Evlerdeki ilaç dolaplarında uzun süre bekleyen ağrı kesiciler, antibiyotikler, şuruplar ve farklı tedaviler için alınan ilaçlar, zaman içerisinde kullanılmaz hale gelebiliyor. Ancak son kullanma tarihi geçen ilaçların nereye atılması gerektiği çoğu zaman bilinmiyor. Bazı kişiler ilaçları evsel çöplerle birlikte atarken bazıları şurupları lavaboya dökmeyi tercih ediyor. Oysa ilaçların bilinçsiz şekilde imha edilmesi, hem çevre hem de insan sağlığı açısından risk oluşturabiliyor. Peki, son kullanma tarihi geçen ilaçlar çöpe atılır mı? Kullanılmayan ilaçlar nereye teslim edilmeli?
TÜRKİNFORM'a konuşan Serbest Eczacı Abdulkadir Gebeş, bilinçli ilaç kullanımında kişinin yaşı, mevcut hastalıkları, kullandığı diğer ilaçlar ve kullanım süresi gibi unsurların dikkate alınması gerektiğini vurguladı. İlaç güvenliğinin önemli bir diğer boyutunu ise kullanım ömrü dolan ürünlerin doğru biçimde toplanması ve imha edilmesi oluşturuyor.
SON KULLANMA TARİHİ GEÇEN İLAÇLAR ÇÖPE ATILIR MI?
Evlerde kullanılmayan ilaçların doğrudan çöp kutusuna atılması, yaygın karşılaşılan yanlış uygulamalardan biri.
Özellikle ambalajı açılmamış veya içinde bir miktar ilaç kalan ürünler, normal evsel atıklarla birlikte çöpe gönderilebiliyor.
Ancak ilaçlar, içerdikleri etken maddeler nedeniyle özel toplama ve bertaraf işlemleri gerektirebiliyor.
Çankaya Belediyesi, kullanım ömrü dolmuş, bozulmuş veya kullanılmayan ilaçların evsel atıklardan ayrı toplanması gerektiğini belirtiyor.
Keçiören Belediyesi de tarihi geçmiş ilaçların çöpe atılmaması veya lavaboya dökülmemesi gerektiği konusunda vatandaşları uyarıyor.
Bu nedenle ilaçların, belediyeler tarafından oluşturulan uygun atık toplama noktalarına teslim edilmesi önem taşıyor.
İLAÇLARI LAVABOYA DÖKMEK NEDEN TEHLİKELİ?
Kullanılmayan şurup ve sıvı ilaçların lavaboya veya tuvalete dökülmesi, kolay bir imha yöntemi gibi görülebiliyor.
Ancak bu uygulama, ilaçların içeriğindeki kimyasal maddelerin atık su sistemlerine karışmasına neden olabiliyor.
Bazı ilaç kalıntıları, atık su arıtma süreçlerinde tamamen giderilemeyebiliyor.
Bu durum, su kaynakları ve sucul yaşam açısından çevresel riskler oluşturabiliyor.
Özellikle ilaçların doğrudan çevreye bırakılması, kontrolsüz kimyasal madde yayılımına yol açabiliyor.
Bu nedenle sıvı ilaçların da diğer kullanılmayan ilaçlarla birlikte yetkili toplama noktalarına ulaştırılması gerekiyor.
TARİHİ GEÇMİŞ İLAÇ KULLANILIRSA NE OLUR?
İlaçların ambalajlarında bulunan son kullanma tarihleri, ürünün uygun saklama koşullarında ne kadar süre boyunca belirlenen kalite standartlarını koruyacağının değerlendirilmesi açısından önem taşıyor.
Ancak son kullanma tarihi geçen bir ilacın aynı etkinlik ve güvenlilik özelliklerini koruyacağı garanti edilemiyor.
ABD Gıda ve İlaç Dairesi FDA, tarihi geçmiş ilaçların etkinliğinin azalabileceğini ve bazı ürünlerde kimyasal değişikliklerin veya farklı güvenlik sorunlarının ortaya çıkabileceğini belirtiyor.
Özellikle gerekli tedavi etkisini sağlayamayan ilaçlar, hastalığın uygun şekilde kontrol edilmesini zorlaştırabiliyor.
Ancak bütün ilaçların son kullanma tarihinden hemen sonra aynı biçimde bozulduğu düşünülmemeli.
Burada temel sorun, ürünün belirtilen tarihten sonra güvenli ve etkili olduğunun garanti edilememesi.
Serbest Eczacı Abdulkadir Gebeş'in bilinçsiz ilaç kullanımına ilişkin uyarıları da ilaçların kişisel ihtiyaçlar ve kullanım koşulları dikkate alınmadan kullanılmaması gerektiğini hatırlatıyor.
KULLANILMAYAN İLAÇLAR ECZANEYE VERİLİR Mİ?
Türkiye'de farklı belediyeler, kullanılmayan ilaçların güvenli biçimde toplanması için eczanelerle iş birliği yapıyor.
Özellikle belirli eczanelere yerleştirilen atık ilaç kutuları, vatandaşların kullanım ömrü dolan ilaçları teslim etmelerine imkân sağlıyor.
Ancak her eczanenin otomatik olarak atık ilaç kabul ettiği düşünülmemeli.
