Savunma ve havacılık sanayisinin vazgeçilmez hammaddelerinden tungsten, Türkiye'de yüzde 99,88 saflık oranıyla üretildi. Elde edilen sonuçla Türkiye, söz konusu saflık seviyesinde tungsten üretebilen ülkeler arasına katıldı.
Tungsten, doğada saf halde bulunmuyor. Cevherden metalik tungstene ulaşmak, çok aşamalı ve yüksek sıcaklık gerektiren bir süreçten geçiyor. Saflık oranının yükselmesi, metalin savunma ve havacılıkta kullanılabilir hale gelmesini sağlıyor.
TUNGSTEN NEDEN KRİTİK SAYILIYOR?
Tungsten, bilinen metaller arasında en yüksek erime sıcaklığına sahip element. Erime noktası 3 bin 422 santigrat dereceyi buluyor. Yoğunluğu ise altına yakın seviyede bulunuyor.
Söz konusu özellikler metali savunma sanayisinde öne çıkarıyor. Zırh delici mühimmat çekirdekleri, yüksek hızda ve yüksek sıcaklıkta şeklini koruması gereken parçalar tungstenden üretiliyor.
Havacılıkta uçak ve türbin motorlarının sıcak bölgelerinde kullanılıyor. Sanayide ise kesici takımların yapımında tungsten karbür formu tercih ediliyor.
Elektronik ve aydınlatma sektörü de tungstenin kullanım alanları arasında yer alıyor. Metal ayrıca tıbbi görüntüleme cihazlarında radyasyon kalkanı olarak işlev görüyor.
KÜRESEL ÜRETİM TEK ELDE TOPLANMIŞ DURUMDA
Tungsten, Avrupa Birliği ve ABD'nin kritik hammadde listelerinde yer alıyor. Metalin stratejik sayılmasının temel nedeni arz yapısındaki yoğunlaşma.
Dünya tungsten üretiminin büyük bölümü Çin tarafından gerçekleştiriliyor. Çin'in küresel üretimdeki payı uzun yıllardır yüzde 80 seviyesinin üzerinde seyrediyor.
Vietnam, Rusya, Kuzey Kore, Bolivya ve Avusturya üretim yapan diğer ülkeler arasında bulunuyor. Batılı ülkeler son yıllarda tedarik zincirini çeşitlendirmek için kendi üretim kapasitelerini artırmaya yöneldi.
Ham cevherin çıkarılması ile metalik tungsten üretimi ayrı süreçler. Cevher üreten ülke sayısı görece fazla olsa da, yüksek saflıkta metal üretebilen tesis sayısı sınırlı kalıyor.
TÜRKİYE'NİN TUNGSTEN REZERVİ NEREDE BULUNUYOR?
Türkiye'nin bilinen en önemli tungsten yatağı Bursa'nın Uludağ bölgesinde bulunuyor. Sahadaki cevher şelit minerali formunda yer alıyor.
Uludağ yatağı 1970'li yıllarda işletmeye alındı. Tesiste konsantre üretimi yapıldı, sonraki yıllarda işletme faaliyetleri durdu.
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü'nün yayınlarında Niğde, Kastamonu ve Sivas çevresinde de tungsten oluşumları bulunduğu belirtiliyor. Sahaların ekonomik işletilebilirliği tenör ve cevher miktarına bağlı değişiyor.
Türkiye tungsten ihtiyacını uzun süredir ithalatla karşılıyor. Yerli üretim kapasitesinin oluşması, ithalat bağımlılığını azaltabilecek başlıklar arasında gösteriliyor.
SAFLIK ORANI NE ANLAMA GELİYOR?
Yüzde 99,88 saflık, metalin bin gramında 998,8 gram tungsten bulunduğu anlamına geliyor. Kalan bölümü diğer elementler oluşturuyor.
Savunma sanayisi uygulamalarında saflık oranı doğrudan performansı etkiliyor. Yapıdaki yabancı element oranının artması, metalin mekanik dayanımını ve sıcaklık davranışını değiştiriyor.
Endüstriyel kullanımda farklı saflık kademeleri bulunuyor. Kesici takım üretiminde kabul edilen oranlar ile havacılık ve savunma uygulamalarında aranan oranlar birbirinden ayrışıyor.
SÜREÇ NASIL İŞLİYOR?
Tungsten üretimi cevherin zenginleştirilmesiyle başlıyor. Şelit ya da volframit cevheri kimyasal işlemlerden geçirilerek sodyum tungstat çözeltisine dönüştürülüyor.
Sonraki aşamada amonyum paratungstat elde ediliyor. Ürün, ara madde olarak uluslararası ticarete de konu oluyor.
Son aşamada amonyum paratungstat yüksek sıcaklıkta hidrojen ortamında indirgeniyor ve metalik tungsten tozu ortaya çıkıyor. Tozun tane boyutu ve saflığı, kullanım alanını belirliyor.
