ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde Rusya'nın ABD ve küresel piyasalara dizel yakıt tedarik etmesi konusunda anlaştıklarını açıkladı. Trump'ın sosyal medya paylaşımına göre Rusya önce 300 bin tonun üzerinde, kasımda ise 500 bin ton dizel sağlayacak. Bunu 1 milyon tonluk yeni bir sevkiyat izleyecek.
Trump, Rus rafinerilerinin durumuna bağlı olarak kısa süre içinde 3 milyon ton daha dizel sevk edileceğini de söyledi. Açıklanan dilimlerin toplamı yaklaşık 4,8 milyon tona ulaşıyor. Trump, Hürmüz Boğazı üzerinde tam kontrol sağladıklarını da öne sürerek ABD'de ve dünyada dizel fiyatlarının hızla düşeceğini savundu.
KREMLİN AÇIKLAMASINDA TONAJ YOK
Kremlin'in internet sitesinde Putin'in imzasıyla yayımlanan açıklama ise daha genel ifadeler içeriyor. Putin, Rusya'nın ABD ve dünya piyasalarına petrol ve petrol ürünleri tedarik etmeye hazır olduğunu teyit ettiklerini belirtti, ancak herhangi bir miktar ya da takvim vermedi. Açıklamaya göre görüşmede Ukrayna krizinin çözümü ve İran'daki gelişmeler de ele alındı.
Trump'ın Rusya ile ilgili enerji duyuruları daha önce de doğrulanmamıştı. Trump, 14 Eylül'de Rusya ile Ukrayna'nın birbirlerinin enerji tesislerini vurmayı durdurma konusunda anlaştığını açıklamış, ancak Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ortada kesinleşmiş bir anlaşma olmadığını söylemişti.
RUSYA TEMMUZDAN BERİ DİZEL İHRAÇ ETMİYOR
Anlaşmanın en kritik engeli Rusya'nın kendi yakıt krizi. Rusya, Ukrayna'nın rafinerilerine yönelik drone saldırıları iç piyasada akaryakıt kıtlığına yol açınca 8 Temmuz'da üreticileri de kapsayan bir dizel ihracat yasağı getirdi. Uluslararası Enerji Ajansı'na göre 2026'nın ilk sekiz ayında bir Rus rafinerisi ortalama üç günde bir başarılı bir saldırıya uğradı.
Eylülde Rusya'nın en büyük altı dizel rafinerisinin üçü üretimi durdurmak ya da ciddi biçimde azaltmak zorunda kaldı. Rus basınına göre hükümet, üreticilere yönelik ihracat yasağını ekim sonuna kadar uzatmaya hazırlanıyor. Üretici olmayan şirketler için dizel ihracat kısıtlaması ise 31 Ocak 2027'ye kadar geçerli.
300 BİN TON NE KADAR?
Rusya geçen yıl ABD'nin ardından dünyanın en büyük ikinci dizel ihracatçısıydı ve deniz yoluyla taşınan küresel dizel ihracatının yaklaşık yüzde 12'sini karşılıyordu. Ülkenin deniz yoluyla dizel ve gazyağı ihracatı Haziran 2025'te 3,35 milyon tondu.
Türkinform olarak yaptığımız hesaplamaya göre Trump'ın açıkladığı ilk dilim, Rusya'nın yasak öncesindeki bir aylık ihracatının onda birinden az. Açıklanan dilimlerin tamamı ise Rusya'nın yasaktan önceki yaklaşık bir buçuk aylık dizel ihracatına denk geliyor.
Anlaşmanın önünde hukuki engeller de bulunuyor. ABD, 2022'den bu yana Rus petrolü ve petrol ürünlerinin ithalatını yasaklıyor; Avrupa Birliği de 2023'ten bu yana Rus rafineri ürünlerini satın almıyor. Trump, bu yasakların nasıl aşılacağına ilişkin bir açıklama yapmadı.
ABD'DE DİZEL REKOR KIRDI
Trump'ın açıklaması, ABD'de dizel fiyatlarının rekor kırdığı bir döneme denk geldi. Amerikan Otomobil Birliği'nin (AAA) verilerine göre ABD'de dizelin ortalama galon fiyatı 19 Eylül'de 6,49 dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı. Fiyatları, şubat sonunda başlayan İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndaki aksamalar ve Rusya'daki rafineri kayıpları birlikte yukarı taşıdı.
Ekim başındaki raporlara göre Hürmüz'den geçen ham petrol akışı savaş öncesi seviyenin yaklaşık yüzde 76'sına toparlandı. Ancak bölgedeki rafinerilerin hasar görmesi nedeniyle dizel arzındaki sıkıntı sürüyor. G7 ülkeleri de geçen ay 100 milyon varillik dizel stoku piyasaya sürme kararı almıştı.
Trump, fiyatları düşürmenin özellikle çiftçiler, hayvancılıkla uğraşanlar ve kamyon şoförleri için en büyük önceliği olduğunu vurguladı. ABD'de Kongre ara seçimleri 3 Kasım'da yapılacak.
TÜRKİYE RUS DİZELİNİN EN BÜYÜK ALICILARINDAN
Rusya'nın ihracat yasağı Türkiye'yi doğrudan etkiliyor. Gemi takip verilerine göre yasaktan önce Rus dizel kargolarının en az yarısını Türkiye ve Brezilya satın alıyordu. Yasak, Türkiye'deki motorin fiyatlarını belirleyen uluslararası ürün fiyatlarının da yükselmesine katkıda bulundu.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de geçen hafta enerji fiyatlarındaki şoka karşı mali tampon oluşturduklarını açıklamıştı. Avrupa'daki dizel rafineri marjı 23 Eylül'de varil başına yaklaşık 95 dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesini gördü.
