Kazakistan’da gerçekleştirilen Türk Devletleri İçişleri Bakanları 3. Toplantısı’nda güvenlik ve kolluk iş birliğinin yanı sıra vatandaşların üye ülkeler arasındaki seyahatlerini kolaylaştıracak düzenlemeler de gündeme geldi.
Görüşmelerde Türk devletleri arasında yeni nesil kimlik kartlarıyla seyahat imkanının genişletilmesi ve havalimanlarında Türk devletleri vatandaşlarına yönelik ortak veya özel pasaport kontrol noktalarının oluşturulması seçenekleri ele alındı.
PASAPORT YERİNE KİMLİKLE SEYAHAT
Üzerinde çalışılan sistemin en dikkat çekici ayağını Türk devletleri vatandaşlarının ülkeler arasında kimlik kartlarıyla seyahat edebilmesi oluşturuyor.
Modelin hayata geçirilmesi halinde vatandaşların belirlenen ülkeler arasındaki seyahatlerinde pasaport kullanma zorunluluğunun kaldırılması mümkün olabilecek. Ancak uygulamanın başlayabilmesi için ülkelerin kimlik sistemlerinin teknik olarak uyumlu hale getirilmesi ve gerekli ikili veya çok taraflı hukuki düzenlemelerin yapılması gerekiyor.
Bu nedenle Kazakistan’daki görüşmeler bütün Türk devletleri arasında kimlikle seyahatin başladığı anlamına gelmiyor. Konu şu aşamada ortak seyahat alanını kolaylaştırabilecek bir model olarak değerlendiriliyor.
TÜRKİYE İLE AZERBAYCAN ARASINDA UYGULANIYOR
Kimlikle seyahat modeli Türk dünyası açısından tamamen yeni bir uygulama değil. Türkiye ile Azerbaycan vatandaşları, iki ülke arasındaki anlaşma kapsamında yeni tip kimlik kartlarıyla karşılıklı seyahat gerçekleştirebiliyor.
Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasında da kimlikle seyahat mümkün. Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında tartışılan yeni model ise benzer kolaylıkların daha geniş bir coğrafyaya yayılması açısından önem taşıyor.
Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan gibi ülkeleri kapsayacak daha geniş bir sistemin oluşturulması halinde Türk dünyasındaki seyahat hareketliliğinde önemli bir değişim yaşanabilir.
HAVALİMANLARINDA ORTAK PASAPORT KONTROL NOKTALARI
Toplantıda değerlendirilen ikinci önemli proje ise havalimanlarında Türk devletleri vatandaşlarına yönelik ortak pasaport kontrol noktalarının oluşturulması oldu.
Planlanan sistemle Türk devletlerinden gelen yolcuların belirlenen havalimanlarında kendilerine ayrılan özel geçiş noktalarını kullanması ve sınır işlemlerinin daha hızlı tamamlanması hedefleniyor.
Benzer uygulamalar dünyanın farklı bölgelerinde bölgesel entegrasyonun bir parçası olarak kullanılıyor. Türk devletleri arasında oluşturulacak sistemin kapsamı, hangi havalimanlarında uygulanacağı ve kontrol noktalarının çalışma modeli ise yapılacak teknik görüşmelerin ardından netleşecek.
ORTAK VERİ ALTYAPISI KRİTİK OLACAK
Kimlikle seyahatin genişletilebilmesi yalnızca siyasi bir karar gerektirmiyor. Ülkelerin sınır güvenliği sistemleri arasında teknik uyum sağlanması da gerekiyor.
Yeni nesil kimlik kartlarının doğrulanabilmesi, kayıp veya çalıntı belgelerin tespit edilmesi ve sınır geçişlerinde güvenlik kontrollerinin gerçekleştirilebilmesi için ülkelerin ilgili kurumları arasında hızlı veri paylaşımı önem taşıyor.
Bu nedenle seyahatlerin kolaylaştırılmasıyla güvenlik alanındaki entegrasyonun eş zamanlı ilerlemesi bekleniyor. Kazakistan’daki toplantıda TÜRKPOL ve Suçla Mücadele Konseyi gibi ortak güvenlik mekanizmalarının da görüşülmesi bu açıdan dikkat çekiyor.
