Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Türkiye'nin temmuz ayı uluslararası yatırım pozisyonu (UYP) verilerini açıkladı. Yurt dışı varlıklar 419,6 milyar dolara, yurt dışı yükümlülükler 818,3 milyar dolara ulaştı. İki kalem arasındaki fark olan net UYP, temmuz sonunda eksi 398,7 milyar dolar olarak kaydedildi.
TCMB verilerine göre varlıklar bir önceki aya göre yüzde 4,2, yükümlülükler yüzde 1 arttı. Yüzde oranları tutara çevrildiğinde varlıklardaki artış yaklaşık 16,9 milyar dolara, yükümlülüklerdeki artış ise yaklaşık 8,1 milyar dolara karşılık geldi. Varlıkların yükümlülüklerden hızlı artması net açığı bir ay içinde yaklaşık 9 milyar dolar daralttı. Türkiye'nin yurt dışı varlıkları, yükümlülüklerinin yüzde 51,3'ünü karşıladı. Bir önceki ayın tahmini değerleriyle kıyaslandığında karşılama oranı yüzde 49,7 düzeyinden yaklaşık 1,6 puan yükseldi. Yükümlülüklerin varlıklardan 398,7 milyar dolar fazla olması, Türkiye'de yerleşik kesimin yurt dışına olan toplam yükümlülüğünün yurt dışındaki varlıklarının neredeyse iki katına ulaştığı anlamına geldi.
VARLIK ARTIŞININ TAMAMI REZERVLERDEN GELDİ
Varlık tarafındaki en büyük hareket rezerv varlıklarda yaşandı. TCMB'nin rezerv varlıkları temmuzda 17 milyar dolar artarak 164,4 milyar dolara yükseldi. Rezervlerdeki 17 milyar dolarlık artış, toplam varlıklardaki yaklaşık 16,9 milyar dolarlık yükselişin tamamını tek başına açıkladı. Rezerv dışındaki varlık kalemleri bir bütün olarak yerinde saydı. Rezervler, Türkiye'nin toplam yurt dışı varlıklarının yüzde 39,2'sini oluşturdu.
Rezervlerdeki yükseliş temmuzdan sonra da sürdü. TCMB'nin haftalık verilerine göre toplam rezervler 11 Eylül haftasında 178,7 milyar dolara ulaştı. Temmuz sonundaki 164,4 milyar dolarlık seviyeye göre rezervler altı haftada 14,3 milyar dolar daha arttı. Ağustos ve eylül UYP verilerinde rezerv kalemindeki artış varlık tarafına aynı şekilde yansıyacak.
Diğer varlık kalemlerinde sınırlı hareket görüldü. Yurt dışındaki doğrudan yatırımlar yüzde 0,8 artışla 81,8 milyar dolara, finansal türevler yüzde 0,7 artışla 2,5 milyar dolara çıktı. Krediler ve mevduatları kapsayan diğer yatırımlar yüzde 0,5 azalışla 161,7 milyar dolara geriledi. Diğer yatırımlar içinde yer alan bankaların yabancı para varlıkları yüzde 6,9 düşüşle 44,7 milyar dolara indi, düşüş tutar olarak yaklaşık 3,3 milyar dolara karşılık geldi.
YÜKÜMLÜLÜKLERİN YARISI KREDİ VE MEVDUATTAN OLUŞTU
Yükümlülük tarafında en büyük kalem 421,6 milyar dolarla krediler ve mevduatları kapsayan diğer yatırımlar oldu. Yüzde 1,6 artan kalem, toplam yükümlülüklerin yüzde 51,5'ini oluşturdu. Yurt dışı yerleşiklerin Türkiye'deki doğrudan yatırımları yüzde 0,3 azalışla 232,5 milyar dolara geriledi ve yükümlülüklerin yüzde 28,4'üne karşılık geldi.