Örneğin Çankaya Belediyesi, ilaç atıklarının birinci sınıf atık getirme merkezine veya Ankara Büyükşehir Belediyesi iş birliğiyle belirlenen gönüllü eczanelere bırakılabildiğini açıklıyor.
Keçiören Belediyesi de ilçedeki gönüllü eczanelerde atık ilaç toplama ekipmanları bulunduğunu belirtiyor.
Bu nedenle ilaçları teslim etmeden önce ilgili belediyenin güncel toplama noktalarının öğrenilmesi önem taşıyor.
İLAÇLARIN SON KULLANMA TARİHİ NASIL KONTROL EDİLİR?
Evde bulunan ilaçların belirli aralıklarla kontrol edilmesi, tarihi geçmiş ürünlerin fark edilmesine yardımcı olabiliyor.
Son kullanma tarihi, ilaç kutusunun üzerinde veya doğrudan ürünün ambalajında yer alabiliyor.
Ancak bir ilacın son kullanma tarihinin geçmemiş olması, her koşulda kullanılabileceği anlamına gelmiyor.
Özellikle yanlış sıcaklıkta saklanan, uzun süre neme maruz kalan veya ambalaj bütünlüğü bozulan ürünlerde sorun oluşabiliyor.
Bazı göz damlaları, şuruplar ve farklı ilaç formlarında ise açıldıktan sonra geçerli olan kullanım süreleri, ambalajdaki genel son kullanma tarihinden daha kısa olabiliyor.
Bu nedenle ürünün kullanma talimatında belirtilen saklama ve açıldıktan sonraki kullanım koşullarına uyulması gerekiyor.
KULLANILMAYAN İLAÇLAR BAŞKASINA VERİLİR Mİ?
Evde kalan ilaçların ihtiyaç duyduğu düşünülen başka kişilere verilmesi de karşılaşılan uygulamalar arasında bulunuyor.
Ancak bir kişinin kullandığı ilaç, benzer şikâyetleri bulunan başka biri için uygun olmayabiliyor.
İlacın dozu, kullanım süresi, diğer ilaçlarla etkileşimleri ve kişinin mevcut hastalıkları, tedavinin güvenliğini etkileyebiliyor.
Serbest Eczacı Abdulkadir Gebeş, TÜRKİNFORM'a yaptığı ilaç kullanımı değerlendirmesinde aynı etken maddenin farklı ürünler aracılığıyla fark edilmeden birden fazla kez alınabileceğine dikkat çekti.
Bu nedenle kullanılmayan reçeteli ilaçların başka kişilere önerilmesi veya verilmesi sağlık riski oluşturabiliyor.
İhtiyaç fazlası ve kullanım süresi dolmuş ilaçların uygun toplama noktalarına teslim edilmesi, daha güvenli bir yaklaşım sunuyor.
EVDEKİ İLAÇLAR ÇOCUKLARDAN NASIL KORUNMALI?
İlaçların doğru şekilde imha edilmesi kadar, imha edilene kadar nerede saklandıkları da önem taşıyor.
Özellikle küçük çocukların kolayca ulaşabildiği dolaplarda veya açıkta bırakılan ilaçlar, kazara kullanım riskini artırabiliyor.
Bazı ilaçların renkli tabletler veya şekerlemeye benzeyen formlarda bulunması, çocukların dikkatini çekebiliyor.
Bu nedenle kullanım süresi dolan ilaçlar da çocukların ve evcil hayvanların erişemeyeceği güvenli alanlarda tutulmalı.
İlaç atıkları evde uzun süre biriktirilmemeli ve uygun toplama noktalarına ulaştırılmalı.
Evde kullanılan enjektör ve iğneler gibi kesici-delici atıklar ise normal ilaç atıklarından farklı işlem gerektiriyor. Bu ürünlerin delinmeye dayanıklı kaplarda toplanması ve yetkili teslim noktaları hakkında bilgi alınması gerekiyor.
ATIK İLAÇLARIN DOĞRU TOPLANMASI NEDEN ÖNEMLİ?
Kullanılmayan ilaçların uygun şekilde toplanması, yalnızca evlerdeki ilaç dolaplarının düzenlenmesine yardımcı olmuyor.
Aynı zamanda ilaçların yanlış kişiler tarafından kullanılmasını ve çevreye kontrolsüz biçimde karışmasını önlemeyi amaçlıyor.
Belediyeler tarafından oluşturulan atık toplama sistemleri, ilaçların uygun yöntemlerle bertaraf edilmesine imkân sağlıyor.
Serbest Eczacı Abdulkadir Gebeş'in ilaç güvenliğine ilişkin değerlendirmeleri, bilinçli ilaç kullanımının yalnızca doğru ürünün seçilmesiyle sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.
İlaçların uygun koşullarda saklanması, kullanım tarihlerinin kontrol edilmesi ve kullanım ömrü dolduğunda güvenli biçimde toplanması da önemli.
Bu nedenle evlerinde tarihi geçmiş veya kullanılmayan ilaç bulunan vatandaşların, ürünleri çöpe veya lavaboya atmak yerine belediyelerin belirlediği atık ilaç toplama noktalarını tercih etmesi gerekiyor.
