görülüp görülmediği ve başka belirtilerin eşlik edip etmediği daha önemlidir.
Gaz çıkarma sıklığı aniden arttıysa, şikâyetler uzun sürüyorsa veya günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa sağlık uzmanına danışılması uygun olur.
SÜREKLİ GAZ ÇIKARMAK HANGİ DURUMLARDA TEHLİKELİ OLABİLİR?
Gaz çıkarmak tek başına çoğunlukla ciddi bir hastalığın belirtisi değildir. Ancak bazı belirtilerle birlikte ortaya çıktığında dikkate alınmalıdır.
Şu durumlarda doktora başvurulması önemlidir:
-
Sürekli veya tekrarlayan karın ağrısı ve şişkinlik
-
Uzun süren ishal ya da kabızlık
-
Dışkılama alışkanlığında belirgin değişiklik
-
İstem dışı kilo kaybı
-
Dışkıda kan görülmesi
-
Gaz şikâyetiyle birlikte tekrarlayan bulantı veya kusma
-
Şikâyetlerin giderek artması ya da günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi
Şiddetli ve aniden başlayan karın ağrısı, belirgin karın şişliği, kusma ve gaz ya da dışkı çıkaramama birlikte görülüyorsa acil tıbbi yardım alınmalıdır. Bu belirtiler, bağırsak tıkanıklığı gibi hızlı değerlendirme gerektiren durumlarla ilişkili olabilir.
ÇOK FAZLA GAZ ÇIKARMAYI AZALTMAK İÇİN NE YAPILABİLİR?
Gaz şikâyetini azaltmak için öncelikle hangi yiyecek ve alışkanlıkların belirtileri artırdığı belirlenmelidir. Herkes için geçerli tek bir beslenme listesi bulunmadığından, gereksiz yere çok sayıda yiyeceği beslenmeden çıkarmak yerine kişisel tetikleyicileri saptamak daha doğru bir yaklaşımdır.
Gaz şikâyetini hafifletmeye yardımcı olabilecek öneriler şöyle sıralanabilir:
-
Yavaş yemek yiyin: Lokmaları iyice çiğneyin ve yemek sırasında acele etmeyin.
-
Gazlı içecekleri azaltın: Bu içecekler bazı kişilerde gaz şikâyetini artırabilir.
-
Besin günlüğü tutun: Hangi yiyeceklerden sonra gazın arttığını not edin.
-
Porsiyonları gözden geçirin: Çok büyük öğünler yerine daha küçük porsiyonları deneyin.
-
Düzenli hareket edin: Yemek sonrasında hafif yürüyüş yapmak sindirim sürecine yardımcı olabilir.
-
Kabızlığı önlemeye çalışın: Yeterli sıvı alın ve lif miktarını kişisel toleransınıza uygun şekilde ayarlayın.
-
Şikâyetler devam ediyorsa destek alın: Beslenme değişikliklerine rağmen gaz problemi sürüyorsa nedenin belirlenmesi için doktora başvurun.
Süt ürünleriyle gaz şikâyeti arasında belirgin bir ilişki varsa laktoz intoleransı açısından değerlendirme yapılabilir. Uzun süreli ve kısıtlayıcı diyetlere ise doktor veya diyetisyen önerisi olmadan başlanmamalıdır.
GAZIN KOKUSU NEDEN KÖTÜ OLABİLİR?
Gazın kokusu, bağırsaklarda oluşan gazların bileşimine ve özellikle kükürt içeren bazı bileşiklere bağlı olabilir. Tüketilen yiyecekler, bağırsak bakterilerinin faaliyetleri ve sindirim sürecindeki farklılıklar kokuyu etkileyebilir.
Kötü kokulu gaz tek başına belirli bir hastalığı göstermez. Ancak koku değişikliği yeni başladıysa, uzun sürüyorsa veya ishal, karın ağrısı, dışkı değişiklikleri ya da kilo kaybı gibi belirtilerle birlikte görülüyorsa değerlendirilmesi gerekir.
SÜREKLİ GAZ ÇIKARMAK İÇİN HANGİ DOKTORA GİDİLİR?
Gaz şikâyeti uzun sürüyorsa ilk olarak aile hekimine veya iç hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Gerekli görülmesi halinde gastroenteroloji bölümünde değerlendirme yapılabilir.
Doktor, şikâyetlerin ne zamandır devam ettiğini, hangi yiyeceklerle arttığını, dışkılama alışkanlıklarını ve eşlik eden diğer belirtileri sorgulayabilir. Muayene ve hastanın öyküsüne göre gerekli testler planlanabilir.
Gaz çıkarmanın nedenini belirlemek için herkese aynı testlerin yapılması gerekmez. Uygulanacak tedavi, şikâyetin altında yatan nedene göre değişir.
SÜREKLİ GAZ ÇIKARMANIN NEDENİ HER ZAMAN HASTALIK MIDIR?
Çok fazla gaz çıkarmak çoğu zaman beslenme alışkanlıkları, yutulan hava veya bazı yiyeceklerin bağırsaklarda parçalanmasıyla ilişkilidir. Bununla birlikte laktoz intoleransı, kabızlık ve hassas bağırsak sendromu gibi durumlar da şikâyetin artmasına neden olabilir.
Önemli olan, gaz çıkarma sıklığının kişinin normal düzeninden farklılaşıp farklılaşmadığı ve başka şikâyetlerin eşlik edip etmediğidir. Gaz problemi uzun sürüyorsa, şiddetleniyorsa veya karın ağrısı, dışkılama değişiklikleri ve kilo kaybı gibi belirtilerle birlikte görülüyorsa tıbbi değerlendirme ihmal edilmemelidir.