Yurt dışı yerleşiklerin hisse senedi ve borçlanma senedi tuttuğu portföy yatırımları yüzde 3,5 artışla 160,2 milyar dolara yükseldi. Yükümlülük kalemleri arasında yüzde olarak en hızlı artış bu kalemde gerçekleşti ve tutar bir ayda yaklaşık 5,4 milyar dolar büyüdü. Portföy yatırımları toplam yükümlülüklerin yüzde 19,6'sını oluşturdu. Finansal türev yükümlülükleri ise yüzde 43 düşüşle 4 milyar dolara indi, kalem bir ay içinde yaklaşık 3 milyar dolar küçüldü.
| Kalem | Temmuz 2026 (milyar $) | Aylık değişim | Toplam içindeki pay |
|---|---|---|---|
| Varlıklar | 419,6 | +%4,2 | — |
| Rezerv varlıklar | 164,4 | +17 milyar $ | %39,2 |
| Diğer yatırımlar (varlık) | 161,7 | -%0,5 | %38,5 |
| Doğrudan yatırımlar (varlık) | 81,8 | +%0,8 | %19,5 |
| Yükümlülükler | 818,3 | +%1,0 | — |
| Diğer yatırımlar (yükümlülük) | 421,6 | +%1,6 | %51,5 |
| Doğrudan yatırımlar (yükümlülük) | 232,5 | -%0,3 | %28,4 |
| Portföy yatırımları (yükümlülük) | 160,2 | +%3,5 | %19,6 |
| Net UYP | -398,7 | ≈ +9 milyar $ | — |
NET UYP ÜLKENİN DIŞ DÜNYAYA KARŞI KONUMUNU GÖSTERDİ
Uluslararası yatırım pozisyonu, bir ülkenin yurt dışındaki tüm varlıklarıyla yurt dışına olan tüm yükümlülüklerinin belirli bir tarihteki stok değerini karşılaştırdı. Eksi işaretli net UYP, Türkiye ekonomisinin dış dünyaya karşı net borçlu konumda olduğu anlamına geldi. Yükümlülükler yalnızca kredi borçlarını değil, yabancıların Türkiye'de sahip olduğu şirket hisselerini, borsa yatırımlarını ve devlet tahvillerini de kapsadı. Kur ve fiyat hareketleri stok değerleri değiştirdiği için aylık farklar yalnızca yeni borçlanma ya da yatırımdan değil, dolar cinsinden değerlemelerden de kaynaklandı. Türkiye'nin net pozisyonu TCMB'nin veri serisi boyunca eksi işaretli seyretti, temmuzdaki iyileşme açığın küçülmesini ifade etti, kapanmasını değil.
UYP tablosundaki üç ana kalem farklı yatırımcı davranışlarını izledi. Doğrudan yatırımlar, bir şirketin sermayesinde en az yüzde 10 pay alan ve kalıcı ortaklık kuran yatırımları kapsadı. Portföy yatırımları, borsada alınıp satılan hisse senetleriyle devlet ve şirket tahvillerini içerdi ve kısa sürede yön değiştirme özelliğiyle diğer iki kalemden ayrıldı. Diğer yatırımlar ise bankaların ve şirketlerin yurt dışından aldığı krediler, yurt dışına yatırılan mevduatlar ve ticari kredilerden oluştu. Varlık tarafındaki rezerv kalemi, TCMB'nin altın, döviz, özel çekme hakları (SDR) ve IMF nezdindeki rezerv pozisyonunu bir arada gösterdi.
Temmuz verisi, TCMB rezervlerindeki artışın dış varlık stokuna yansıdığı aylık tabloyu ortaya koydu. TCMB'nin haftalık rezerv verileri, temmuzdaki 17 milyar dolarlık artışın ağustos ve eylülde de sürdüğünü gösterdi. TCMB, ağustos ayına ait uluslararası yatırım pozisyonu verilerini ekim ayında açıklayacak.
