Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Türkmenistan’ın Türkmenbaşı kentinde düzenlenen Azerbaycan ve Orta Asya Devlet Başkanları 8. İstişare Toplantısı’nda bölgesel ekonomik iş birliğinin geliştirilmesine yönelik dikkat çeken önerilerde bulundu.
Caparov, Orta Asya ülkeleri ile Azerbaycan arasında ortak bir elektronik ticaret platformu kurulmasını teklif ederken, sanayi, ulaştırma, lojistik ve enerji alanlarında da daha somut projeler geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.
ORTAK ELEKTRONİK TİCARET PLATFORMU ÖNERİSİ
Elektronik ticaretin dünya ekonomisinin en hızlı büyüyen alanlarından biri olduğuna dikkat çeken Caparov, bölge vatandaşlarının bugün üçüncü ülkelerin platformlarından yoğun biçimde alışveriş yaptığını söyledi.
Caparov, bu nedenle Orta Asya ve Azerbaycan’ın ortak elektronik ticaret platformu oluşturmasını önerdi.
Yeni platformun bölgede üretilen ürünlere erişimi artırabileceğini belirten Kırgız lider, her ülkenin kendine özgü ürünlerinin tek dijital pazarda bir araya getirilebileceğini ifade etti.
Caparov’a göre böyle bir sistem, hem üreticilerin ürünlerini tanıtmasını kolaylaştıracak hem de tüketicilere daha geniş bir bölgesel ürün yelpazesi sunacak.
KIRGIZİSTAN’IN TİCARETİ 3,5 MİLYAR DOLARA ÇIKTI
Caparov, Kırgızistan’ın Orta Asya ülkeleri ve Azerbaycan ile ekonomik ilişkilerinin son yıllarda hızla büyüdüğünü söyledi.
Son dört yılda Kırgızistan’ın bu ülkelerle ticaret hacminin yaklaşık iki kat artarak 2025 yılında 3,5 milyar dolara ulaştığını açıklayan Caparov, aynı yıl beş ülkeden Kırgızistan’a yapılan doğrudan yatırımların da 140 milyon doları aştığını belirtti.
Kırgız lider, ticaret artışının yeni üretim tesisleri, istihdam ve yüksek katma değerli ürünlerle desteklenmesi gerektiğini vurguladı.
Tarım ürünlerinin işlenmesi, hafif sanayi, inşaat malzemeleri üretimi ve lojistik projelerini öncelikli alanlar arasında gösterdi.
ÇİN-KIRGIZİSTAN-ÖZBEKİSTAN DEMİRYOLUNA ENTEGRASYON ÇAĞRISI
Caparov’un konuşmasında ulaştırma da öne çıkan başlıklardan biri oldu.
Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu projesinin stratejik önem taşıdığını belirten Caparov, bu hattın Orta Asya ve Güney Kafkasya üzerinden geçen mevcut ve gelecekteki ulaştırma güzergahlarıyla entegre edilmesi gerektiğini söyledi.
Kırgız lider, ülkelerin ulaştırma kurumlarına ortak tarifeler, tren seferlerinin koordinasyonu, bekleme sürelerinin azaltılması ve yüklerin dijital olarak takip edilmesine yönelik çözümler geliştirilmesi çağrısında bulundu.
Caparov, ulaşımın güvenilirliği ve maliyetlerinin ekonomik iş birliğinin geleceğini doğrudan etkilediğini vurguladı.
TOKAYEV: TİCARETİ 20 MİLYAR DOLARA ÇIKARALIM
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev de zirvede ekonomik entegrasyonun artırılması gerektiğini söyledi.
Tokayev, Orta Asya ve Azerbaycan arasındaki bölge içi ticaret hacminin geçen yıl yaklaşık 13 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiğini belirtti.
Bu rakamın ülkelerin toplam ticaretinin yaklaşık yüzde 8’ine karşılık geldiğine dikkat çeken Tokayev, hükümetlere ticaret hacmini 20 milyar dolara çıkaracak ortak eylem planı hazırlanması talimatı verilmesini önerdi.
Tokayev, ticari bariyerlerin aşamalı olarak kaldırılması, yeni sınır geçiş noktalarının açılması ve karayolu-demiryolu bağlantılarının genişletilmesi gerektiğini ifade etti.
MİRZİYOYEV: BİRLİKTE NİHAİ ÜRÜNLER ÜRETMELİYİZ
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ise ekonomik ilişkilerin artık yalnızca karşılıklı ticaret düzeyinde kalmaması gerektiğini söyledi.
Mirziyoyev, ülkelerin ortak üretim zincirleri oluşturması gerektiğini belirterek, “Birlikte nihai ürünler üretmeliyiz” mesajını verdi.
Birden fazla ülkenin işletmelerinin aynı üretim zincirinde yer almasının ekonomiler arasındaki bağları daha kalıcı hale getireceğini söyleyen Mirziyoyev, ticaret engellerinin azaltılması ve büyük ortak sanayi projelerinin başlatılması gerektiğini vurguladı.
Özbek lider ayrıca 2027 yılında Hive’de Orta Asya ve Azerbaycan İş Forumu düzenlenmesini önerdi.
RAHMAN’DAN DİJİTAL TAŞIMACILIK VURGUSU
Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman da ulaştırma ve enerji alanındaki iş birliğinin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
Rahman, Orta Asya ile Azerbaycan’ı diğer bölgelere bağlayan çok yönlü ulaştırma güzergahlarının geliştirilmesine dikkat çekerek idari ve altyapısal engellerin azaltılması gerektiğini söyledi.
Taşıma prosedürlerinin kolaylaştırılması ve ulaştırmanın dijitalleştirilmesinin hızlandırılmasını isteyen Rahman, enerji alanında da öncelikli ortak projeler listesinin oluşturulmasını önerdi.
Rahman ayrıca iklim değişikliği, buzulların erimesi, su kıtlığı ve toz fırtınalarıyla mücadelede bölgesel iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
Avaza’daki toplantıda liderlerin verdiği mesajlar, Azerbaycan ve Orta Asya arasındaki iş birliğinin yalnızca siyasi diyalogla sınırlı kalmayarak ortak dijital pazar, üretim zincirleri, ulaştırma ağları ve enerji projeleriyle daha bütünleşmiş bir ekonomik yapıya dönüştürülmek istendiğini ortaya koydu.
