Yunanistan ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasında kurulması planlanan deniz altı elektrik bağlantısı Great Sea Interconnector, Türkiye ile Yunanistan arasında yeni bir gerilim başlığına dönüştü. Proje kapsamında Girit, Kerpe ve Kaşot çevresinde yürütülen deniz tabanı araştırmaları 2024 yılında Türk savaş gemilerinin bölgeye gelmesiyle iki kez gerilime sahne oldu.
Yunanistan'da iktidardaki Yeni Demokrasi Partisi'nin milletvekili olan Syrigos, ERTNEWS'teki değerlendirmesinde o dönemde yaşananlara ilişkin Atina açısından dikkat çekici ifadeler kullandı. Syrigos, Türkiye'nin askeri varlık göstermesinin ardından araştırmaların devam ettirilmediğini açık şekilde söyledi.
“HER İKİ OLAYDA DA GERİ ADIM ATTIK”
Syrigos, gazeteci Makis Pollatos'un 2024 yılında yaşanan gelişmelere ilişkin sorusu üzerine Temmuz ve Kasım aylarında iki ayrı olay yaşandığını anlattı. Türkiye'nin savaş gemilerini bölgeye göndermesinin ardından Yunan tarafının deniz tabanı araştırmalarını sürdürmediğini belirten Syrigos, “Her iki olayda da geri adım attık. Deniz tabanı araştırmalarına devam etmedik” ifadelerini kullandı.
Sunucunun bunun üzerine yeniden “Geri adım mı attık?” diye sorduğu, Syrigos'un ise bunu doğruladığı aktarıldı. Yunan milletvekilinin açıklaması, iki yıl önce yaşanan krizin Atina tarafından nasıl yönetildiğine ilişkin tartışmaları yeniden başlattı.
TÜRKİYE 5 SAVAŞ GEMİSİNİ BÖLGEYE GÖNDERDİ
İlk büyük gerilim Temmuz 2024'te Kaşot Adası'nın güneyinde yaşandı. İtalyan bayraklı Ievoli Relume araştırma gemisi, elektrik kablosunun geçeceği güzergâhı belirlemek amacıyla deniz tabanında araştırma yapıyordu.
Syrigos'un daha önce Kathimerini için kaleme aldığı yazıya göre araştırma gemisinin Yunan karasularının yalnızca yaklaşık 600 metre dışına çıkacağı noktada Ankara bölgeye beş Türk savaş gemisi gönderdi. Türkiye, söz konusu alanın kendi kıta sahanlığıyla ilgili olduğunu savunurken Yunanistan ise bölgenin kendi egemenlik hakları kapsamında olduğunu ileri sürdü.
Yunan basınında o dönemde yayımlanan haberlerde de Türkiye'nin bölgeye beş savaş gemisi gönderdiği doğrulandı. Türk unsurlarının bölgeye ulaşmasının ardından Yunanistan da savaş gemilerini sahaya sevk ederken iki ülkenin donanma unsurları Kaşot çevresinde karşı karşıya geldi.
KASIM 2024'TE İKİNCİ KEZ GERİLİM YAŞANDI
Syrigos'a göre benzer bir durum Kasım 2024'te bir kez daha yaşandı. Türk deniz unsurlarının bölgedeki faaliyetlere karşı yeniden varlık göstermesinin ardından araştırmaların planlanan sonraki aşamalarına devam edilmedi.
Yunan milletvekili iki olay arasında ayrım yapmadan Atina'nın her ikisinde de geri adım attığını söyledi. Syrigos'un Haziran 2025'te kaleme aldığı yazıda da Temmuz olayının ardından Kasım ayında “benzer bir hadise” yaşandığını belirtmesi, bugünkü açıklamasının daha önce yaptığı değerlendirmelerle örtüştüğünü gösteriyor.
YUNAN HÜKÜMETİ “GERİ ADIM ATMADIK” DEMİŞTİ
Syrigos'un sözlerini dikkat çekici hale getiren asıl ayrıntı ise Yunan hükümetinin 2024'te yaptığı açıklamalar. Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis, Kaşot krizinin ardından Yunanistan'ın geri adım attığı yönündeki iddiaları reddetmişti.
Gerapetritis, araştırmanın şirket tarafından belirlenen program doğrultusunda tamamlandığını savunarak Yunanistan'ın egemenlik haklarından taviz vermediğini açıklamıştı. Temmuz 2024'te ERT'ye yansıyan resmî açıklamalarda da Atina'nın “geri çekilmediği” ve araştırmanın hedeflerine ulaştığı belirtilmişti.
Syrigos'un yaklaşık iki yıl sonra kullandığı “geri adım attık” ifadesi ise hükümetin o dönemki anlatımından farklı bir değerlendirme ortaya koyuyor. Bu farklılık Yunanistan'da Kaşot krizinin gerçekte nasıl sonuçlandığına ilişkin siyasi tartışmayı yeniden alevlendirdi.
“BU KEZ TÜRKİYE'DEN İZİN İSTEMEYECEĞİZ”
Syrigos, Great Sea Interconnector projesinin bundan sonraki aşamasına ilişkin de önemli mesajlar verdi. Yunanistan'ın hedefinin kablonun döşenmesini sağlamak olduğunu belirten Syrigos, bunun Türkiye'den izin alınmadan yapılması gerektiğini savundu.
Yunan vekil daha önce ERTNEWS'e yaptığı açıklamada da “kablonun döşenmesi ve Yunanistan'ın egemenlik haklarının ihlal edilmemesi” gerektiğini belirterek Türkiye'den izin istenmesinin kabul edilmemesi gerektiğini söylemişti. Bununla birlikte olası bir sıcak çatışmadan kaçınmak için son derece hassas diplomatik manevralara ihtiyaç bulunduğunu da vurgulamıştı.
TÜRKİYE NEDEN KABLO PROJESİNE İTİRAZ EDİYOR?
Great Sea Interconnector projesi Yunanistan'ın Girit Adası ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasında deniz altından yüksek gerilimli elektrik kablosu kurulmasını öngörüyor. Projenin daha sonraki aşamada İsrail'e kadar uzatılması planlanıyor.
Ankara ile Atina arasındaki anlaşmazlık ise kablonun kendisinden çok, deniz tabanında yapılacak araştırmaların geçtiği alanların hukuki statüsünden kaynaklanıyor. Türkiye, Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı haklarının ihlal edilmesine izin vermeyeceğini belirtirken Yunanistan Ankara'nın bazı deniz yetki alanı iddialarını kabul etmiyor.
KRİZİN MERKEZİNDE TÜRKİYE-LİBYA ANLAŞMASI VAR
Anlaşmazlığın arka planındaki önemli başlıklardan biri Türkiye ile Libya arasında 2019'da imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması mutabakatı. Ankara anlaşmayı Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı haklarının hukuki dayanaklarından biri olarak görürken Atina mutabakatın uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunuyor.
Syrigos da kendi analizinde Türkiye'nin kablo çalışmalarına yönelik itirazlarını Türk-Libya mutabakatıyla ilişkilendirdiğini belirtmiş ancak Ankara'nın yaklaşımının yalnızca bu anlaşmayla açıklanamayacağını ileri sürmüştü. Yunan vekile göre Türkiye'nin daha geniş hedefi Doğu Akdeniz'deki bölgesel projelerde kendi deniz yetki alanı tezlerinin dikkate alınmasını sağlamak.