TÜRKPOL İLE GÜVENLİK AYAĞI GÜÇLENECEK
Türk devletlerinin vatandaşların hareketliliğini kolaylaştırırken sınır aşan suçlarla mücadele kapasitesini de güçlendirmeyi planlaması yeni sistemin diğer ayağını oluşturuyor.
EUROPOL ve ASEANAPOL benzeri bir kolluk iş birliği mekanizması olarak tasarlanan TÜRKPOL ile üye ülkelerin güvenlik kurumları arasındaki bilgi paylaşımı ve koordinasyonun kurumsallaştırılması hedefleniyor.
Terör, organize suçlar, uyuşturucu kaçakçılığı, insan ticareti, düzensiz göç, siber suçlar ve yasa dışı bahis gibi alanlarda ortak hareket kabiliyetinin artırılması planlanıyor.
Böylece bir taraftan vatandaşların ülkeler arasında daha kolay hareket edebilmesi sağlanırken diğer taraftan güvenlik kurumlarının sınır aşan suçlara karşı daha hızlı koordinasyon kurabileceği bir yapı oluşturulması amaçlanıyor.
TÜRK DÜNYASINDA HAREKETLİLİK ARTABİLİR
Kimlikle seyahat uygulamasının genişletilmesi turizmden ticarete, eğitimden iş gücü hareketliliğine kadar birçok alanda etkili olabilir.
Özellikle Türk devletleri arasında doğrudan uçuşların artması ve ekonomik ilişkilerin gelişmesiyle sınır işlemlerinin kolaylaştırılması vatandaşlar açısından seyahat maliyetini ve bürokrasiyi azaltabilecek bir adım olarak görülüyor.
Öğrenciler, iş insanları, turistler ve ülkeler arasında sık seyahat eden vatandaşlar açısından pasaport zorunluluğunun kaldırılması günlük hayatta doğrudan hissedilebilecek sonuçlar yaratabilir.
“TÜRK DÜNYASI İÇİN SCHENGEN” Mİ GELİYOR?
Kimlikle seyahat ve ortak kontrol noktaları, Türk devletleri arasında Avrupa’daki Schengen sistemini hatırlatan bir seyahat alanı oluşturulup oluşturulamayacağı sorusunu da beraberinde getiriyor.
Ancak üzerinde çalışılan modelin Schengen ile aynı anlama gelmediğinin altını çizmek gerekiyor. Schengen sistemi üye ülkeler arasındaki iç sınır kontrollerinin büyük ölçüde kaldırıldığı ve ortak dış sınır kurallarının uygulandığı çok daha kapsamlı bir hukuki yapı.
Türk devletleri arasında gündemde bulunan model ise şu aşamada sınırların kaldırılmasını değil, mevcut sınır geçişlerinin kolaylaştırılmasını, kimlik kartlarının kullanılabilmesini ve havalimanlarındaki işlemlerin hızlandırılmasını hedefliyor.
Bununla birlikte sistemin zaman içerisinde daha fazla ülkeye yayılması, Türk Devletleri Teşkilatı bünyesindeki entegrasyonun vatandaşların günlük hayatına doğrudan yansıyan en somut adımlarından biri olabilir.
TÜRK DÜNYASINDA YENİ ENTEGRASYON ADIMI
Türk Devletleri Teşkilatı son yıllarda ulaştırma, ticaret, enerji, savunma ve güvenlik alanlarındaki iş birliğini artırırken kimlikle seyahat projesi entegrasyonun doğrudan vatandaşlara dokunan boyutunu oluşturuyor.
Orta Koridor üzerinden ulaşım bağlantılarının geliştirilmesi, ülkeler arasındaki uçuşların artırılması ve ticari ilişkilerin büyümesiyle birlikte insanların daha kolay hareket edebilmesi de ortak gündemin önemli parçalarından biri haline geliyor.
Henüz uygulama takvimi ve kapsama dahil olacak ülkeler kesinleşmiş değil. Ancak kimlikle seyahat ve ortak pasaport kontrol noktalarının resmen Türk devletlerinin gündemine girmesi, Türk dünyasında daha serbest bir seyahat alanına doğru atılabilecek en dikkat çekici adımlardan biri olarak öne çıkıyor.
